Doğa
Düşleri

Çin Kıyılarındaki Tuzlu Çayır-Mangrov Geçişlerinde Kış Sıcaklıklarıyla İlişkiler: 1985–2024

Kıyı sulak alanları küresel değişim altında hızla ekolojik yeniden yapılanmaya uğramakta; ancak ekosistem geçişlerinin uzun vadeli örüntüleri ve bunların…

bekir 29 dk okuma
Çin Kıyılarındaki Tuzlu Çayır-Mangrov Geçişlerinde Kış Sıcaklıklarıyla İlişkiler: 1985–2024

Özet

\n

Giriş:

\n

Kıyı sulak alanları küresel değişim altında hızla ekolojik yeniden yapılanmaya uğramakta; ancak ekosistem geçişlerinin uzun vadeli örüntüleri ve bunların kış sıcaklıklarıyla olan ilişkileri hâlâ yeterince anlaşılamamıştır.

\n

Yöntemler:

\n

Beş referans yıl (1985, 1995, 2005, 2015 ve 2024) için ulusal kıyı sulak alan haritalarını ve ERA5-Land saatlik 2 metrelik hava sıcaklığı verilerini kullanarak, tuzlu bataklıktan mangrova (SM→MG) arazi örtüsü geçişlerini ölçtük, bunların kış sıcaklıklarıyla ilişkilerini inceledik ve Çin kıyısı boyunca mangrovların yeniden dağılımını değerlendirdik.

\n

Bulgular:

\n

Yıllık SM→MG dönüşüm alanı yaklaşık 2,75 kat artarak 1985–1995 dönemindeki 2,68 km² yıl⁻¹ seviyesinden 2015–2024 döneminde 7,38 km² yıl⁻¹’e yükseldi; dönüşümler ağırlıklı olarak Guangdong, Guangxi ve Hainan bölgelerinde yoğunlaştı. Yıllık arazi örtüsü yörüngeleri ayrıca önemli ölçüde ters yönlü geçişler ve tekrarlanan sınıf değişiklikleri ortaya koydu; bu da haritalanan ekosistem değişiminin sürekli tek yönlü veya kalıcı olmadığını gösteriyor. Kış sıcaklıkları, SM→MG dönüşüm oranlarıyla anlamlı bir doğrusal olmayan ilişki sergiledi; orta düzey kış sıcaklıklarında dönüşüm oranları daha yüksek oldu. Ulusal ölçekte, mangrov merkezi 1985 ile 2024 arasında 63,79 km kuzeye kayarken, eyalet düzeyindeki yörüngeler hem büyüklük hem de yön açısından farklılık gösterdi; bu da merkezî yeniden dağılım ile kutupsal yayılım arasındaki ayrımı vurguluyor.

\n

Tartışma:

\n

Doğrusal olmayan ilişki birkaç duyarlılık analizinde de devam etse de, coğrafi duyarlılık ve doğal mangrovları dikilmiş olanlardan ayırt edememe durumu, bunun iklim kaynaklı ekosistem değişiminin kanıtı olarak yorumlanmasını sınırladı. Bu bulgular, haritalanan arazi örtüsü geçişlerini kalıcı ekosistem değişiminden ayırmanın ve iklimle ilişkili kıyı sulak alan değişimini değerlendirirken ve koruma ile restorasyon stratejilerini şekillendirirken bölgesel farklılıkları hesaba katmanın önemini vurguluyor.

\n

1 Giriş

\n

İklim değişikliği, dünya çapında türlerin mekânsal düzenini, ekolojik sınırları ve ekosistemleri yeniden şekillendiriyor (Brodie ve diğerleri, 2025; Lawlor ve diğerleri, 2024; Parmesan ve Yohe, 2003; Pecl ve diğerleri, 2017). Artan sıcaklıklar ve buna bağlı çevresel değişiklikler, tür dağılımlarında yaygın kutupsal ve yükseklik yönlü kaymalara yol açtı; bu tür tepkilerin tekil türlerin ötesine geçerek toplulukların ve ekosistem sınırlarının yeniden düzenlenmesine uzandığına dair kanıtlar giderek artıyor (Chen ve diğerleri, 2011; Smith ve Goetz, 2021). Kıyı sulak alanları bu değişikliklere özellikle duyarlıdır çünkü iklimsel zorlamaların, deniz seviyesi yükselmesinin, tortul süreçlerin ve insan faaliyetlerinin bitki örtüsü dağılımını ve ekosistem işlevselliğini düzenlediği dinamik kara-deniz arayüzünde bulunurlar (He ve diğerleri, 2025). Bu nedenle, kıyı ekosistemlerinin sadece nerede genişlediğini veya daraldığını değil, aynı zamanda farklı kıyı bitki örtüsü türleri arasındaki geçişlerin nerede meydana geldiğini anlamak da küresel değişim altında ekolojik yeniden yapılanmayı karakterize etmek için giderek daha önemli hale gelmektedir.

\n

Kıyı ekosistemlerinin çeşitli yeniden yapılanma biçimleri arasında, mangrovlar ile tuzlu bataklıklar arasındaki değişen sınır, iklim duyarlı ekosistem değişiminin özellikle belirgin bir örneğini sunar (Saintilan ve diğerleri, 2019). Mangrovlar ve tuzlu bataklıklar birçok subtropikal ve ılıman-ılıman kıyı boyunca bitişik gelgit ortamlarında bulunsa da, bitki yapısı, iklim duyarlılığı, biyocoğrafi işlevleri ve ilişkili ekosistem hizmetleri açısından belirgin farklılıklar gösterirler (Osland ve diğerleri, 2022; Reithmaier ve diğerleri, 2023). Son on yıllarda mangrovlar, özellikle subtropikal-ılıman geçiş bölgelerinde, aşırı kış soğuk olaylarına maruz kalmanın azalmasıyla birlikte kutupsal yöne doğru genişlemiş ve giderek daha fazla tuzlu bataklık habitatlarına girmişlerdir (Cavanaugh ve diğerleri, 2014, Cavanaugh ve diğerleri, 2018; Chen ve diğerleri, 2025; Saintilan ve diğerleri, 2014; Osland ve diğerleri, 2017). Bu tür değişiklikler sadece mangrov yayılımındaki basit bir artıştan ibaret değildir: Mangrovların önceden var olan tuzlu bataklıklar içinde yerleştiği yerlerde, bu iki temel bitki örtüsü türü arasında geçişler meydana gelebilir; bu da bitki yapısını, tortul dinamiklerini, habitat mevcudiyetini ve karbon döngüsünü potansiyel olarak değiştirebilir (Wei ve diğerleri, 2024). Yer gözlemi teknolojisindeki son gelişmeler, mangrov yayılımını ve uzun vadeli değişimini bölgesel ölçekten küresel ölçeğe kadar haritalama kapasitesini önemli ölçüde artırmıştır (Zhao ve diğerleri, 2024; Zhang ve diğerleri, 2026b); ancak tuzlu bataklıktan mangrova (SM→MG) geçişlerin açık bir şekilde ölçülmesi nispeten sınırlıdır. Dahası, referans dönemlerindeki geçişler, ters yönlü değişiklikleri ve mangrov ile tuzlu bataklık sınıfları arasındaki tekrarlanan geçişleri gizleyebilir; bu da ekosistem değişiminin kalıcılığını değerlendirirken yıllık arazi örtüsü yörüngelerini incelemenin gerekliliğini vurgular.

\n

Kış sıcaklığı, subtropikal ve ılıman-ılıman dağılım sınırlarının yakınında mangrov dağılımının başlıca iklimsel kısıtlamasıdır ve son projeksiyonlar, kışlardaki ısınmanın mangrov yerleşimi için uygun iklimsel alanı önemli ölçüde genişletebileceğini ve SM→MG geçişlerini artırabileceğini göstermektedir (Bardou ve diğerleri, 2024). Aşırı soğuk olaylar mangrovlarda fizyolojik hasara ve ölüme neden olabilirken, donma kısıtlamalarındaki azalmalar daha yüksek enlemlerde yerleşimi ve yayılımını kolaylaştırabilir (Osland ve diğerleri, 2020a; Gramoso ve diğerleri, 2026). Önceki çalışmalar ayrıca, aşırı kış sıcaklıklarının mangrov dağılımı üzerinde ortalama iklim koşullarından daha güçlü kısıtlamalar oluşturabildiğini göstermiştir (Osland ve diğerleri, 2013). Ancak, mangrov yerleşimine olanak tanıyan iklim koşulları, tuzlu bataklıktan mangrova dönüşümün en yoğun olduğu koşullar olmak zorunda değildir. Gözlemlenen arazi örtüsü dönüşümü ayrıca, yer değiştirmesi için tuzlu bataklık habitatının mevcudiyetine ve mekânsal konfigürasyonuna, mangrov yerleşimini ve kalıcılığını etkileyen yerel çevresel koşullara da bağlıdır (Cui ve diğerleri, 2024). Dolayısıyla, kışlardaki ısınma soğukla ilgili kısıtlamaları giderek azaltsa da, SM→MG dönüşüm oranının kış sıcaklığıyla monoton bir şekilde mi değiştiği yoksa doğrusal olmayan bir ilişki mi sergilediği belirsizdir. Mangrov yerleşimini kısıtlayan sıcaklık koşullarını, gözlemlenen arazi örtüsü geçişleriyle ilişkili sıcaklık koşullarından ayırmak, bu nedenle kış iklimi ile peyzaj ölçeğindeki kıyı sulak alanlarının yeniden yapılanması arasındaki ilişkiyi anlamak için esastır.

\n

Bir diğer zorluk ise ulusal ölçekteki kutupsal yeniden dağılımın, mangrov dinamiklerindeki önemli bölgesel farklılıkları gizleyebilmesidir. İklimsel ısınma mangrov yerleşimi üzerindeki termal kısıtlamaları azaltabilse de, ekosistem yeniden dağılımının gerçek coğrafyası aynı zamanda habitat mevcudiyeti, yerel çevresel koşullar ve insan müdahalesiyle de şekillenir. Bu sorun özellikle Çin’de önemlidir; burada kıyı sulak alanlarının korunması, mangrov dikimi ve ekolojik restorasyon son on yıllarda kıyı sulak alan peyzajlarını önemli ölçüde etkilemiştir (Fan ve Li, 2024; Liu ve diğerleri, 2022). Uzun vadeli ve ulusal ölçekli uzaktan algılama teknolojilerindeki son gelişmeler ayrıca, Çin’deki mangrov artışlarının doğal yenilenme ve insan destekli restorasyon da dahil olmak üzere birden fazla yoldan kaynaklandığını ortaya koymuştur (Sun ve diğerleri, 2026). Bu arada, Spartina alterniflora türünün yaygın istilası, Çin genelindeki kıyı tuzlu bataklık bitki örtüsünü önemli ölçüde değiştirmiştir (Liu ve diğerleri, 2018) ve bunu takip eden kontrol ve yönetim çabaları da kıyı sulak alan bitki örtüsü dinamiklerini daha da etkilemiştir (Li ve diğerleri, 2022). Bu süreçler, gözlemlenen SM→MG arazi örtüsü geçişlerinin bir kısmının sadece iklimsel ısınmaya tepkilerden ziyade doğal bitki örtüsü değişikliklerini, ekolojik restorasyonu ve diğer insan müdahalelerini yansıtabileceğini göstermektedir. Dolayısıyla, ulusal kuzeye doğru yeniden dağılım, eyaletler arasında tutarlı bir kutupsal eğilimin olup olmadığını belirlemek ve bölgesel farklılıkların iklimsel ısınmayla olan ilişkilerin yorumlanmasını nasıl karmaşıklaştırabileceğini değerlendirmek için hem ulusal hem de eyalet düzeyinde mangrov yeniden dağılımını incelemeyi gerektirir.

\n

Çin, bu soruları ele almak için özellikle uygun bir ortam sunmaktadır; çünkü kıyı şeridi tropikallerden ılıman-sıcak iklimlere kadar geniş bir iklim gradyanını kapsamakta ve kapsamlı mangrov koruma ve restorasyon çabalarıyla birlikte önemli bir iklimsel ısınma yaşamıştır. On yıllara yayılan kıyı sulak alan haritaları da ekosistem geçişlerinin ulusal ve bölgesel ölçeklerde tutarlı bir şekilde takip edilmesine olanak tanımaktadır. Bu çalışmada, 1985’ten 2024’e kadar olan ulusal kıyı sulak alan haritaları, Çin kıyıları boyunca uzun vadeli SM→MG arazi örtüsü geçişlerini araştırmak amacıyla ERA5-Land saatlik 2 metrelik hava sıcaklığı verileriyle entegre edilmiştir. Kaynak sulak alan veri setinin bildirilen genel sınıflandırma doğruluğu %98,2’dir (Zhang ve diğerleri, 2026a); ancak mangrovları tuzlu bataklıklardan ayırmadaki belirsizlikler, haritalanan geçişlerin güvenilirliğini etkileyebilir. Spesifik olarak üç soru ele alınmıştır: (1) SM→MG geçişlerinin büyüklüğü, mekansal dağılımı ve zamansal dinamikleri son kırk yılda ulusal ve eyalet ölçeklerinde nasıl değişmiştir? (2) Gözlemlenen dönüşüm kış sıcaklığıyla nasıl değişmektedir ve bu ilişki doğrusal değildir mi? (3) Ulusal ölçekteki mangrov yeniden dağılımı tutarlı eyalet yörüngelerini yansıtmakta mıdır, yoksa önemli bölgesel heterojenliği gizlemekte midir? Bu soruları ele alarak bu çalışma, mangrov yayılımının geleneksel değerlendirmelerinin ötesine geçerek arazi örtüsü geçişlerini ölçmek, bunların kış termal koşullarıyla olan ilişkilerini karakterize etmek ve mekansal ölçekler arasındaki zıt yeniden dağılım örüntülerini aydınlatmak için bir adım atmaktadır.

\n

2 Materyaller ve yöntemler

\n

2.1 Çalışma alanı ve veri setleri

\n

Çalışma, Çin’in tüm kıyı şeridini (18°-41°K) kapsamakta olup tropik, subtropik ve ılıman-sıcak iklim bölgelerini içermektedir (Şekil 1). Bu geniş enlem gradyanı, Çin’deki mangrovların ve tuzlu bataklıkların ana dağılımını kapsar ve zıt iklim bölgeleri boyunca uzun vadeli kıyı sulak alanı arazi örtüsü geçişlerini incelemek için uygun bir mekansal çerçeve sunar.

\n

Ulusal kıyı sulak alan veri seti (Zhang ve diğerleri, 2026a), 1985–2024 dönemi için yıllık 30 metrelik haritalar sunmakta olup bunlardan mangrovlar (MG), tuzlu bataklıklar (SM) ve gelgit düzlükleri (TF) olmak üzere üç sınıf çıkarılmıştır. MG, SM ve TF için bildirilen üretici doğrulukları sırasıyla %98,7, %96,8 ve %99,0 iken, ilgili kullanıcı doğrulukları %98,7, %98,8 ve %97,4 olmuştur (Ek Tablo S1). Veri seti, yerli tuzlu bataklık bitki örtüsünü istilacı Spartina alterniflora türünden veya doğal olarak oluşmuş mangrovları dikilmiş topluluklardan ayırmamaktadır. Bu sınıflandırma sınırlamaları, haritalanan SM→MG geçişlerinin yorumlanmasında dikkate alınmıştır.

\n

Harita sınıflandırmasındaki belirsizliğin çıkarım yapılan geçişleri nasıl etkileyebileceğini değerlendirmek için, üç varsayımsal hata senaryosu altında 1.000 karışıklık matrisi tabanlı Monte Carlo simülasyonu gerçekleştirdik: yayınlanmış sınıflandırma hatası yapısı, 1985 ve 1995 için sınıflandırma hatalarında %50’lik bir artış ve sınıflandırma hata oranlarının iki katına çıkarılması. Simülasyonlar, her bir referans aralığı için 3 × 3 geçiş alanı matrislerindeki dokuz geçiş kategorisinin tamamını içermekteydi (Yöntemler S1; Ek Tablo S2). Yıla özgü doğrulama matrisleri mevcut olmadığından, simüle edilen alan dağılımları resmi güven aralıkları veya yanlılık düzeltmeli tahminler yerine varsayımlara bağlı duyarlılık sonuçları olarak ele alındı.

\n

Saatlik 2 metrelik hava sıcaklığı verileri Avrupa Orta Menzilli Hava Tahmin Merkezi’nden (ECMWF; Muñoz-Sabater ve diğerleri, 2021) elde edilmiş ve Kelvin dereceden santigrat dereceye dönüştürülmüştür. Kış, t−1 yılının Aralık ayından t yılının Şubat ayına kadar olan dönem olarak tanımlanmıştır. Her tam kış için en düşük saatlik 2 metrelik hava sıcaklığı çıkarılmıştır. Her geçiş aralığı için iki metrik hesaplanmıştır: (1) ortalama kış minimum sıcaklığı, aralık içindeki tüm tam kışlar için kışa özgü minimum sıcaklıkların aritmetik ortalaması olarak tanımlanır; ve (2) kış mutlak minimum sıcaklığı, bu kışlar boyunca kaydedilen en düşük saatlik sıcaklık olarak tanımlanır. Bu metrikler sırasıyla yıllık kış minimum koşullarının ortalama şiddetini ve bir geçiş aralığı içindeki en aşırı kış soğuk maruziyetini temsil etmektedir.

\n

Geçiş, iklim ve istatistiksel analizler arasında mekansal tutarlılığı sağlamak için, WGS 84/NSIDC EASE-Grid 2.0 Global eşit alanlı projeksiyonunda (EPSG:6933) ortak bir 5 km × 5 km düzenli analiz gridi oluşturulmuş ve tüm çalışma dönemleri boyunca korunmuştur. ERA5-Land değerleri, yaklaşık olarak ERA5-Land’in yerel grid aralığına denk gelen 11.132 m’lik bir analiz ölçeğinde bölgesel çıkarım yoluyla balıkçı ağı hücrelerine atanmıştır. Dört geçiş dönemi termal analiz için birleştirilmiş olup, her bir kayıt bağımsız bir mekansal hücre yerine bir balıkçı ağı dönemi gözlemini temsil etmektedir. Sonuç olarak, aynı balıkçı ağı hücresi birden fazla dönemden gözlemler katkıda bulunabilirken, farklı balıkçı ağı hücreleri ERA5-Land kaynak gridi bilgilerini paylaşabilir. Bu nedenle, farklı ERA5-Land kaynak grid hücresi sayıları balıkçı ağı dönemi sayılarından ayrı olarak raporlanmıştır (Ek Tablo S3). Şekil 2 balıkçı ağı dönemi örnek dağılımını sunarken, Ek Şekil S1 ayrıca farklı yerel ERA5-Land kaynak grid hücrelerinin dağılımını göstermektedir.

\n

2.2 Kıyı sulak alanı dönüşümünün mekansal-zamansal nicelleştirilmesi

\n

Kıyı sulak alan haritaları, Çin kıyıları boyunca uzun vadeli arazi örtüsü geçişlerini nicelleştirmek için kullanılmıştır. Mangrovlar, tuzlu bataklıklar ve gelgit düzlükleri arasındaki geçiş matrislerini oluşturmak için ardışık dört referans dönemi (1985–1995, 1995–2005, 2005–2015 ve 2015–2024) için çift yönlü mekansal örtüşmeler gerçekleştirilmiştir. Tam dönem son noktası geçişlerini referans dönemlerindeki kümülatif geçişlerden ayırmak için doğrudan bir 1985–2024 karşılaştırması da yapılmıştır. SM→MG geçişleri, haritalanan arazi örtüsü değişiminin birincil ölçütü olarak çıkarılmıştır. Yıllık arazi örtüsü yörüngeleri (1985–2024) ayrıca ara SM→MG ve MG→SM geçişlerini, tekrarlanan sınıf değişikliklerini ve referans karşılaştırmalarıyla gözden kaçırılabilen mangrov kalıcılığını belirlemek için analiz edilmiştir. Son nokta sonrası mangrov kalıcılığı iki ölçüt kullanılarak değerlendirilmiştir: (1) 2024’teki mangrov tutunumu ve (2) referans dönemi sonundan 2024’e kadar sürekli mangrov kalıcılığı. İlki 2024’te geçerli bir MG sınıflandırması gerektirirken, ikincisi aradaki tüm yıllarda MG sınıflandırmaları gerektirmektedir (Yöntemler S2; Ek Tablolar S4, Ek Tablolar S5).

\n

SM→MG dönüşümü daha sonra ulusal ve eyalet ölçeklerinde nicelleştirilmiştir. Her geçiş dönemi için eyalet dönüşüm alanı, dönüştürülmüş parçaların eyalet idari sınırlarıyla mekansal kesişimi yoluyla hesaplanmıştır. j eyaletinin ulusal dönüşüme katkısı şu şekilde hesaplanmıştır:

\n

P

\n

C

\n

=

\n

A

\n

A

\n

*

\n

burada PCj eyalet katkısıdır (%), Aj j eyaletindeki SM→MG dönüşüm alanıdır ve Anational ilgili ulusal dönüşüm alanıdır. Bu istatistikler, eyaletler ve geçiş dönemleri arasında arazi örtüsü geçişlerinin büyüklüğünü ve coğrafi katkısını karşılaştırmak için kullanılmıştır. Eşit olmayan aralık sürelerini (10, 10, 10 ve 9 yıl) hesaba katmak için, yıllık dönüşüm alanı (km² yıl⁻¹) her dönem için SM→MG dönüşüm alanının o dönemin süresine bölünmesiyle hesaplanmıştır.

\n

Ekosistem dönüşümündeki ince ölçekli mekansal değişkenlik, ortak balıkçı ağı kullanılarak nicelleştirilmiştir. Bir geçiş döneminin başlangıcında tuzlu bataklık içeren her hücre için, başlangıçtaki tuzlu bataklık alanı ve daha sonra mangrova dönüştürülen alan mekansal kesişim yoluyla hesaplanmıştır. Hücre düzeyindeki dönüşüm oranı şu şekilde tanımlanmıştır:

\n

C

\n

R

\n

=

\n

A

\n

A

\n

*

\n

burada CRi i hücresinin dönüşüm oranıdır (%), A ilgili dönemde tuzlu bataklıktan mangrova dönüştürülen alandır ve A o hücredeki başlangıçtaki tuzlu bataklık alanıdır. Başlangıçta tuzlu bataklık içermeyen hücreler hariç tutulmuş, ancak ana analizde ek bir minimum başlangıç tuzlu bataklık alanı eşiği uygulanmamıştır. SM→MG dönüşümü tespit edilen hücreler, Çin kıyıları boyunca dönüşüm sıcak noktalarının mekansal dağılımını ve zamansal gelişimini karakterize etmek için haritalanmıştır.

\n

Mangrove dikiminin potansiyel etkisini değerlendirmek için dört referans dönemden her birindeki SM→MG geçiş alanları, Sun ve diğerleri (2026) tarafından sunulan dikilmiş mangrove veri setiyle uzamsal olarak üst üste bindirildi. Her dönem için örtüşme oranı, 2024 yılında dikilmiş olarak sınıflandırılan mangrovelarla örtüşen SM→MG geçiş alanının toplam SM→MG geçiş alanına bölünmesiyle hesaplandı. Veri seti geçmişteki dikim tarihlerini içermediğinden, bu örtüşme oranları betimsel olarak yorumlandı ve geçmişteki SM→MG geçişlerini dikim faaliyetlerine atfetmek için kullanılmadı.

\n

2.3 Termal yanıt analizi

\n

Bölüm 2.2’deki hücre düzeyindeki dönüşüm oranları, Bölüm 2.1’de tanımlanan iki kış sıcaklık metriğiyle ilişkilendirildi: mutlak minimum kış sıcaklığı ve ortalama minimum kış sıcaklığı.

\n

Sadece SM→MG dönüşümü tespit edilen hücreler dahil edildi; dolayısıyla bu analiz, tüm tuz bataklığı hücreleri genelindeki dönüşüm olasılığından ziyade, dönüşüm geçiren hücreler arasındaki gerçekleşmiş dönüşüm yoğunluğunu karakterize ediyor. Dört referans dönem, 1.976 geçerli ağ-periyodu gözlemi sağladı (sırasıyla 405, 518, 485 ve 568). Dönüşüm geçiren hücreler, her bir sıcaklık metriği için ayrı ayrı 0,5 °C’lik sıcaklık aralıklarına gruplandırıldı. Her aralık için ortalama ve medyan dönüşüm oranları, standart sapma (SS), standart hata (SE) ve örneklem büyüklüğü (n) hesaplandı. Beşten az ağ-periyodu gözlemi içeren sıcaklık aralıkları (n< 5), betimsel aralıklı analizlerden ve yerel ağırlıklı saçılım grafiği düzeltmesinden (LOWESS) çıkarıldı; bu, termal gradyanın seyrek örneklenen kısımlarındaki istikrarsızlığı azaltmak içindi. Standart hata şu şekilde hesaplandı:

\n

SE= betimsel görselleştirme için, aralıklı ortalama dönüşüm oranı etrafındaki değişkenlik, ortalama ± 1,96 SE olarak gösterildi. Bu bantlar, tekrarlanan ağ gözlemleri ve uzamsal bağımlılığın etkin örneklem büyüklüğünü azaltabilmesi nedeniyle resmi güven aralıkları olarak yorumlanmadı.

\n

Dönüşüm yoğunluğundaki doğrusal olmayan değişimi önceden tanımlanmış bir fonksiyonel form dayatmadan karakterize etmek için, kalan 0,5 °C’lik aralıkların ortalama dönüşüm oranlarına LOWESS uygulandı (Cleveland, 1979); 0,30’luk bir düzeltme oranı ve iki sağlamlaştırma iterasyonu kullanıldı. Ortaya çıkan eğriler, doğrulanmış yanıt fonksiyonları veya fizyolojik sıcaklık eşikleri olarak değil, betimsel, aralık düzeyindeki ilişkiler olarak yorumlandı. Aynı sıcaklık aralıklama ve LOWESS prosedürleri, her bir geçiş dönemi için de ayrı ayrı uygulandı (Ek Şekil S2).

\n

Sıcaklık–dönüşüm ilişkisinin doğrusallıktan sapıp sapmadığını resmi olarak değerlendirmek için, ağ-periyodu gözlemleri kullanılarak döneme göre ayarlanmış doğrusal ve kübik-spline modeller karşılaştırıldı. Dört aralık arasındaki farklılıkları hesaba katmak için geçiş dönemi kategorik bir kovaryat olarak dahil edildi. Kübik B-spline, dört serbestlik derecesiyle tanımlandı ve iç düğümü, Patsy’deki varsayılan nicelik tabanlı düğüm yerleşimini takip ederek her bir uyarlanmış örneklemdeki sıcaklık gözlemlerinin medyanına yerleştirildi. Sınır düğümleri, sayısal hassasiyet sorunlarını önlemek için gözlemlenen minimum ve maksimum sıcaklıkların biraz ötesine yerleştirildi. Model uyumu, Akaike bilgi ölçütü (AIC) ve ek spline terimlerinin iç içe F-testi kullanılarak karşılaştırıldı. Aynı coğrafi bloklar içindeki tekrarlanan gözlemleri de içeren uzamsal bağımlılığın istatistiksel çıkarımlar üzerindeki etkisini değerlendirmek için 1° × 1° ve 2° × 2° coğrafi bloklar kullanılarak uzamsal küme-robus duyarlılık analizleri yapıldı. Küme-robus testler için, doğrusallık sıfır hipotezi, uyarlanmış spline yanıtının gözlemlenen aralığı kapsayan beş eşit aralıklı sıcaklık noktasındaki üç sıfır-ikinci-fark kısıtlamasının ortak Wald testi kullanılarak değerlendirildi. Küme-robus kovaryans matrisleri sonlu örneklem düzeltmesiyle tahmin edildi ve Wald F-testleri üç sayısal serbestlik derecesi ve G − 1 payda serbestlik derecesi kullanılarak değerlendirildi; burada G coğrafi kümelerin sayısını belirtir. Bu model karşılaştırmaları ve uzamsal küme-robus testler, her iki kış sıcaklık metriği için ayrı ayrı gerçekleştirildi; yanıt değişkeni ağ-periyodu dönüşüm yüzdesiydi (Ek Tablo S6). Bu analizler, gözlemlenen doğrusal olmayan ilişkilerin sağlamlığını değerlendirmeyi amaçladı, fizyolojik sıcaklık eşiklerini belirlemeyi değil.

\n

Sağlamlığı değerlendirmek için, sıcaklık aralığı genişlikleri 0,25, 0,50 ve 1,00 °C olarak ve LOWESS düzeltme oranları (0,20, 0,30 ve 0,40) değiştirilerek dokuz parametre kombinasyonu elde edildi (Ek Tablo S7). Ek analizler, sıcaklık uçlarının kesilmesini (%2 ve %5; Ek Şekil S3; Ek Tablo S6), coğrafi dışlamaları ve ortak sıcaklık aralıklarını (Ek Tablo S8) ve minimum başlangıç tuz bataklığı alanı eşiklerini (0,09, 0,5, 1 ve 5 ha; Ek Şekil S4) inceledi. Tuz bataklığı alanı duyarlılık analizi için temel aralıklama ve LOWESS ayarları korundu. Bu analizler, analitik seçimlere ve örneklem bileşimine karşı duyarlılığı değerlendirdi. Ancak, kaynak arazi örtüsü veri seti doğal olarak oluşmuş mangroveları dikilmiş olanlardan ayırmadı veya bireysel Spartina alterniflora popülasyonlarını tanımlamadı.

\n

2.4 Mangrove yeniden dağılımı ve istatistiksel analizler

\n

Mangroveların uzun vadeli uzamsal yeniden dağılımını ölçmek için, Çin genelinde ve bireysel kıyı eyaletlerinde 1985, 1995, 2005, 2015 ve 2024 yıllarında alan ağırlıklı coğrafi ağırlık merkezleri hesaplandı. Her bölge ve çalışma yılı için alan ağırlıklı ağırlık merkezi şu şekilde hesaplandı:

\n

X

\n

=

\n

∑

\n

A

\n

X

\n

∑

\n

A

\n

Y

\n

=

\n

∑

\n

A

\n

Y

\n

∑

\n

A

\n

burada Xc ve Yc alan ağırlıklı mangrove ağırlık merkezinin koordinatları, Ai ise i. mangrove parçasının alanı, Xi ve Yi ise ağırlık merkezinin koordinatlarıdır. Ağırlık merkezleri, alan tutarlı ağırlıklandırmayı sağlamak için projeksiyonlu bir koordinat sisteminde hesaplandı ve daha sonra raporlama, görselleştirme ve yer değiştirme hesaplamaları için WGS84 coğrafi koordinatlarına dönüştürüldü. Toplam ağırlık merkezi yer değiştirmesi, WGS84 elipsoidi üzerindeki 1985 ve 2024 ağırlık merkezi konumları arasındaki jeodezik mesafe olarak hesaplandı. Net enlem kayması, yuvarlanmamış ağırlık merkezi enlemleri arasındaki farkın derece başına 111 km ile çarpılmasıyla hesaplandı. Pozitif ve negatif değerler sırasıyla kuzeye ve güneye doğru kaymaları gösterir.

\n

3 Sonuçlar

\n

3.1 Ulusal ölçekli kıyı ekosistemi dönüşümü

\n

Beş çalışma yılı boyunca kıyı sulak alan haritalarının karşılaştırılması, Çin kıyıları boyunca mangrovelar, tuz bataklıkları ve gelgit düzlükleri arasında önemli bir yeniden yapılanma olduğunu ortaya koydu (Şekil 1 ve 3). Her bir sulak alan türünün büyük alanları ardışık gözlem yılları arasında varlığını sürdürse de, üç sınıf arasındaki geçişler yaygındı; bu da uzun vadeli kıyı sulak alanı değişiminin sadece toplam sulak alan genişliğindeki değişimi değil, aynı zamanda önemli arazi örtüsü geçişlerini de içerdiğini gösteriyor. Bu değişiklikler arasında, haritalanan SM→MG geçiş alanı zamanla belirgin bir şekilde arttı.

\n

Altı temsili kıyı bölgesi, 1985 ile 2024 arasındaki sulak alan değişimindeki güçlü coğrafi farklılıkları daha da aydınlatıyor (Şekil 1 ve 3). Sulak alan bileşimindeki değişiklikler Bohai Körfezi Kıyısı ve Yangtze Nehri Deltası’nda nispeten sınırlıyken, daha belirgin mangrove genişlemesi ve SM→MG arazi örtüsü geçişleri Guangxi kıyısı, Leizhou Yarımadası ve Dongzhai Limanı boyunca meydana geldi. Kıyı Fujian orta düzeyde bir model sergiledi; daha önce tuz bataklığı olarak sınıflandırılan alanlarda yerel mangrove genişlemesi görüldü. Genel olarak, bu karşılaştırmalar kıyı sulak alanlarının yeniden yapılanmasının uzamsal olarak düzensiz olduğunu ve en belirgin SM→MG geçişlerinin güney Çin’in subtropikal ve tropikal kıyıları boyunca yoğunlaştığını gösteriyor.

\n

Nicel geçiş analizi, farklı dönemler boyunca haritalanan SM→MG geçiş alanının giderek arttığını doğruladı. Ulusal SM→MG geçiş alanı 1985–1995 döneminde 26,82 km² iken, sonraki üç dönemde sırasıyla 42,13, 57,63 ve 66,46 km²’ye yükseldi. 1985–1995 döneminde ters yönlü MG→SM geçişleri 34,12 km²’yi kapsayarak ilgili SM→MG geçiş alanını aştı (Şekil 4); bu da haritalanan sulak alan değişikliklerinin yalnızca tek yönlü olmadığını gösteriyor. Son dönemin daha kısa süresi dikkate alındığında, yıllıklaştırılmış geçiş alanı 2,68 km² yıl⁻¹’den 7,38 km² yıl⁻¹’e çıkarak yaklaşık 2,75 katlık bir artış yansıttı. Eyaletlerin katkıları dengesizdi (Şekil 5); Guangdong, Guangxi ve Hainan, ulusal SM→MG geçişlerinin önemli bir kısmını oluşturdu.

\n

Sun ve diğerleri (2026) tarafından 2024 yılı için hazırlanan ekilmiş mangrov envanteriyle yapılan uzamsal üst üste bindirme, haritalanan SM→MG geçiş alanlarının sırasıyla %7,45, %20,75, %33,62 ve %35,75’inin 1985–1995, 1995–2005, 2005–2015 ve 2015–2024 dönemlerinde 2024’te ekilmiş olarak sınıflandırılan mangrovlarla örtüştüğünü gösterdi. Bu oranlar, uzamsal bir örtüşmeyi yansıtmakta olup ekimin haritalanan geçişlerden önce gerçekleştiğine veya bunlara neden olduğuna dair bir kanıt sunmamaktadır.

\n

Yıllık arazi örtüsü yörüngeleri, önemli ölçüde çift yönlü ve tekrarlayan haritalanmış sınıf değişikliklerini ortaya koydu: 1985–2024 döneminde 468,92 km²’lik alan en az bir SM→MG geçişi, 413,57 km²’lik alan ise en az bir MG→SM geçişi yaşadı (Ek Tablo S4). Referans dönemlerindeki SM→MG alanlarının %73,7–%84,1’i 2024’te hala MG olarak sınıflandırılmış olsa da, uygun gözlemlere göre bu alanların yalnızca %34,0–%67,7’si başlangıç noktalarından itibaren sürekli MG sınıflandırmasını korudu (Ek Tablo S5). Doğrudan 1985–2024 SM→MG son noktası alanı (37,84 km²), referans dönemlerindeki toplam alanın (193,04 km²) önemli ölçüde altındaydı; bu durum, zaman tanımlarındaki farklılıkları ve aynı konumların referans aralıkları boyunca tekrar tekrar dahil olma potansiyelini yansıtmaktadır. Varsayılan sınıflandırma hatası senaryoları altında, son dönemin geçiş alanı Monte Carlo simülasyonlarının %95,1–%99,6’sında ilk dönemin alanını aştı; buna karşın dört dönemin tamamında sürekli artışlar daha tutarsızdı (%35,6–%70,8; Ek Tablo S2).

\n

3.2 Ekosistem dönüşümünün uzamsal örüntüleri

\n

SM→MG dönüşüm oranları, Çin kıyısı boyunca belirgin bir uzamsal heterojenlik sergiledi: coğrafi olarak kümelenmiş geçişler ve kıyı bölgeleri arasında dönüşüm yoğunluğunda önemli farklılıklar görüldü (Şekil 6). 1985–1995 döneminde haritalanan dönüşümler esas olarak Guangxi kıyısı, batı Guangdong ve Hainan Adası boyunca yoğunlaştı. Bu bölgelerde dönüşüm, kıyı şeridi boyunca tekdüze bir şekilde değil, kesintili parçalar halinde gerçekleşti ve belirli balıkçı ağı hücrelerinde nispeten yüksek dönüşüm oranları gözlemlendi. Fujian ve güney Zhejiang boyunca da ek geçişler tespit edildi, ancak bunların uzamsal dağılımı genel olarak daha parçalıydı.

\n

1995–2005 ve 2005–2015 gibi ara dönemlerde haritalanan geçişler, Beibu Körfezi’nin, Leizhou Yarımadası’nın ve Hainan Adası’nın çeşitli kıyı kesimlerinde devam etti (Ek Şekil S5). Güneydoğu kıyısı boyunca Fujian ve güney Zhejiang’da da dağınık dönüşüm parçaları görüldü; bu parçaların uzamsal dağılımı ve dönüşüm oranları dönemler arasında farklılık gösterdi. 2015–2024’e gelindiğinde Guangxi, Guangdong ve Hainan haritalanan SM→MG dönüşümünün ana bölgeleri olmaya devam ederken, Fujian ve Zhejiang’ın Wenzhou–Taizhou kıyısı boyunca ek geçişler de dağıldı (Şekil 6). Dört dönemin tamamında, nispeten yüksek dönüşüm oranlarına sahip hücreler, daha düşük oranlı hücrelerle iç içe geçmişti; bu da geniş bölgesel yoğunlaşmalar içinde önemli yerel farklılıklar olduğunu gösteriyor. Dönüşüm oranları her bir balıkçı ağı hücresi içindeki başlangıçtaki tuz bataklığı alanına göre hesaplandığından, yüksek yerel oranlar mutlaka büyük mutlak dönüşüm alanlarına tekabül etmiyordu. Genel olarak, uzamsal örüntüler güney Çin’de tekrarlayan coğrafi yoğunlaşmaların yanı sıra daha kuzeyde parçalı geçişleri ortaya koydu.

\n

2024 yılındaki bağımsız mangrov sınıflandırmasıyla (Sun ve diğerleri, 2026) yapılan üst üste bindirme analizi, 2015–2024 döneminde haritalanan SM→MG geçişlerinin 23,76 km²’sinin 2024’te ekilmiş mangrov olarak sınıflandırılan alanlarla örtüştüğünü gösterdi. Bu örtüşme, haritalanan geçişlere mangrov ekiminin potansiyel bir katkısını düşündürse de, mevcut verilerden bu değişikliklerin ekim geçmişi ve zamanlaması belirlenemedi.

\n

3.3 Ekosistem dönüşümünün doğrusal olmayan termal ilişkisi

\n

Kış sıcaklığı, dönüşüm geçiren balıkçı ağı dönemi gözlemleri arasında SM→MG dönüşüm oranlarıyla doğrusal olmayan bir ilişki sergiledi (Şekil 2). Dönüşüm oranları genel olarak daha soğuk koşullardan orta düzey kış sıcaklıklarına doğru artarken, gözlemlenen aralığın daha sıcak ucuna doğru azaldı. LOWESS ile uydurulan maksimum değerler, mutlak minimum kış sıcaklığı için yaklaşık 3,24 °C’de (%9,48) ve ortalama minimum kış sıcaklığı için 5,74 °C’de (%9,77) gerçekleşti (Şekiller 2a,b). Döneme özgü analizler, uydurulan ilişkilerde ve sıcaklık kapsamında farklılıklar olduğunu gösterdi (Ek Şekil S2). Küçük başlangıç tuz bataklığı alanlarına sahip balıkçı ağı dönemi gözlemleri çıkarıldıktan sonra da orta sıcaklıktaki tepe noktası örüntüsü belirginliğini korudu (Ek Şekil S4). En katı 5 ha’lık eşik uygulandığında, uydurulan maksimum değerler mutlak minimum kış sıcaklığı için 3,74 °C’ye ve ortalama minimum kış sıcaklığı için 6,26 °C’ye kayarken, ilgili tepe dönüşüm oranları %8,78’e ve %8,69’a düştü.

\n

Geçiş dönemi için düzeltme yapıldıktan sonra, kübik B-spline modelleri her iki kış sıcaklığı metriği için de lineer modellerden daha iyi performans gösterdi (ΔAIC = 45,83–59,41; p< 0,001). Bu doğrusal olmayan ilişki, sıcaklık uç değerleri çıkarıldıktan ve coğrafi blok-küme testleri uygulandıktan sonra da istatistiksel olarak anlamlılığını korudu (Ek Şekil S3; Ek Tablo S6). Ancak ilişki, coğrafi kapsama alanına duyarlıydı: Fujian ve Zhejiang dışlandığında doğrusal olmayan avantaj artık korunmazken, dört dönemin ortak sıcaklık aralığında istatistiksel olarak anlamlılığını sürdürdü (Ek Tablo S8). Dolayısıyla yorumu, uzamsal örnekleme ve uydurulan modellerin sınırlı açıklayıcı gücüyle kısıtlı kalmaktadır.

\n

3.4 Ulusal ve eyalet düzeyinde mangrovların yeniden dağılımı

\n

Alan ağırlıklı ağırlık merkezi analizi, ulusal ve eyalet ölçeğinde haritalanan mangrovların yeniden dağılımında zıt örüntüler ortaya koydu (Şekil 7 ve 8; Tablo 1). Ulusal ölçekte, mangrov ağırlık merkezi 1985’teki 111,012°E, 20,988°K konumundan 2024’te 111,166°E, 21,562°K’ye kayarak toplamda 65,60 km’lik bir yer değiştirme ve kuzeye doğru 63,79 km’lik net bir enlem kayması oluşturdu. Kuzeye doğru hareketin büyük bir kısmı 1985–1995 döneminde gerçekleşirken, sonraki on yıllarda enlemde nispeten sınırlı değişiklikler yaşandı.

\n

Bölge 1985 merkez noktası (°D, °K) 1995 merkez noktası (°D, °K) 2005 merkez noktası (°D, °K) 2015 merkez noktası (°D, °K) 2024 merkez noktası (°D, °K) Toplam yer değiştirme (km) Enlem kayması (km)
Çin (111.012, 20.988) (111.342, 21.445) (111.025, 21.526) (110.986, 21.524) (111.166, 21.562) 65.60 +63.79
Zhejiang (120.894, 28.306) (121.036, 28.452) (120.953, 28.105) (120.883, 28.325) (120.784, 27.912) 44.97 −43.72
Fujian (118.224, 24.617) (118.929, 25.481) (118.735, 25.360) (118.624, 25.040) (118.640, 25.042) 63.12 +47.16
Guangdong (111.258, 21.458) (111.437, 21.585) (111.587, 21.647) (111.655, 21.644) (111.632, 21.618) 42.53 +17.70
Guangxi (108.982, 21.675) (108.864, 21.622) (108.972, 21.635) (108.970, 21.648) (108.919, 21.648) 7.19 −3.00
Hainan (110.054, 19.590) (109.947, 19.770) (110.100, 19.733) (110.033, 19.677) (110.016, 19.655) 8.28 +7.27
Tayvan (121.186, 24.489) (120.911, 24.269) (120.849, 24.252) (120.632, 24.055) (120.465, 23.747) 110.10 −82.33

\n

Notlar: Merkez noktaları, mangrov dağılımının alan ağırlıklı ortalarını temsil etmektedir. Toplam yer değiştirme, 1985 ve 2024 merkez noktası konumları arasındaki WGS84 elipsoidi üzerindeki jeodezik mesafeyi ifade ederken, enlem kayması iki uç nokta arasındaki net kuzey-güney yer değiştirmesini, yani merkez noktası enlemindeki farkın derece başına 111 km ile çarpılmasıyla hesaplanır. Pozitif ve negatif enlem kaymaları sırasıyla kuzeye ve güneye doğru yeniden dağılımı gösterir. Tüm yer değiştirme değerleri, yuvarlanmamış merkez noktası koordinatları kullanılarak hesaplanmıştır. Merkez noktası koordinatları ve yer değiştirme mesafeleri sırasıyla üç ve iki ondalık basamakla raporlanmıştır.

\n

İl düzeyindeki gelişim yörüngeleri hem büyüklük hem de yön açısından belirgin farklılıklar göstermiştir (Şekil 8; Tablo 1). Fujian, Guangdong ve Hainan sırasıyla 47.16, 17.70 ve 7.27 km’lik net kuzey yönlü kaymalar sergilerken; Zhejiang, Guangxi ve Tayvan sırasıyla 43.72, 3.00 ve 82.33 km güneye kaymıştır. Tayvan en büyük il düzeyindeki toplam yer değiştirmeyi (110.10 km) gösterirken, Guangxi nispeten istikrarlı kalmıştır (7.19 km). Parça düzeyindeki bootstrap analizi, ulusal kuzey yönlü kaymanın yönünü desteklemiş olup, 2.5. ila 97.5. persentil aralığı 40.39–87.33 km olarak bulunmuştur (Ek Tablo S9). Bu zıt gelişim yörüngeleri, haritalanan mangrov örtüsünün ulusal ölçekteki kuzey yönlü yeniden dağılımının, önemli bölgesel farklılıkları gizlediğini göstermektedir. Analiz, dikim kökenine bakılmaksızın tüm mangrovları içerdiğinden, merkez noktası kaymaları yalnızca doğal ve iklim kaynaklı dağılım genişlemesi olarak yorumlanmamalıdır.

\n

4 Tartışma

\n

4.1 Artan haritalanan ekosistem geçişleri, kıyı sulak alanlarının yeniden yapılanmasını ortaya koyuyor

\n

1985–1995 döneminden 2015–2024 dönemine kadar yıllık haritalanan SM→MG dönüşüm alanındaki önemli artış ve bu geçişlerin coğrafi yayılımının genişlemesi, Çin kıyıları boyunca kıyı sulak alanlarının bileşiminde büyük bir yeniden yapılanma olduğunu göstermektedir. En kalıcı dönüşüm merkezleri, Çin’in güneyindeki subtropikal ve tropikal kıyılarda yoğunlaşmaya devam etmiştir. Benzer mangrov istilası, Florida ve doğu Avustralya da dahil olmak üzere subtropikal–ılıman geçiş bölgelerinde belgelenmiştir (Doughty ve diğerleri, 2024; Saintilan ve diğerleri, 2014). Bu gözlemler, Çin kıyısını daha geniş bir kıyı sulak alanları yeniden yapılanması bağlamına oturtmaktadır; ancak iklimsel ve antropojenik süreçlerin göreceli katkıları bölgeler arasında farklılık gösterebilir.

\n

Önemli bir nokta, haritalanan geçişlerin yalnızca tek yönlü olmamasıdır. Yıllık arazi örtüsü yörüngeleri hem ters MG→SM geçişlerini hem de tekrarlanan sınıf değişimlerini ortaya koymuştur; bu da yalnızca başlangıç ve bitiş noktalarına dayalı SM→MG geçişlerinin, mangrovların sürekli varlığını yansıtmadığını göstermektedir. Doğrudan 1985–2024 başlangıç ve bitiş noktası karşılaştırması ile ardışık referans dönemlerindeki geçişlerin toplamı, sulak alan değişiminin farklı yönlerini temsil eder: Birincisi, başlangıç ve bitiş arazi örtüsü durumları arasındaki farkları belirlerken, ikincisi ardışık referans yılları arasındaki geçişleri yakalar ve aynı konumlardaki tekrarlanan değişiklikleri içerebilir. Dolayısıyla, aralarındaki fark, kalıcı olmayan mangrov oluşumunun boyutu olarak doğrudan yorumlanamaz. Bu bulgular, haritalanan arazi örtüsü geçişlerini kalıcı ekolojik değişimden ayırma ihtiyacını vurgulamaktadır.

\n

Sınıflandırma belirsizliği, haritalanan SM→MG geçişlerinin yorumlanmasında ek bir sınırlama yaratmaktadır. Kaynak veri seti yüksek sınıflandırma doğruluğu gösterse de, küçük hatalar dönüşüm alanı tahminlerini orantısız bir şekilde etkileyebilir; tekrarlanan yıllık sınıf değişimleri ise ya ekolojik dinamikleri ya da sınıflandırma istikrarsızlığını yansıtabilir. Monte Carlo duyarlılık analizi, en erken ve en son dönemler arasındaki genel artışın incelenen hata varsayımlarına karşı nispeten sağlam olduğunu, ancak kesin zamansal gelişimin daha az belirsiz olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, bağımsız yıl bazlı doğrulama olmadan, bu simülasyonlar doğrulanmış güven aralıkları veya düzeltilmiş dönüşüm alanları yerine senaryoya bağlı duyarlılık tahminleri sunmaktadır.

\n

Haritalanan SM→MG geçişlerinin mekansal dağılımı Çin genelinde oldukça heterojendir. Guangdong, Guangxi ve Hainan, SM→MG dönüşümünün kalıcı merkezleri olarak kalmışken, Fujian ve güney Zhejiang boyunca dönüşüm alanı 2015–2024 döneminde genişlemiştir. Çok on yıllık uzaktan algılama analizleri, Beibu Körfezi’nde önemli mangrov genişlemesi ve peyzaj değişimini belgelemişken (Gao ve Zhou, 2023; Yang ve diğerleri, 2026), son ulusal ölçekli haritalama çalışmaları Çin genelindeki tür dağılımlarını ve dikilmiş-doğal mangrov ayrımını ortaya koymuştur (Zhao ve diğerleri, 2024). Mekansal analizimiz, bu alan bazlı değerlendirmeleri, kıyı sulak alanları arasında haritalanan geçişlerin coğrafi olarak farklı örüntülerini ortaya koyarak tamamlamaktadır; bu, tek tip bir mangrov genişlemesi süreci değildir. Ancak, tuzlu bataklık kaybı ile mangrov kazanımı arasındaki mekansal örtüşme, tek başına bu geçişin doğal kolonizasyon, dikim, restorasyon veya bu süreçlerin bir kombinasyonundan kaynaklandığını kanıtlamaz.

\n

4.2 Kış sıcaklığı ile SM→MG dönüşümü arasındaki doğrusal olmayan ilişkinin yorumlanması

\n

En dikkat çekici bulgulardan biri, dönüştürülmüş hücreler arasında kış mutlak minimum sıcaklığı ile SM→MG dönüşüm oranı arasındaki tepe şeklindeki ilişkidir. Uyumlu oran, kış mutlak minimum sıcaklığı için yaklaşık 3 °C’de ve ortalama kış minimum sıcaklığı için 5–6 °C’de zirve yapmıştır (Şekil 2). Kışın ısınması genellikle kutup yönündeki dağılım sınırlarına yakın mangrov oluşumunu desteklese de (Osland ve diğerleri, 2020a; Osland ve diğerleri, 2020b), bu maksimum değerler sabit fizyolojik eşikler veya doğrudan iklim kaynaklı değişimin kanıtı olmaktan ziyade tanımlayıcı ilişkilerdir.

\n

Artan kol, mangrovların aşırı kış soğuğuna karşı duyarlılığıyla tutarlıdır; bu soğuk bitki örtüsüne zarar verebilir ve oluşumu sınırlayabilir (Kang ve diğerleri, 2025). Deneysel ve gözlemsel çalışmalar, soğuğa maruz kalmanın azalmasının mangrov genişlemesini kolaylaştırabileceğini göstermiştir (Cavanaugh ve diğerleri, 2014; Coldren ve diğerleri, 2019; Gramoso ve diğerleri, 2026). Buna karşılık, azalan kolun daha sıcak kışların olumsuz bir etkisini göstermesi pek olası değildir. Bunun yerine, kalan tuzlu bataklık habitatının sınırlı olması, peyzajın doygunluğu veya dönüşüm fırsatlarındaki coğrafi farklılıklar yansıtabilir (Cui ve diğerleri, 2024; Gu ve diğerleri, 2025). Bu açıklamalar, temel çevresel faktörler açıkça test edilmediği için hipotez olarak kalmaktadır.

\n

Orta sıcaklık deseni, alternatif sıcaklık ölçütleri, sıcaklık aralığı genişlikleri, LOWESS düzleştirme oranları ve minimum alan duyarlılık analizleri boyunca korundu. Döneme göre ayarlanmış model karşılaştırmaları, tam ulusal örneklemda doğrusallık dışı bir ilişkiyi desteklerken, mekânsal küme-robust çıkarımlar ve seçilmiş sıcaklık-ucu kesme analizleri de bu bulguyu pekiştirdi. Ancak modeller, değişkenliğin yalnızca sınırlı bir kısmını açıklayabildi ve doğrusal bir modele kıyasla doğrusallık dışı avantaj, Fujian ve Zhejiang hariç tutulduktan sonra ortadan kalktı. Buna karşılık, gözlemler dört geçiş döneminin de paylaştığı sıcaklık aralığıyla sınırlandığında, doğrusallık dışı ilişki istatistiksel olarak geçerliliğini korudu (Ek Tablo S8). Bu nedenle, ulusal LOWESS maksimumunun yaklaşık 3 °C olarak bulunması, evrensel bir termal optimum veya fizyolojik eşik olarak değil, örnekleme bağlı bir ilişki olarak yorumlanmalıdır. Ayrıca, ERA5-Land’in kaba çözünürlüğü ve yerel gelgit ile deniz etkilerini sınırlı düzeyde yansıtması, bitki örtüsü düzeyindeki termal maruziyette belirsizlik yaratmaktadır.

\n

İnsan müdahalesi de gözlemlenen sıcaklık–dönüşüm ilişkisini etkileyebilir. Haritalanan SM→MG geçişleri ile 2024’te dikilmiş olarak sınıflandırılan mangrovların mekânsal örtüşmesi (Sun ve diğerleri, 2026), dikim faaliyetlerinin bu geçişlerin yorumlanmasında rol oynayabileceğini göstermektedir. Ancak geçmişteki dikim tarihlerinin bilinmemesi, bireysel SM→MG geçişlerinin dikim faaliyetlerine güvenilir bir şekilde atfedilmesini engellemektedir. Dolayısıyla, gözlemlenen tepe şeklindeki ilişkinin ne ölçüde doğal ekosistem değişimini yansıttığı belirsizliğini korumaktadır.

\n

Genel olarak, kış sıcaklığı mangrovların yerleşimi üzerinde önemli bir iklimsel kısıtlama oluşturmakla birlikte, gerçekleşen SM→MG dönüşümü aynı zamanda habitat mevcudiyetine, üreme materyali tedarikine, gelgit ve tortul koşullara ve insan müdahalesine de bağlıdır. Yerel çevresel koşullar, kıyı sulak alanlarının iklimsel değişkenliğe verdiği tepkiyi önemli ölçüde değiştirebilir (Feng ve diğerleri, 2025). Başlangıçta haritalanan tüm tuz bataklığı hücrelerini, dönüşüm göstermeyenler de dahil olmak üzere, restorasyon geçmişleri ve yerel çevresel değişkenlerle birlikte içeren gelecekteki analizler, iklimsel kısıtlamaları peyzaj fırsatlarından ve insan destekli yerleşimden ayırmak için gereklidir.

\n

4.3 Ulusal kuzeye doğru yeniden dağılım, bölgesel olarak zıt süreçleri gizliyor

\n

Merkez noktası analizi, mangrovların yeniden dağılımında ikinci önemli ölçeğe bağlı bir deseni ortaya koymaktadır. Ulusal haritalanan mangrov alanının ağırlıklı merkez noktası 1985 ile 2024 arasında kuzeye kaymış olsa da, eyalet düzeyindeki yörüngeler hem büyüklük hem de yön açısından belirgin farklılıklar göstermiştir. Fujian ve Guangdong net kuzeye doğru kaymalar sergilerken, Zhejiang, Guangxi ve Tayvan güneye kaymıştır; bazı eyaletler ise monoton olmayan yörüngeler izlemiştir. Dolayısıyla ulusal merkez noktası, haritalanan mangrov alanının entegre yeniden dağılımını yansıtmakta, tek tip bir kutba doğru yayılımı değil. Bu ayrım önemlidir, çünkü merkez noktasındaki yer değiştirme, mevcut mangrovların mekânsal dağılımındaki değişikliklerden kaynaklanabilir ve önceki yayılım sınırlarının ötesine yeni kolonizasyon olmaksızın gerçekleşebilir.

\n

Gözlemlenen yeniden dağılım, genel olarak iklimsel ısınma beklentileriyle tutarlıdır, ancak yalnızca sıcaklığa bağlanamaz. Kışın ısınması mangrovların yerleşimi üzerindeki iklimsel kısıtlamaları hafifletebilirken, fiili yayılım aynı zamanda üreme materyali mevcudiyetine, gelgit arası habitata, kıyı jeomorfolojisine, restorasyon faaliyetlerine ve yönetim müdahalelerine de bağlıdır. Önceki çalışmalar, Çin’deki mangrov peyzajları üzerinde koruma ve restorasyonun önemli etkilerini belgelemiştir (Liu ve diğerleri, 2022; Wang ve diğerleri, 2023b); yerel gözlemler ise aynı kıyı bölgesi içinde mangrov yayılımı ve kaybının zıt yörüngeler izleyebileceğini göstermiştir (Xie ve diğerleri, 2026).

\n

Ayrıca, kaynak sınıflandırması yerli tuz bataklıklarını istilacı Spartina alterniflora türünden ayırmamaktadır. Bağımsız çok zamanlı haritalama, 1985 ile 2015 arasında Zhejiang kıyısı boyunca Spartina alterniflora‘nın tarihsel yayılımını belgelemiştir (Li ve diğerleri, 2020). Bu nedenle, haritalanan SM→MG geçişlerinin bir kısmı, özellikle Zhejiang ve Fujian’da, doğal ekosistem değişiminin yanı sıra istilacı tür yönetimi ve mangrov dikimini de yansıtabilir. Bu tür yönetimle ilgili değişiklikler, haritalanan mangrovların mekânsal dağılımını ve dolayısıyla alanlarına göre ağırlıklandırılmış merkez noktalarını da etkileyebilir.

\n

Eyalet düzeyindeki merkez noktası yönü, yeniden dağılımın neden doğrudan yayılım olarak yorumlanmaması gerektiğini daha da açıkça göstermektedir. Yeni kazanımlar bir eyaletin güney kısmında orantısız bir şekilde yoğunlaşırsa, eyalet mangrov alanı kazanırken merkez noktası güneye kayabilir. Benzer şekilde, kuzeye doğru bir merkez noktası kayması, önceki kutba doğru sınırın ötesine kolonizasyon yerine mevcut yayılım alanı içindeki genişlemeden de kaynaklanabilir. Çin’de mangrovların kutba doğru sınırına yakın bir konumda olmasına rağmen Zhejiang’da gözlemlenen güneye doğru merkez noktası kayması, bu ayrım ile tutarlıdır. Parça düzeyindeki bootstrap yeniden örnekleme, ulusal düzeyde pozitif, Zhejiang’da ise negatif kalan yer değiştirme aralıkları üreterek, yeniden örnekleme şeması altında haritalanan merkez noktası kaymalarının yönsel tutarlılığını desteklemiştir (Yöntemler S3; Ek Tablo S9).

\n

4.4 Kıyı sulak alanlarının izlenimi ve yönetimi için çıkarımlar

\n

Bulgular, kıyı sulak alanlarındaki değişimin yalnızca mangrov alanındaki net artışlar üzerinden değil, ekosistem geçişleri açısından değerlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Mangrov alanındaki benzer artışlar, doğal kolonizasyon, restorasyon, dikim veya bitkisiz gelgit düzlüklerinin üzerindeki yayılımdan kaynaklanabilir ve bunların her biri ekosistem bileşimi ve işlevi için farklı anlamlar taşır. Bu nedenle, uzun vadeli izleme, kazanılan ve yerini değiştiren ekosistemleri ayırt etmeli, çift yönlü ve tekrarlayan geçişleri hesaba katmalı ve mevcut olduğunda bitki örtüsünün kökeni ve restorasyon geçmişi hakkında bağımsız bilgileri içermelidir (Freitas ve diğerleri, 2024; Pimple ve diğerleri, 2025).

\n

SM→MG geçişlerinin mekânsal heterojenliği, koruma ve restorasyon planlaması için de çıkarımlar doğurmaktadır. Mangrov yayılımı, özellikle yerleşik tuz bataklığı habitatlarının yerini aldığında, otomatik olarak ekolojik bir iyileşme olarak yorumlanmamalıdır. Yönetim öncelikleri, yalnızca mangrov örtüsünü maksimize etmek yerine yerel habitat uygunluğunu, mevcut sulak alan bileşimini, restorasyon geçmişini ve hem mangrov hem de tuz bataklığı ekosistemlerinin ekolojik değerini dikkate almalıdır (Nuyts ve diğerleri, 2024; Jiang ve diğerleri, 2025). Benzer şekilde, ekosistem değişimi kıyı mavi-karbon stoklarını ve karbon döngüsü süreçlerini değiştirebilir, ancak bu değişikliklerin yönü ve büyüklüğü, ekosisteme özgü karbon ölçümleri olmadan haritalanan geçişlerden çıkarılamaz (Adame ve diğerleri, 2024; Dong ve diğerleri, 2025).

\n

Bu bulguların uygulanmasıyla ilgili birkaç sınırlama devam etmektedir. Sadece dönüşüme dayalı termal örneklem, mekânsal bağımlılık, sınıflandırma belirsizliği ve eksik dikim ve tür düzeyindeki kayıtlar, haritalanan geçişlerin yorumlanmasını ve atfedilmesini kısıtlamaktadır. Gelecekteki araştırmalar, atfedmeyi iyileştirmek ve kıyı sulak alanlarındaki değişimin ekolojik sonuçlarını değerlendirmek için başlangıçta haritalanan tüm tuz bataklığı alanlarını, tür düzeyindeki bitki örtüsü haritalarını, geçmiş restorasyon kayıtlarını, saha gözlemlerini ve ekosisteme özgü karbon ölçümlerini entegre etmelidir. Şekil 9, gözlemlenen SM→MG geçişlerinin, bunların kış sıcaklığıyla doğrusallık dışı ilişkisinin ve mangrov yeniden dağılımının mekânsal heterojenliğinin kavramsal bir sentezini sunarken, gözlemlenen örüntüleri potansiyel iklimsel ve antropojenik etkilerden ayırmaktadır.

\n

5 Sonuç

\n

Ulusal kıyı sulak alan haritaları ve ERA5-Land iklim yeniden analizi verileri kullanılarak bu çalışma, 1985’ten 2024’e kadar Çin kıyıları boyunca haritalanan tuzlu bataklıktan mangrove’a (SM→MG) geçişlerin mekânsal-zamansal dinamiklerini, termal ilişkilerini ve mekânsal yeniden dağılımını nicelleştirdi. Haritalanan yıllık SM→MG geçiş alanı 1985–1995 döneminden 2015–2024’e kadar önemli ölçüde arttı; en yoğun konsantrasyonlar Guangdong, Guangxi ve Hainan’da görülürken, son dönemde güneydoğu kıyı şeridi boyunca daha geniş bir mekânsal yayılım sergilendi. Ancak çift yönlü ve tekrarlayan arazi örtüsü geçişleri ile kümülatif referans geçişleri ve doğrudan son nokta değişiklikleri arasındaki farklılıklar, bu değişimlerin zorunlu olarak kalıcı veya geri döndürülemez bir ekosistem değişimini temsil etmediğini göstermektedir. Dönüştürülen hücreler arasındaki dönüşüm oranları, ulusal ölçekli analizde kış sıcaklığı ile doğrusal olmayan bir ilişki sergiledi. Bu ilişki, dört dönemin de ortak sıcaklık aralığında istatistiksel olarak anlamlı olmaya devam etti, ancak coğrafi kapsama alanına, özellikle de Fujian ve Zhejiang’ın dışlanmasına karşı hassastı. Bu nedenle gözlemlenen orta sıcaklık zirvesi evrensel bir termal eşik olarak yorumlanmamalıdır. Bu arada, ulusal mangrove merkez noktasının 63,79 km kuzeye kayması, eyalet düzeyindeki yörüngelerin büyüklük ve yön bakımından belirgin farklılıklar gösterdiği önemli bölgesel heterojenliği gizledi. Bu bulgular birlikte, kıyı sulak alanlarının yeniden yapılanmasının yalnızca mangrove yayılımı veya iklimsel ısınmaya tek tip bir yanıt ile yeterince karakterize edilemeyeceğini göstermektedir. Sınıflandırma belirsizliği ve eksik tarihsel dikim bilgileri, haritalanan geçişlerin belirli iklimsel veya antropojenik etkenlere atfedilmesini sınırlamaktadır. Tuzlu bataklıktan mangrove’a haritalanan geçişleri açıkça nicelleştirerek bu çalışma, kıyı sulak alanlarındaki değişimin izlenmesi ve bölgeye özgü koruma ve restorasyon stratejilerinin geliştirilmesi için geçiş odaklı bir bakış açısı sunmaktadır.

\n

Beyanlar

\n

Veri erişilebilirliği beyanı

\n

Bu makalenin sonuçlarını destekleyen ham veriler, yazarlar tarafından gereksiz bir bekleme olmaksızın erişime açılacaktır.

\n

Yazar katkıları

\n

KY: Fon sağlama, Metodoloji, Proje yönetimi, Denetim, Yazım – inceleme ve düzenleme. CJ: Metodoloji, Denetim, Yazım – inceleme ve düzenleme. NC: Fon sağlama, Metodoloji, Denetim, Yazım – inceleme ve düzenleme. RZ: Veri kürasyonu, Formal analiz, Araştırma, Metodoloji, Görselleştirme, Yazım – orijinal taslak, Yazım – inceleme ve düzenleme. XC: Yazım – inceleme ve düzenleme, Araştırma.

\n

Teşekkür

\n

Analizimizin temelini oluşturan sulak alan veri setlerini kamuya açık hale getirdikleri için Zhang ve diğerleri’ne (2026a) minnetle teşekkür ederiz. Ayrıca, talep üzerine 2024 yılındaki dikilmiş mangrove veri setine erişim sağlayan Sun ve diğerleri’ne (2026) da teşekkür ederiz; bu sayede haritalanan tuzlu bataklıktan mangrove’a geçişler ile dikilmiş mangrove alanları arasındaki mekânsal örtüşmeyi değerlendirebildik.

\n

Çıkar çatışması

\n

Yazarlardan RZ, XC, CJ ve NC, China Communications Construction Company Limited (CCCC) Guangdong-Hong Kong-Macao Greater Bay Area Innovation Research Institute Ltd. tarafından istihdam edilmektedir.

\n

Diğer yazarlar, bu çalışmanın potansiyel bir çıkar çatışması olarak yorumlanabilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmaksızın yürütüldüğünü beyan etmiştir.

\n

Yazarlar, bu çalışmanın China Communications Construction Company Limited (CCCC) tarafından finanse edildiğini beyan etmektedir. Fon sağlayıcının çalışmadaki rolü şunları içeriyordu: çalışma tasarımı ve yayımlama kararı.

\n

Üretken yapay zeka beyanı

\n

Yazar(lar), bu makalenin oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.

\n

Bu makaledeki şekillerin yanında sunulan herhangi bir alternatif metin (alt metin), Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuştur ve doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiş, mümkün olduğunda yazarlar tarafından da incelenmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.

\n

Yayıncının notu

\n

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve zorunlu olarak bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini temsil etmez. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

\n

Ek materyaller

\n

Bu makalenin Ek Materyallerine çevrimiçi olarak şu adresten ulaşılabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmars.2026.1973675/full#supplementary-material

\n

Özet

\n

Anahtar kelimeler

\n

kıyı sulak alanları, mangrove yeniden dağılımı, uzaktan algılama, tuzlu bataklıktan mangrove’a geçişler, kış sıcaklığı

\n

Atıf

\n

Zhang R, Cao X, Jiao C, Yin K ve Chu N (2026) Winter temperature associations with salt marsh-to-mangrove transitions along the coast of China, 1985–2024. Front. Mar. Sci. 13:1973675. doi: 10.3389/fmars.2026.1973675

\n

Alındı

\n

20 Ağustos 2026

\n

Revize edildi

\n

28 Ekim 2026

\n

Kabul edildi

\n

30 Ekim 2026

\n

Yayınlandı

\n

16 Kasım 2026

\n

13 – 2026

\n

Marcelo Cohen, Federal University of Pará, Brezilya

\n

Seongjun Bae, National Marine Biodiversity Institute of Korea, Kore Cumhuriyeti

\n

Chao Zhou, National Marine Environmental Monitoring Center, Çin

\n

© 2026 Zhang, Cao, Jiao, Yin ve Chu.

\n

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri)nin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanımı, dağıtımı veya çoğaltılması mümkündür. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izni verilmemektedir.

\n

*İletişim: Kai Yin, [email protected]

\n

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve zorunlu olarak bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini temsil etmez. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

\n

Frontiers | Winter temperature associations with salt marsh-to-mangrove transitions along the coast of China, 1985–2024
Frontiers | Winter temperature associations with salt marsh-to-mangrove transitions along the coast of China, 1985–2024

\n

İlginizi Çekebilir: Mangrovlar’da Küresel Toparlanma →

\n

Kaynak: Frontiersin ↗