Özet
\n
Bu çalışma, Eylül 2025’te Floating University keşif gezisi sırasında Bering Denizi’nin kuzeybatısında gerçekleştirilen bir siklonik girdap üzerine çok disiplinli gemi tabanlı ölçümlerin sonuçlarını sunmaktadır. Örnekleme stratejisi, Lagrangian haritalar ve uydu altimetrisi ile yönlendirilmiş olup, bu sayede iki kesit boyunca CTD, LADCP, mikro yapısal türbülans, hidrokimyasal ve birincil üretimi verileri toplanmıştır. Gözlemlenen siklonik girdap, anormal girdapların karakteristik özelliği olan yüzey altı soğuk bir çekirdek (60–160 m) ve sıcak bir yüzey katmanı ile alışılmadık bir termohalin yapı sergilemiştir. Üretkenlik parametrelerinin dağılımı ve biyo-optik ölçümler, girdabın çevresel bölgelerinde üretkenlik maksimumlarının açıkça görüldüğünü ortaya koymakta olup bu durum uydu verileriyle de doğrulanmıştır. Girdap çekirdeğindeki en güçlü karışımın, fitoplanktonların eufotik katmandaki kalma süresini azaltmış ve ışık mevcudiyetini sınırlamış olabileceğini, dolayısıyla biyokütle birikimini kısıtlamış olabileceğini öne sürüyoruz. Mikro yapısal ölçümler, çevre bölgelerde artan yukarı akış ve jeostrofik olmayan ikincil bir dolaşımın varlığını göstermektedir. Bulgularımız, yeterince örneklenmemiş bölgelerdeki mezoskalalı girdapların dikey yapısını ve biyocoğrafi kimyasal etkilerini anlamak için bölgesel, eş zamanlı gemi tabanlı ölçümlerin önemini vurgulamaktadır.
\n
1 Giriş
\n
Uzamsal ölçekleri on ila yüzlerce kilometre arasında değişen okyanus mezoskalalı girdapları, küresel okyanusta yaygın olarak bulunur. Bu girdaplar, büyük miktarlarda suyu ve bunlarla ilişkili ısı, tuz ve biyocoğrafi kimyasal bileşenleri, oluşum bölgelerinden dağılma noktalarına kadar hapseder ve taşır (Chelton ve diğerleri, 2011). Genellikle “okyanusun havası” olarak adlandırılan girdaplar, küresel iklim sisteminde önemli bir rol oynamaktadır (Beech ve diğerleri, 2022). Isı ve tuzun yeniden dağılımındaki önemli rollerinin yanı sıra, mezoskalalı girdaplar okyanusun biyocoğrafi kimyası üzerinde de büyük bir etkiye sahiptir; çeşitli fiziksel mekanizmalar aracılığıyla fitoplankton büyümesini düzenler ve biyolojik üretkenliği etkiler (Falkowski ve diğerleri, 1991; Gaube ve diğerleri, 2013; Cornec ve diğerleri, 2021; Sandalyuk ve Khachatrian, 2026).
\n
Mezoskalalı girdap araştırmalarındaki son gelişmeler, esas olarak uydu altimetrisindeki ilerlemelerle bağlantılıdır. 1992’de TOPEX/Poseidon misyonunun başlatılması ve ardından gelen altimetri misyonları (ERS-2, Jason-1, ENVISAT, Jason-2, Cryosat-2 vb.), ayrıca otomatik girdap tespit algoritmalarının hızlı gelişimi, okyanus bilimcilerin küresel okyanus için çeşitli girdap yüzey özellikleri ve mezoskalalı dinamik özellikler üzerine on yıllar süren zaman serileri biriktirmesine olanak sağlamıştır (Chelton ve diğerleri, 2011; Faghmous ve diğerleri, 2015). Ancak, okyanus girdaplarının temel yönlerinin anlaşılmasında önemli boşluklar devam etmektedir: dikey termohalin yapıları, biyokimya, birincil üretim, hava-deniz değişimleri ve ilişkili türbülanslı süreçler üzerindeki etkileri. Bu tür veriler, bölgesel iklim modellerinde girdap etkilerini doğru bir şekilde parametrelendirmek için hayati öneme sahiptir. Ayrıca, girdap özelliklerinin yatay ve dikey boyutlarında güçlü bölgesel ve mevsimsel heterojenlik göstermesi nedeniyle bölgesel girdap araştırmalarının da kritik olduğu belirtilmelidir (Chaigneau ve diğerleri, 2011; Yang ve diğerleri, 2013).
\n
Mezoskalalı girdapların dikey termohalin yapısını araştırmak için kullanılan ana yaklaşımlardan biri Chaigneau ve diğerleri (2011) tarafından geliştirilen kompozit yöntemdir. Bu yöntem, yerinde dikey profillerin, merkez konumlarını ve yarıçaplarını belirlemek için uydu altimetrisinden bağımsız olarak tespit edilen girdaplarla eşleştirilmesine dayanır; aynı girdap polaritesine uyan profiller daha sonra, ilgilenilen bölgenin temsilcisini oluşturan kompozit bir üç boyutlu yapı elde etmek için ortalaması alınır (Chaigneau ve diğerleri, 2011; Dong ve diğerleri, 2017; He ve diğerleri, 2018; Keppler ve diğerleri, 2018; Sandalyuk ve diğerleri, 2020). Ancak bu yöntem, potansiyel olarak çok sayıda hataya tabidir (Chaigneau ve diğerleri, 2011; Keppler ve diğerleri, 2018). Bu nedenle, girdabın dikey termohalin ve dinamik özellikleri ile girdap içindeki ve çevresindeki suların diğer okyanografik özellikleri hakkında güvenilir ve ayrıntılı bilgi edinmek, yalnızca yarı eş zamanlı çok disiplinli gemi tabanlı gözlemlerle mümkündür (Dickey ve diğerleri, 2008; Nishino ve diğerleri, 2018; Morozov ve diğerleri, 2022; Mikaelyan ve diğerleri, 2023). Bu tür gözlemler, özellikle Bering Denizi ve Kamçatka Akıntısı boyunca uzanan batı kısmı gibi yoğun mezoskalalı aktivite bölgelerinde —ki burası iyi bilinen bir girdap aktivitesi merkezi olup— özellikle değerlidir (Zhabin ve diğerleri, 2021).
\n
Bering Denizi, doğu kısmında geniş bir kıta rafı ve batı kısmında dar bir raf bölgesi bulunan, yarı kapalı, yüksek enlemlerde bir denizdir (Şekil 1). Bering Denizi’nin siklonik dolaşımı, Kuzey Pasifik’teki Havza Ölçeğindeki Batı Subarktik Girdabının kilit kuzeybatı bileşenidir. Pasifik suyu, Bering Denizi’ne esas olarak Aleutyan Boğazları aracılığıyla Alaska Akıntısı ile girer, Aleutyan Kuzey Yamaç Akıntısı’nı başlatır ve Bering Yamaç Akıntısı olarak devam eder (Arseniev, 1967; Stabeno ve Reed, 1994; Stabeno ve diğerleri, 1999; Johnson ve diğerleri, 2004; Prants ve diğerleri, 2019). Bering Yamaç Akıntısı, Bering Denizi’nin orta kısmından kuzeybatıya doğru geçer ve Navarin Burnu yakınlarında iki kola ayrılır. Bir kol kuzeye doğru Bering Boğazı’na doğru akarak Navarin Akıntısı’nı oluşturur. İkinci bir güneybatı kol ise Kamçatka Akıntısı’nı (Doğu Kamçatka Akıntısı olarak da bilinir) oluşturur. Sonuç olarak, Bering Denizi havzasındaki su dolaşım sistemi, batı kısımda Kamçatka Akıntısı’nın güneye doğru akışı ve doğu kısımda raf sınırını aşan Bering Yamaç Akıntısı’nın kuzeye doğru akışıyla siklonik bir girdap oluşturur (Şekil 1).
\n
Bering Denizi’ndeki mezoskalalı girdap dinamikleri daha önce bir dizi çalışmada, yerinde ölçümlere (Solomon ve Ahlnäs, 1978; Cokelet ve Stabeno, 1997; Mizobata ve diğerleri, 2002; Ladd ve diğerleri, 2012) ve uydu ile model verilerine (Maslowski ve diğerleri, 2008; Li ve diğerleri, 2016; Zhabin ve diğerleri, 2021; Khudyakova ve diğerleri, 2023) dayanarak araştırılmıştır. Önceki çalışmalara göre, Bering Denizi’ndeki mezoskalalı girdap aktivite bölgeleri esas olarak Bering Yamaç ve Kamçatka akıntılarının üzerinde yoğunlaşmıştır; bu durum, temel olarak bu akıntılarının baroklinik/barotropik kararsızlığından kaynaklanmaktadır (Chelton ve diğerleri, 2011; Zhabin ve diğerleri, 2021). Uydu altimetrisi verilerine göre, Bering Denizi’ndeki antisiklonik ve siklonik girdapların ortalama yarıçapları sırasıyla 53 ve 64 km, ortalama yörünge hızları ise antisiklonik girdaplar için 14,0 cm/s ve siklonik girdaplar için 10,8 cm/s’dir (Zhabin ve diğerleri, 2021). Antisiklonik ve siklonik girdapların yarıçap aralıkları sırasıyla 27–135 ve 42–96 km’dir (Zhabin ve diğerleri, 2021). Mezoskalalı girdapların termohalin yapı üzerindeki etkisi en az 1500 m derinliğe kadar uzanmaktadır (Kinder ve diğerleri, 1980).
\n
Bering Denizi’ndeki girdap dinamikleri araştırmalarında son yıllarda kaydedilen önemli ilerlemelere rağmen, bu bölgedeki girdapların dikey yapısı henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Girdaplar içindeki suların termohalin, optik, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin yanı sıra yatay ve dikey akışlar hakkında bilgi sağlayan eş zamanlı gemi tabanlı ölçümler, girdap özellikleri ve dinamikleri hakkında temel bilgiler sunar. Bu tür gözlemler, özellikle Bering Denizi’nin batı bölgesinde, Kamçatka Yarımadası’nın doğu kıyısı yakınlarında —ki bu bölge girdap aktivitesi için bilinen bir “merkez” olup— hem gemi tabanlı ölçümler hem de sürüklenen şamallar açısından ciddi şekilde yetersiz örneklenmiştir (Argo, 2000). Bu çalışmanın ana amacı, Eylül 2025’te Bering Denizi’nin kuzeybatısında, Kamçatka Yarımadası’nın doğu kıyısı yakınlarında gerçekleştirilen çok disiplinli gemi tabanlı gözlemlere dayanarak bir siklonik girdabın dikey yapısını analiz etmektir.
\n
1.1 Bölgedeki su kütleleri
\n
Bering Denizi’ndeki su kütleleri üzerine yapılan ilk kapsamlı inceleme Arseniev (1967) tarafından sunulmuştur. Ölçümlerdeki ve sayısal modellemedeki yeterli gelişmeler sayesinde Bering Denizi akıntıları hakkındaki bilgi zaman içinde büyük ölçüde ilerlemiş olsa da, derin Bering Denizi’ndeki su kütlesi dağılımına ilişkin anlayış doğrulanmış ve genel olarak değişmeden kalmıştır (Takenouti ve Ohtani, 1974; Kinder ve diğerleri, 1975; Reed ve diğerleri, 1993; Roden, 1995; Pavlov ve Pavlov, 1996; Luchin ve diğerleri, 1999; Johnson ve Stabeno, 2017). Derin havza ve raf alanlarından elde edilen verilerin birleştirilmesi, su kütlesi sınıflandırmalarında karışıklığa yol açabilir (Chen ve diğerleri, 2024). Ancak yalnızca derin bölgelerden elde edilen veriler, yaz aylarında üst 500 m içinde üç ana su tipinin ayırt edilmesini sağlar (Zhang ve diğerleri, 2024): yüzey karışık katmanı, soğuk ara katman ve sıcak ara katman.
\n
Yüzey karışık katmanı (SML), yaz aylarında güneş ısınması sonucu oluşur. Çok yıllı verilere göre, bu katmanın alt sınırı yaz–sonbahar döneminde konuma ve karışım koşullarına bağlı olarak genellikle 10–30 m arasında yer alır (Khen ve diğerleri, 2015; Luchin, 2019). Üst karışık katman, soğuk ara katmanın veya aynı zamanda dikotermal katman (DTL) olarak da adlandırılan potansiyel sıcaklık minimum katmanının üzerinde bulunur (Ueno ve Yasuda, 2000; Miura ve diğerleri, 2002; Johnson ve Stabeno, 2017). Derin Bering Denizi’ndeki DTL’nin yerel, taşınım dışı bir kökeni vardır ve temel olarak kış konveksiyonu sırasında oluşan su kütlesini temsil eder (Miura ve diğerleri, 2002) (Chen ve diğerleri, 2024). DTL’nin dikey devamı büyük ölçüde kış soğumasına bağlıdır, ancak denizin kuzeybatı ve batı kısımlarında güney bölgelerine kıyasla genellikle daha geniştir (Miura ve diğerleri, 2002). Aynı zamanda mezotermal katman (MTL) olarak da adlandırılan sıcak ara katman veya potansiyel sıcaklık maksimum katmanı (Ueno ve Yasuda, 2000; Johnson ve Stabeno, 2017), DTL’nin altında yer alır ve konuma bağlı olarak yaklaşık 150–200 m’den yaklaşık 800–1000 m’ye kadar dikey olarak devam eder. MTL, Aleut geçitlerinden denize giren Pasifik Suyundan kaynaklanır. Su kütlesi terminolojisindeki farklılıkların ulusal bilimsel geleneklerle ilişkili olduğuna dikkat edilmelidir. Burada, sonuçların Pasifik Subarktik bölgesinde daha geniş bir uygulama potansiyelini yansıtmak amacıyla SML, DTL ve MTL terminolojisini kullanıyoruz.
\n
2 Veriler ve yöntemler
\n
2.1 Örnekleme stratejisi
\n
Keşif öncesi planlama aşamasında, 28–29.08.2025 döneminde uydu verilerinde belirgin bir siklonik yapı gözlemlendi. İlk örnekleme şeması, o tarihte mevcut olan en güncel Lagrangian haritalarına (L-haritalar; ayrıntılar için Bölüm 2.8’e bakınız) dayanarak tasarlandı (bkz. Şekil 2b). Tespit edilen siklonik girdap, keşif ekibinin üyelerinden birinin adıyla Danya olarak adlandırıldı. Nihai örnekleme şeması iki kesitten oluşuyordu: Kesit 1 (istasyonlar 4–14) ve Kesit 2 (istasyonlar 15–18). Kesit 1’deki ilk iki istasyon (4 ve 5), girdap çekirdeğinin beklenen konumunun dışında yerleştirilerek çevresindeki suda ölçümler yapıldı; bu da girdap içindeki ve dışındaki termohalin ve biyokimyasal özelliklerin daha iyi ayırt edilmesini sağladı. Uydu verilerinin incelenmesi, ölçümler başlamadan önce girdabın hafifçe batıya kaymasına rağmen, her iki kesitteki istasyonların çoğunun, çekirdeği de dahil olmak üzere girdap yapısı içinde yer aldığını göstermektedir (Şekil 2c, d, Şekil 3); bu da başlangıçtaki planlamayla uyumludur.
\n
Tüm ölçümler, 02.09.2025’te (UTC) R/V Professor Multanovskiy gemisinde gerçekleştirilen “Yüzme Üniversite” keşfi sırasında yapıldı. “Yüzme Üniversite” Programı hakkında ayrıntılı bilgi pu-ocean.ru/eng adresinde mevcuttur. Her istasyonda yapılan ölçümler su örneklemesini, bir iletkenlik–sıcaklık–derinlik (CTD) sistemi kullanılarak hidrografik profilleri, indirgenmiş akustik Doppler akıntı profilleri (LADCP) ile okyanus akıntı profillerini ve bir mikro yapı profili cihazı ile türbülans profillerini içeriyordu.
\n
2.2 CTD, LADCP ve mikro yapı profili cihazı
\n
Hydrografik ölçümler, temel basınç, sıcaklık ve iletkenlik sensörlerine sahip bir SBE9 CTD probu içeren bir Sea-Bird Electronics SBE32C rozeti kullanılarak deniz yüzeyinden 500 m derinliğe kadar yapıldı. Profilleme hızı 1 m/s idi, bu da yaklaşık 0,25 m’lik bir dikey çözünürlüğe karşılık gelmektedir. Konservatif Sıcaklık ve Mutlak Tuzluluk, Uluslararası Deniz Suyu Termodinamik Denklemleri (TEOS-10) kullanılarak hesaplanmıştır; aşağıda bunları sıcaklık ve tuzluluk olarak adlandıracağız. CTD veri işleme, anormalliklerin çıkarılmasını ve düşük geçiren filtrelemeyi içeriyordu. Mikro yapısal gürültüyü azaltmak ve ayrık ölçümlerle tutarlılığı sağlamak için sıcaklık, tuzluluk ve yoğunluğun dikey profilleri 1 metrelik dikey aralıklar üzerinden ortalaması alındı. SBE9 ayrıca, su sütunu ekosistem dinamiklerini değerlendiren kalibre edilmiş, yüksek çözünürlüklü floresans ölçümü sağlayan bir WETStar Floresans Ölçer ile donatılmıştır. Cihaz, 1 Hz’lik ortalamalama ile 60 Hz’lik bir sinyal çıktısı verir ve Klorofil-a için yaklaşık 0,03 µg/L’lik bir tespit sınırı sunar.
\n
Yüzey okyanus katmanındaki (25 m’ye kadar) akıntı hızı ve yönü ölçümleri için, 4 m’lik dikey hücre boyutu, 30 ping’den oluşan toplu ortalamalama ve 1 saniyelik ping aralığı (yani 30 saniyelik toplular) kullanan 4 ışınlı Workhorse Monitor 300 kHz LADCP kullanıldı; bu, 1–2 cm/s hassasiyetinde yatay hız ve 5 derece hassasiyetinde yön sağlar.
\n
Ayrıca, her istasyonda dikey mikro yapı verileri, gevşek bir şekilde sabitlenmiş, serbest düşen bir MSS90L profili cihazı (Sea & Sun Technology, Almanya) kullanılarak toplandı. Cihaz, ana motor kapalıyken gemi sürüklenirken sancak taraftan 0,5–0,7 m/s’lik bir serbest düşüş hızıyla çalıştırıldı. Toplamda 14 istasyonda 22 mikro yapı profili toplandı. Profili cihazı iki kayma probu, hızlı tepki veren bir termistör, bir gövde titreşim sensörü, geleneksel CTD sensörleri, Klorofil-a ölçümleri için bir Turner floresans ölçeri ve çözünmüş oksijen ile bulanıklık sensörleri ile donatılmıştı. Tüm sensörler 1024 Hz’lik bir hızda örnekleniyordu. Üst 10 m’deki veriler, geminin kıç dalgasının potansiyel etkisi nedeniyle atıldı. Profilleme derinliği 120 ile 210 m arasında değişti. Girdap çekirdeğinde, Kesit 1’deki profillerin çoğu 120 m’ye kadar yapılırken, Kesit 2’de yaklaşık 200 m derinliğe kadar yapıldı.
\n
MSS90L kayma probları küçük ölçekli hız dalgalanmalarını ölçer. Hız kaymasını elde etmek için kayma probu kayıtları işleme sırasında zamana göre türevlenir. Dikey hız kayması daha sonra izotropik türbülans varsayılarak türbülans kinetik enerjisi (TKE) dağılım oranı ϵ tahmin etmek için kullanılır:
\n(1)\n
ϵ
\n
=
\n
7.5
\n
ν
\n
¯
\n
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
\n
¯
\n
(
\n
∂
\n
u
\n
′
\n
∂
\n
z
\n
)
\n
ϵ
\n
=
\n
7.5
\n \n
ν
\n \n
(
\n
∂
\n
u
\n
′
\n
∂
\n
z
\n
)
\n
2
\n
¯
\n
(1)
\n
burada ν kinematik moleküler viskozite ve ∂u′/∂z∂u′/∂z küçük ölçekli dikey kaymadır ve üst çizgi uzamsal ortalamayı belirtir (Denklem 1). Veri işleme, Lueck ve diğerleri (2024) tarafından açıklanan, karışımı ölçmek için okyanus türbülansı gözlemlerini analiz etme üzerine SCOR Çalışma Grubu’nun (ATOMIX) tavsiyelerini ve geleneklerini takip etmektedir. Yöntemlerimiz, Fer ve diğerleri (2024) tarafından bildirilen referans veri kümeleriyle başarıyla test edilmiştir.
\n
Dağılım oranı, izotropik ilişki kullanılarak ve türbülanslı kaymanın dikey dalga sayısı spektrumu entegre edilerek tahmin edilir. Kayma spektrumları, 6 saniyelik yarı örtüşen kayıt uzunlukları ve 2 saniyelik FFT uzunlukları (yaklaşık 1,2 m uzunluk) kullanılarak hesaplanır; bunlar kosinüs pencereleme ile işlenir ve %50 oranında örtüşür. Titreşimle ilişkili tutarlı gürültü, Goodman ve diğerleri (2006) yöntemi kullanılarak kayma spektrumlarından çıkarılır. Elde edilen değerler, Lueck modeli spektrumuna göre ortalama mutlak sapma ve 1,2’lik bir performans eşiği kullanılarak kalite kontrolünden geçirilir (Lueck ve diğerleri, 2024). Nihai dağılım oranı tahmini, iki probun tahminleri %95 güven aralıkları içinde uyumlu olduğunda ortalaması alınarak veya uyumlu olmadığında en düşük tahmin seçilerek elde edilir. MSS tarafından ölçülen dağılım oranının gürültü seviyesi yaklaşık (1 − 3) × 10−9 W/kg’dır. Nihai dağılım profilleri 1,5–2 m’lik dikey çözünürlüğe sahiptir.
\n
Microstructure profiler’den elde edilen hassas sıcaklık ve tuzluluk verileri, 0,1 m’lik aralıklarda dikey olarak ortalaması alınır. Sıcaklık ve yoğunluğun arka plan gradyanlarının hesaplanması için 3 m’lik ölçekli ortalamalama kullanılmıştır. Karesel kaldırma frekansı, N=−(g/ρ)∂σθ/∂zN2=−(g/ρ0)∂σθ/∂z denklemi kullanılarak hesaplanmış olup; burada g=9,8 m s–2, ρ0=1027 kg m–3 ve σθ yüzeye referans alınmış potansiyel yoğunluk anomalisidir. Türbülanslı ısı akışı FH=−ρ0CpKz∂T/∂z denkleminden elde edilmiştir; burada T arka plan sıcaklık profili, Cp deniz suyunun özgül ısı kapasitesi olup, diapiknal girdap difüzivitesi Osborn ilişkisi Kz=0,2ϵ/N2 (Osborn, 1980) kullanılarak tahmin edilmiş ve karışım katsayısı için önerilen 0,2 değeri (Gregg ve diğerleri, 2018) benimsenmiştir.
\n
2.3 Hidrokimyasal ölçümler
\n
Gezinti sırasında aşağıdaki parametreler ölçülmüştür: çözünmüş oksijen (DO), pH, fosfat (PO43−), silikon (Si), nitrit azotu (NO2−), nitrat azotu (NO3−) ve amonyum azotu (NH4+). Su örnekleri, 1,8 litrelik plastik Niskin şişesi (General Oceanics) kullanılarak iki derinlikten (yüzey ve 10 m) alınmıştır. DO tayini standart Winkler yöntemiyle (Hansen, 1999; Parsons, 2013) gerçekleştirilmiştir. Besin maddesi ölçümleri, örneklerin gemide toplanmasından birkaç saat sonra spektrofotometrik manuel yöntemlerle yapılmıştır (Grasshoff ve diğerleri, 2009). Nitrat azotu tayin tekniği, nitratların nitrite indirgenmesine ve ardından kolorimetriye dayanmaktadır (Parsons, 2013). Fosfatlar Murphy ve Riley tarafından geliştirilen tekniklerle spektrofotometrik olarak ölçülürken, çözünmüş silikon Koroleff’in spektrofotometrik yöntemine göre (Parsons, 2013) ölçülmüştür. Amonyum azotu ise Solorzano (1969) yöntemine göre analiz edilmiştir.
\n
2.4 Birincil üretim
\n
Su örnekleri, aydınlatma seviyelerinin fotosenteze olanak tanıdığı eufotik katman içindeki iki derinlikten (yüzey ve 10 m) alınmıştır. Fitoplanktonun birincil üretkenliğini değerlendirmek için aşağıdaki parametreler belirlenmiştir: birincil üretim hızı, ana fitopigment olan Chl-a konsantrasyonu, potansiyel fotosentetik aktivite ve fotosentetik verimlilik. Birincil üretim, gemide, ayarlanabilir LED aydınlatmasına sahip orijinal laboratuvar fito-inkübatörü kullanılarak ışık ve sıcaklık koşulları simüle edilip radyokarbon yöntemiyle deneysel olarak ölçülmüştür (Steemann Nielsen, 1952; Mosharov ve diğerleri, 2022). Stok çözeltinin ve filtrelerin radyoaktivitesi, bir Triathler sıvı sintilasyon sayacı (Hidex, Finlandiya) kullanılarak belirlenmiştir. Biyokütle-spesifik birincil üretim (asimilasyon sayısı, AN, mgC (mg Chl-a)−1 h−1), birincil üretim değerinin ilgili derinlikteki Chl-a konsantrasyonuna bölünmesiyle hesaplanmıştır. Chl-a konsantrasyonu, aseton ekstraktının floresansı üzerinden pheophytin düzeltmesiyle belirlenmiştir (Knap ve diğerleri, 1994). Ekstraktlar, 1N HCl ile asitleştirme öncesinde ve sonrasında bir MEGA-25 florometre (MSU, Moskova, Rusya) ile ölçülmüştür (Mosharov ve diğerleri, 2019). Chl-a ve phaeophytin a konsantrasyonları Holm-Hansen ve diğerlerine (1965) göre hesaplanmıştır.
\n
Chl-a‘nın aktif floresansı bir WATER-PAM florometre (Walz, Almanya) ile ölçülmüş (Krause ve Weis, 1991); bu sayede fotosentezin maksimum kuantum verimliliği (Fv/Fm) ve elektron taşıma hızı (rETR) – ışık enerjisinin kimyasal olarak bağlı enerjiye dönüşümünün bir göstergesi – belirlenmiştir (Mosharov ve diğerleri, 2022). Ölçümden önce numuneler en az 20 dakika boyunca karanlıkta tutulmuştur (Schreiber ve diğerleri, 1995). Birincil üretim ve rETR değerleri aynı spesifik aktinik ışınlama seviyeleri için belirlenmiştir.
\n
Fotosentezin ışık verimliliği, yani ışık enerjisinin kullanım derecesini yansıtan değer, AN/rETR oranı olarak tahmin edilmiştir (Mosharov ve diğerleri, 2019).
\n
Transect 2’den alınan su örneklerinin bir kısmı teknik sorunlar nedeniyle işleme dahil edilmemiştir. Bu nedenle, yalnızca Transect 1’den elde edilen birincil üretim ölçüm sonuçları sunulmaktadır.
\n
2.5 Uydu altimetrisi verileri
\n
Uydu altimetrisi ölçümlerinden türetilmiş mutlak dinamik topoğrafya (ADT) alanları ile jeostrofik hızın uga ve vga bileşenleri kullanılmıştır. Bu veriler, Global Ocean Gridded L4 veri setine birleştirilmiş çoklu altimetrisi misyonlarından elde edilen L3 hatt-üzeri ölçümleri içermektedir. Bu ürün, DUACS çoklu misyon altimetrisi veri işleme sistemi tarafından oluşturulmakta ve https://marine.copernicus.eu/ adresinden kamuya açık olarak erişilebilmektedir. L4 altimetrisi alanlarının uzamsal çözünürlüğü 0,125° × 0,125° olup, bu da çalışma alanında yaklaşık 7 km (E–B) ve 14 km (K–G) değerine karşılık gelmektedir. Sunulan araştırmada verilerin neredeyse gerçek zamanlı versiyonu kullanılmıştır.
\n
2.6 Sentinel-3 verileri
\n
Çalışma bölgesindeki Chl-a konsantrasyonunun ve deniz yüzeyi sıcaklığının (SST) yüzey dağılımı Sentinel-3 uydu misyonundan elde edilmiştir. Bu misyon, 400 nm ile 1040 nm arasındaki spektral aralıkta çalışan orta spektral çözünürlüklü bir görüntüleme spektrometresi olan Ocean and Land Colour Instrument’i (OLCI) içeren çoklu cihazları barındırmaktadır. OLCI’den türetilen Su Tam Çözünürlük (WFR) klorofil ürünü, su ortamlarındaki fitoplankton biyokütlesini ve birincil üretimi gösteren Chl-a konsantrasyonları hakkında yüksek çözünürlüklü, yani 300 m’lik veriler sunmaktadır. Bu ürün Copernicus Veri Uzay Ekosistemi aracılığıyla kamuya açık olarak erişilebilmektedir (ESA, 2024). Seviye-2 SST verileri, 1 km’lik uzamsal çözünürlüğe sahip Sea and Land Surface Temperature Radiometer (SLSTR) cihazından elde edilmiştir.
\n
2.7 GLORYS12V1 yeniden analizi
\n
Ölçülen CE’nin in situ termohalin özelliklerinin model verileriyle karşılaştırılması için Küresel Okyanus Fizik Yeniden Analizi’nin (Copernicus Marine Service, 2023) çıktıları kullanılmıştır. GLORYS12V1, küresel bir okyanus genel dolaşım modeli olan NEMO’ya (Nucleus for European Modeling of the Ocean) (Madec, 2008) dayanmaktadır. GLORYS12V1, 50 dikey seviye üzerinde 0,083° × 0,083° uzamsal çözünürlüğe ve günlük zamansal çözünürlüğe sahip, altimetrisi dönemini (1993 ve sonrası) kapsayan CMEMS küresel okyanus girdap-çözünürlüklü ürünüdür. GLORYS12V1 bundan sonra GLORYS olarak anılacaktır.
\n
2.8 Lagranj yöntemi
\n
Lagranj modelleme sonuçları, altimetrisinden elde edilen yüzey jeostrofik hız alanı kullanılarak gerçekleştirilen pasif parçacık takibine dayanmaktadır. Pasif izleyicilerin yörüngeleri, aşağıdaki formdaki adveksiyon denklemlerinin çözülmesiyle hesaplanır:
\n(2)\n
d
\n
λ
\n
d
\n
t
\n
=
\n
u
\n
(
\n
λ
\n
φ
\n
t
\n
)
\n
d
\n
φ
\n
d
\n
t
\n
=
\n
v
\n
(
\n
λ
\n
φ
\n
t
\n
)
\n
(2)
\n
burada φ ve λ izleyicilerin enlemini ve boylamını, u ve v ise jeostrofik açısal zonal ve meridional hızların bileşenleridir. Bikübik uzamsal interpolasyon ve üçüncü dereceden Lagrange polinomları kullanılarak zamansal interpolasyon uygulanmıştır. İzleyici yörüngeleri, dördüncü dereceden Runge-Kutta şeması kullanılarak adveksiyon denklemlerinin entegrasyonu yoluyla hesaplanmıştır. Açısal hızlar, lineer hızlarla aşağıdaki ilişki aracılığıyla bağlantılıdır:
\n(3)\n
u
\n
=
\n
0,864
\n
·
\n
10800
\n
R
\n
·
\n
π
\n
·
\n
cos
\n
φ
\n
·
\n
U
\n
v
\n
=
\n
0,864
\n
·
\n
10800
\n
R
\n
·
\n
π
\n
·
\n
V
\n
(3)
\n
burada u ve v ark-dakikası başına gün cinsinden, U ve V ise cm s−1 cinsindendir. Her bir izleyici için yörünge uzunluğu Denklem 4 ile hesaplanır:
\n(4)\n
L
\n
=
\n
R
\n
∫
\n
0
\n
T
\n
(
\n
λ
\n
′
\n
(
\n
t
\n
)
\n
)
\n
2
\n
cos
\n
2
\n
φ
\n
(
\n
t
\n
)
\n
+
\n
(
\n
φ
\n
′
\n
(
\n
t
\n
)
\n
)
\n
2
\n \n
d
\n
t
\n
(4)
\n
Burada λ′(t) ve φ′(t) zaman türevlerini belirtir; R = 6371 km ise Dünya’nın yarıçapını temsil eder (Denklem 4).
\n
Bir Lagrangian haritası (L-haritası) oluşturmak için 170–172°E, 58.5–60.5°N arasındaki alan her gün, başlangıç koordinatları 300 × 300’lük bir ızgara üzerinde yer alan bir grup pasif işaretçi ile tohumlandı. Ardından her bir işaretçi için 30 günlük geriye dönük bir yörünge hesaplandı. L değerleri (kilometre cinsinden), L-haritasında gri tonlamalı bir gradyan kullanılarak gösterilmektedir (Şekil 2b). Bu haritalar, başlangıç tarihi ve entegrasyon süresi T ile parametrelendirilir. L-haritalar, haritada belirtilen tarihten önceki T = 30 gün boyunca her bir işaretçinin kat ettiği yol uzunluğunu gösterir. Ardışık L-haritalar, girdapların evrimini takip etmeye ve suyun girdaplar tarafından hapsolup serbest kalma süreçlerini belgelemeye olanak tanır.
\n
2.9 HEPTA girdap tanımlama ve takip algoritması
\n
Mezoskal girdapları altimetri verilerinden tanımlamak ve takip etmek için Hiperbolik ve Eliptik Noktaları Takip Algoritması (HEPTA) kullanıldı. Algoritma, düzenli bir ızgara üzerinde tanımlanmış iki boyutlu, durağan olmayan hız alanlarındaki eliptik (girdap merkezleri) ve hiperbolik durağan noktaların otomatik olarak tespit edilmesi ve takip edilmesi için tasarlanmıştır. Her zaman adımında ve her bir ızgara hücresi içinde, hız alanının bilineer interpolasyonu kullanılarak her iki hız bileşeninin de sıfır olduğu noktalar belirlenir. Bu noktaların her biri için Jakoben matrisi hesaplanır ve özdeğerlerinin analiziyle türü belirlenir: eliptik (sanal özdeğerler) veya hiperbolik (zıt işaretli reel özdeğerler). Zamansal takip için üçlü lineer interpolasyon kullanılır; bu da nokta koordinatlarının evriminin analitik olarak tanımlanmasını, hücre sınırlarını geçişlerinin tespit edilmesini ve çatallanmaların (bir noktanın oluşumu veya bir nokta çiftinin birleşmesi) kaydedilmesini sağlar. Durağan nokta koordinatlarının evrimini doğrudan takip eden bu yaklaşım (“merkez → yörünge”), girdap merkezleri ve hiperbolik noktalar için sürekli yörüngelerin oluşturulmasını garanti eder ve kapalı kontur takibine dayalı yöntemlerde sık görülen kesintileri önler. HEPTA algoritması hakkında ayrıntılı bilgi Udalov ve Uleysky (2026) çalışmasında bulunabilir.
\n
2.10 Girdap özelliklerinin hesaplanması
\n
Girdap sınırı, Lagrangian Girdap Sınırı Belirleme Algoritması (LEBDA) (Novoselova ve diğerleri, 2025) kullanılarak belirlendi. Bu algoritma, jeostrofik hız alanı tarafından taşınan pasif izleyicilerin dönme davranışını analiz ederek yatay girdap sınırlarını tanımlar (ayrıntılar için bkz. Novoselova ve diğerleri, 2025). Girdap yarıçapı, LEBDA’dan elde edilen girdap konturuna uygulanan en iyi uyumlu daireden hesaplanır.
\n
Girdap genliği, girdap sınırı içindeki en uç ADT değeri ile çevresi boyunca temel ADT değeri arasındaki fark olarak hesaplanır. Bir siklonik girdap için genlik A=h0−hmin şeklindedir; burada hmin minimum ADT ve h0 ise girdap sınırını tanımlayan kontur üzerindeki ortalama ADT’dir.
\n
Girdap Kinetik Enerjisi (EKE) şu şekilde tanımlanır:
\n(5)\n
E
\n
K
\n
E
\n
=
\n
1
\n
2
\n
(
\n
u
\n
ga
\n
2
\n
+
\n
v
\n
ga
\n
2
\n
)
\n
(5)
\n
burada uga ve vga, uydu altimetrisinden elde edilen jeostrofik hızın sırasıyla zonal ve meridional bileşenleridir. EKE, girdap sınırını tanımlayan konturla çevrili alan için ortalaması alınarak hesaplandı.
\n
3 Sonuçlar
\n
3.1 Çalışma bölgesindeki girdap aktivitesi
\n
Araştırmamızı bağlamına oturtmak için, 57–61°N, 168–174°E ile sınırlanan ilgi alanı için temel girdap istatistiklerini güncellemek gereklidir (Şekil 1). Çalışma alanında her iki polaritedeki mezoskal girdaplar yaygındır; ancak ana odak noktamız siklonik bir girdap olduğundan, yalnızca siklonik girdapların sayım istatistiklerine odaklandık. Çalışma bölgesindeki siklonik girdapların ortalama yörünge uzunluğu 55 km olup, maksimum ve minimum değerleri sırasıyla 1290/0.2 km’dir. Siklonik girdapların ortalama ömrü 21 gündür, ancak bu süre geniş bir aralıkta değişebilir ve 250 güne ulaşabilir (Şekil 4).
\n
Siklonik girdapların maksimum yoğunluğu Olyutor Yarımadası’nın güneydoğusunda gözlemlenmektedir (Şekil 5). Ayrıca Olyutor Yarımadası’nın güneybatısında da yüksek girdap aktivitesine sahip küçük ve belirgin bir alan bulunmaktadır (Şekil 5).
\n
3.2 Girdap evrimi
\n
Ardışık L-haritalarının analizi, gözlemlenen siklonik girdabın çöküşünün son aşamasında örneklendiğini ve gemi tabanlı ölçümlerin yapıldıktan yaklaşık 15 gün sonra dağıldığını göstermektedir. Girdap Mart 2025’te oluşmuş, 402 km’lik bir yörünge kat etmiş ve Eylül 2025’te 161 günlük bir ömürden sonra dağılmıştır (Şekil 5). Girdapların çöküşünün son aşamasında genellikle çekirdek vortisite ve kinetik enerjilerinde hızlı bir azalma görülür (Liu ve diğerleri, 2012); bu nedenle bu vaka, girdapların terminal çöküş aşamalarında nadiren ayrıntılı olarak incelenmesi nedeniyle derinlemesine bir çalışma için ilginç bir konu sunmaktadır. Danya’nın yarıçapı, genliği ve EKE’si gibi özelliklerinin zamansal değişimlerine ilişkin ek geriye dönük analiz (Şekil 6), Ağustos ortasından itibaren girdap genliğinde ve yarıçapında hızlı bir azalma ile Eylül başında EKE’de keskin bir düşüş olduğunu göstermektedir. Bu da gözlemlenen siklonik girdabın (CE) çöküş aşamasında örneklendiğini daha da doğrulamaktadır.
\n
3.3 Termohalin yapı
\n
Şekil 7, CTD ölçümlerinden elde edilen “Danya” siklonik girdabının (CE) termohalin yapısını gösteren kesitleri sunmaktadır. Geleneksel olarak, siklonik girdaplar termoklini yukarı doğru kaldırarak termallerde “kubbe” şeklinde bir desen oluşturma eğilimindedir. Ancak, ölçülen CE’nin termohalin yapısı iyi katmanlaşmıştır ve ∼0–20 m aralığında bir karışmış katman ile ∼20–50 m derinlik sınırları içinde güçlü bir termo/haloklin içerir. CE’nin negatif sıcaklık anomalileri ∼50–190 m derinlik aralığında yoğunlaşmıştır. Soğuk girdap çekirdeği ∼60–160 m derinlik aralığında yer almakta olup, ∼135 m derinlikte yaklaşık 1.9 °C’lik bir minimuma ulaşmaktadır (Şekil 7a, c).
\n
Girdap çekirdeği dikey olarak 100 metre ve yatay olarak ∼35 km uzanır. Ölçülen CE’nin belirgin özelliği, soğuk girdap çekirdeğinin termoklinin altında, ∼55–60 m derinlikten başlayan bir alt yüzey katmanında yer almasıdır. Yüzey katmanında ise girdap, sıcak çekirdekli bir girdap olarak kendini göstermektedir; bu durum hem CTD ölçümlerinden (Şekil 7a, c) hem de uydu verilerinden (Şekil 3a) görülebilir.
\n
Dikey tuzluluk dağılımları (Şekil 7b, d), sıcaklık profillerinde (Şekil 7a, c) görüldüğü gibi belirgin sınırlara sahip bir girdap çekirdeği göstermemektedir. Ancak, Kesit 1, ∼200–400 m katmanında izohalinlerin yükseldiğini göstermektedir. Girdap kaynaklı katmanlaşma çoğunlukla sıcaklık dağılımıyla tanımlanmaktadır. Dikey sıcaklık ve tuzluluk profilleri, girdabın termohalin yapısını ∼20–50 m katmanında yer alan bir termoklin ve haloklinin altında göstermektedir (Şekil 8).
\n
Girdap çekirdeği ile girdap çevresi arasındaki net ayrım, ∼60–160 m derinlik aralığındaki sıcaklık profillerinden açıkça görülebilirken (Şekil 8a), tuzluluk profillerinde nispeten mevcut değildir. T/S diyagramına dayanarak üç farklı su tipi tanımlanmıştır (Şekil 9): SML, DTL ve MTL.
\n
Soğuk girdap çekirdeği, ∼1.9–2.5 °C sıcaklık aralığına sahip DTL’yi kapsar. SML, ∼31.8–32.5 aralığında nispeten düşük tuzluluğa ve yüksek sıcaklığa (4–11 °C) sahip bir su kütlesi olarak tanımlanmıştır. 200 m derinliğin altındaki su kütlesi MTL olarak adlandırılmıştır. MTL’nin çekirdek sıcaklığı yaklaşık 3 °C (Şekil 9) olup, en yüksek tuzluluk aralığı ∼33–34’tür.
\n
3.4 ADCP ve türbülans ölçümleri
\n
Şekil 10, 02.09.2025’te ADCP ile ölçülen üst katmandaki hız yapısını göstermektedir. Ölçülen CE’nin güney kısmında (istasyonlar 12–14), 30 cm s−1’e ulaşan güçlü doğu yönlü bileşene sahip yüksek hızlı bir jet gözlemlenmektedir.
\n
Bu sektördeki kuzeye yönlü V bileşeni de aynı derecede yoğundur; 12–25 m’lik tüm örneklenen derinlik aralığında 20 cm s−1’i aşmakta ve maksimum değerler 20–25 m katmanında yoğunlaşmaktadır. 12–14. istasyonlar arasındaki hız yapısı neredeyse barotropik görünmekte olup ölçülen katman içinde dikey yönden çok az değişim göstermektedir. 11–12. istasyon yakınlarında (∼59.30°K) keskin bir yanal hız sınırı belirgindir; burada hem U hem de V bileşenleri yaklaşık 5 km’lik yatay bir mesafe içinde yüksek değerlerden neredeyse sıfıra aniden geçiş yapar. Tahmin edilen girdap merkezi yakınlarında (8–10. istasyonlar, ∼59.33–59.38°K), V bileşeni neredeyse sıfır veya hafif negatif bir anomali sergilemekte olup bu durum kuzeye yönlü hız panelinde belirgin bir beyaz kontur bölgesi olarak görünmekte ve her iki yanda pozitif değerlerle çevrelidir. Bu merkezi bölgedeki U bileşeni de zayıftır (∼0–6 cm s−1), bu da girdabın dönme eksenine yakınlıkla tutarlı yerel bir hız minimumunu göstermektedir. Kesit 2’nin batı ve doğu kısımlarında sırasıyla baskın doğu ve kuzeybatı yönleri gözlemlenmiştir. Kesit 1 ve Kesit 2 boyunca alınan ADCP ölçümleri, iyi tanımlanmış siklonik dolaşım modelini açıkça yansıtmaktadır.
\n
Şekil 11 ve Şekil 12, Kesit 1 ve Kesit 2 boyunca gerçekleştirilen MSS atımlarından elde edilen hidrofiziksel özelliklerin dikey dağılımını göstermektedir. Kesit 1’in merkezi istasyonları (8–12) için (Şekil 11) verilerin yalnızca 120 m’ye kadar mevcut olduğu belirtilmelidir. CTD Sea-Bird ölçümleriyle (bkz. Bölüm 3.3) tutarlı olarak, MSS sıcaklık kesitleri (Şekil 11a, Şekil 12a) tüm kesitler boyunca üstteki ∼15–20 m derinlikle sınırlı, iyi tanımlanmış sıcak bir yüzey katmanı (>9°C) ortaya koymaktadır. Kesitin merkezi kısmında (9–11. istasyonlar) ∼60–120 m derinlik aralığında belirgin bir soğuk anomali gözlemlenmekte olup burada sıcaklıklar 2°C’nin altına düşerek belirgin bir soğuk çekirdek yapısı oluşturmaktadır.
\n
Her iki kesit de (Şekil 11b, Şekil 12b) termoklin içinde, ∼20–40 m derinlikte, dikey sıcaklık gradyanının negatif tepe noktasının (−0.4 ila −0.6°C m−1) tüm istasyonlarda tutarlı bir şekilde görüldüğünü açıkça göstermektedir. 50 m’nin altında, gradyan alanı kesitin büyük bir kısmında zayıf negatiften neredeyse sıfıra dönmekte; Kesit 2’de 140–160 m derinliklerde gözlemlenen ve girdap çekirdeğinin alt sınırına karşılık gelen yerel pozitif gradyan anomalileri dışında kalmaktadır.
\n
Yüzme kuvveti frekansının (Şekil 11c, Şekil 12c) dağılımı sıcaklık gradyan yapısını yakından takip etmektedir. Maksimum N2 değerleri (>10−3 s−2) 20–40 m katmanıyla sınırlıdır ve bu yüksek katmanlaşma katmanı girdap merkezine doğru kalınlaşmakta ve derinleşmektedir. ∼50 m’nin altında N2 önemli ölçüde azalmaktadır. Girdap çekirdek alanı içinde (8–12. istasyonlar), ∼50–120 m derinlik aralığında N2’de yerel bir artış gözlemlenebilmektedir (Şekil 11c).
\n
TKE dağılma oranı kesiti (Şekil 11d, Şekil 12d), üstteki ∼20–50 m’de yüksek ϵ değerleriyle karakterize edilmektedir; en yüksek dağılma oranı tüm kesit boyunca en üstteki 10–15 m’de ve ayrıca 9–12. istasyonlarla sınırlanan, girdabın merkezi kısmına karşılık gelen ∼30–50 m katmanında yoğunlaşmıştır. Termoklinin altında ϵ, su sütunu boyunca arka plan seviyelerine kadar keskin bir şekilde azalmaktadır. Hem Kesit 1 hem de Kesit 2 için girdap çekirdeği üzerindeki bölge, 10−8–10−7 W kg−1 aralığında ϵ değerleri sergilemektedir.
\n
Yüzeydeki karışık katmanda gözlemlenen en yüksek Kz (Şekil 11e) değerleri, termoklinin altında hızla bir düşüş göstermektedir; burada Kz 2×10−5 ile 5×10−5 m2 s−1 arasında değişmekte ve tüm kesit boyunca yatay katmanlaşma derecesi görülmektedir. Benzer bir Kz dağılım modeli Kesit 2’de de (Şekil 12e) gözlemlenebilir. Dikey ısı akıları açısından, girdabın üst ve alt sınırlarında 5–10 W m−2’lik pozitif (aşağı yönlü) ve daha az belirgin negatif (yukarı yönlü) ısı akıları görülmektedir; bu da girdap çekirdeğinin alttan ve üstten dikey olarak nüfuz eden ısıdan tamamen yalıtılmadığını göstermektedir.
\n
3.5 Hidrokimya
\n
Fitoplanktonların fotosentez için ihtiyaç duyduğu besin maddelerinin (Si, NO3− ve PO 43−) girdap içinden geçen bir kesit boyunca dağılımı, kesitin kuzey kısmındaki 5. ve 6. istasyonlarda yüksek konsantrasyonlar (Şekil 13a–c) göstermektedir (sırasıyla 15, 13 ve 1.5 µM’e kadar); merkezi kısımda orta düzeyde ve güney kısmındaki 14. istasyonda ise hem yüzeyde hem de 10 m derinlikte konsantrasyonlarda belirgin bir düşüş (1.7, 6.1 ve 0.7 µM) görülmektedir. Ayrıca, Si konsantrasyonu önemli ölçüde düşerek aşırı düşük değerlere ulaşmaktadır; bu da kesitin bu kısmında yoğun diyatom mikroalg patlamasına işaret etmektedir. Organik maddenin mikrobiyal ayrışmasının bir ürünü olan NH 4+ konsantrasyonunun dağılım modeli diğer besin maddeleriyle ters orantılıdır (Şekil 13d) – girdabın merkezinde daha düşük (0.3–0.4 µM) ve çevresinde daha yüksek (0.7–1 µM) konsantrasyonlar bulunmaktadır.
\n
3.6 Biyo-optik parametreler
\n
Chl-a floresansının kesitsel dağılımı (Şekil 14a, b), esas olarak girdabın çevresinde ve dış çekirdek alanında yer alan birkaç yerel Chl-a maksimumunu ortaya koymaktadır. Girdabın kuzey sınırında (6–8. istasyonlar) Chl-a maksimumu ∼32–34 m derinlik aralığında gözlemlenmektedir. Girdabın güney sınırında (14. istasyon) Chl-a maksimumu 5–30 m katmanında dağılmıştır. Buna karşılık, girdap çekirdeğinin merkezi kısmında belirgin bir Chl-a floresans tepe noktası bulunmamaktadır. Girdabın çevresinde Chl-a tepe noktalarının yer aldığı gözlemlenen dikey Chl-a floresans yapısı, Sentinel-3 görüntüsünden görülebilen girdapla ilişkili Chl-a halka yapısıyla tutarlıdır (Şekil 15).
\n
Chl-floresansına benzer şekilde, bulanıklık kesitleri de çevre istasyonlarında maksimum ve girdap merkezinde daha düşük değerler göstermektedir (Şekil 14c, d). Termoklinin altında bulanıklık, su sütunu boyunca arka plan seviyelerine kadar keskin bir şekilde azalmaktadır.
\n
Çözünen oksijenin dikey dağılımı (Şekil 14e, f) ilginç bir model sergilemekte olup maksimum oksijen termoklinin altında, 40–100 m derinlik katmanında yoğunlaşmıştır. O2 dağılımı, soğuk girdap çekirdeğinin konumunu takip eden içbükey-aşağı bir kubbe modeli sergilemektedir. Merkezi istasyonlardaki bu oksijen izolini kubbesi, sıcaklık kesitinde tanımlanan soğuk çekirdek yapısını yansıtmaktadır.
\n
Kesit 2’de (Şekil 14f), dikey oksijen yapısı derinlikle birlikte artan konsantrasyonun aynı genel modelini göstermektedir. Yanal dağılım Kesit 1’e kıyasla nispeten tekdüzedir, ancak 30–80 m katmanında orta düzeydeki izolinerin hafif bir aşağı yönlü yer değiştirmesi fark edilebilmektedir. En yüksek oksijen konsantrasyonları (>300 µmol kg−1) 40–60 m derinlik aralığıyla sınırlıdır.
\n
3.7 Birincil üretim
\n
Yüzeyde ve 10 m derinlikte (ekstraksiyon yöntemiyle elde edilen) Chl-a konsantrasyonunun dağılımı, girdap kesiti boyunca 4. istasyondan 14. istasyona doğru belirgin bir yukarı yönlü artış göstermiştir (Şekil 16a). Kuzeybatı çevresindeki her iki derinlikte de minimum Chl-a 0.61 ve 0.63 mg m−3 iken, güneydoğu çevresindeki maksimum Chl-a 1.04–1.08 mg m−3 olmuştur. Aynı zamanda, kuzeybatı çevresinde yüzeyde yerel bir maksimum da (6. istasyon, 0.74 mg m−3) bulunmaktadır. Kesit boyunca maksimum ve minimum değerler arasında 1.7 katlık bir fark vardır. 10 m derinlikteki su berraklığının girdap merkezinde çevreye kıyasla arttığını belirtmek gerekir – sırasıyla yüzey aydınlatmasının %18’i ve %35’i.
\n
Yüzeydeki birincil üretim oranı (PP) günde 10,9 ila 27,8 mgC m−3 arasında değişti (Şekil 16b). Maksimum yüzey PP’si girdabın çevresinde (istasyon 6 ve 14) kaydedildi ve çevre ile girdabın merkezi arasındaki ortalama değerler arasındaki fark 1,77 kat idi (sırasıyla günde 24,9 ve 14,1 mgC m−3). 10 m derinlikte PP dağılımı, kuzeybatı çevresinde (istasyon 6, günde 4,7 mgC m−3) tek bir maksimuma sahipti ve bu değer diğer istasyonlardaki değerlerden 4,6 kat fazlaydı.
\n
Asimilasyon sayısının (AN, birim klorofil başına spesifik üretim) yüksek değerleri de her iki çevre istasyonunda belirlendi – sırasıyla 2,12 ve 1,91 mgC (mg Chl-a)−1 h−1 (Şekil 16c) – bu değerler girdabın merkezindeki ve bitişik su alanındaki değerlerden 1,4 kat fazlaydı. 10 m derinlikte maksimum AN yalnızca kuzeybatı çevresindeydi (0,53 mgC (mg Chl-a)−1 h−1). Kesitin güneydoğu kısmında (istasyon 10–14) bu derinlikte AN değeri son derece düşüktü (0,002–0,023 mgC (mg Chl-a)−1 h−1).
\n
Fotosentetik verimlilik (AN/rETR), fitoplanktonun su ortamındaki belirli bir noktada yakalanan ışık enerjisini organik madde sentezlemek için kullanma yeteneğinin bir ölçüsüdür. Yüzeydeki AN/rETR her iki çevre istasyonunda en yüksek seviyedeydi ve merkezi istasyonlardaki değerlerden 1,6 kat fazlaydı (Şekil 16d). Özellikle, kuzeybatı çevresindeki 10 m derinlikte fotosentetik verimlilik çok yüksekti – ∼0,3 r.u. – ve diğer istasyonlardaki değerlerden 3–15 kat fazlaydı.
\n
Belirtmek gerekir ki, Şekil 14a, b, 15 ve 16a’da sunulan Chl-a dağılımı değerlendirmelerinin sonuçları temelde farklı yöntemlerle elde edilmiş olup, eşdeğer olarak kabul edilemeyecek farklı özellikleri yansıtmaktadır. Şekil 16a, filtrasyon ve ardından ekstraksiyon yoluyla sudaki Chl-a konsantrasyonunun doğrudan belirlenmesinin sonuçlarını göstermektedir. Şekil 14a, b, Chl-a floresans ölçümlerini sunmaktadır; bu, konsantrasyonun doğrudan bir göstergesi olmasa da, su sütunu içindeki uzamsal dağılımın bir dereceye kadar değerlendirilmesine olanak tanır. Şekil 15, uydu ölçümlerinden türetilen hesaplanmış verileri sunmaktadır. Ayrıca, su bulanıklığının her zaman klorofil içeriğiyle belirlenmediği de belirtilmelidir.
\n
3.8 in situ ölçümlerinin GLORYS verileriyle karşılaştırılması
\n
in situ ölçümleri ile GLORYS yeniden analizinden elde edilen verilerin karşılaştırılması, dikey sıcaklık dağılımında genel olarak tutarlı bir örüntü göstermektedir (Şekil 17a, c); yüzeyde sıcak, yüzey altı katmanda ise soğuk bir çekirdek bulunmaktadır ve bu durum in situ ölçümleriyle uyumludur (Şekil 7, 8).
\n
GLORYS verilerindeki girdap soğuk çekirdeğindeki sıcaklık aralığı ∼2–3 °C arasındadır ve bu, elde edilen CTD verileriyle iyi bir uyum içindedir. CTD ölçümlerinden elde edilen dağılımla uyumlu olarak, ∼30–50 m derinlikte güçlü bir termoklin ve ∼60–160 m katmanında girdabın soğuk çekirdeği görülebilir. Ancak GLORYS, girdap çekirdeğinin çok daha pürüzsüz bir sıcaklık örüntüsünü sunmakta olup, bu durum CE çekirdeğinin yatay sınırlarının ayırt edilmesini engellemektedir. Her iki kesit için tuzluluk dağılımı (Şekil 17b, d), genel tuzluluk aralığı dışında in-situ ölçümleriyle herhangi bir benzerlik göstermemektedir. GLORYS, girdabın varlığına atfedilebilecek herhangi bir spesifik tuzluluk örüntüsü göstermemektedir. GLORYS verilerinden elde edilen yüzey akıntı hızı dağılımı belirgin bir siklonik dönme örüntüsü göstermektedir (Şekil 18) ve uydu verilerinden elde edilen yüzey girdap yapısıyla (Şekil 2) ve ADCP ölçümleriyle (Şekil 10) iyi bir uyum içindedir.
\n
4 Tartışma
\n
4.1 Girdabın evrimi ve termohalin yapısı
\n
Girdabın oluşum yerinin konumu (Şekil 5), Kamçatka Akıntısı’nın kararsızlığının “Danya” siklonik girdabının oluşumuna katkıda bulunmuş olabileceğini göstermektedir. Önceki çalışmalar, Olyutorsky Yarımadası’nın doğusundaki suları aktif bir girdap oluşum bölgesi olarak tanımlamıştır (Zhabin ve diğerleri, 2021) ve bu bölgede girdap oluşumunun en olası mekanizması olarak baroklinik kararsızlık gösterilmiştir. Ayrıca, Kamçatka Akıntısı kıta kenarı boyunca bir frontal bölge ile ilişkilidir (Belkin ve diğerleri, 2009). Bu hidrografik yapı, baroklinik kararsızlık yoluyla girdap oluşumu için elverişli koşullar sağlayabilir (Dong ve diğerleri, 2025).
\n
Daha önce, her iki polaritedeki girdapların yarıçapı, genliği ve EKE’sinin girdap yaşam döngüsünün sonunda minimum değerlere ulaştığı gösterilmiştir (Liu ve diğerleri, 2012; Sandalyuk ve Belonenko, 2021). Danya’nın özelliklerindeki zamansal değişimlerin geriye dönük analizi (bkz. Bölüm 3.2), gözlemlenen CE’nin çöküş aşamasında örneklendiğini kanıtlamaktadır. Ayrıca, sıcaklık yapısının dikey yer değiştirmesi ve üst soğuk anomalinin aşınması, enerji dağılımı yoluyla girdabın zayıfladığını gösterebilir. HEPTA’dan elde edilen yörünge (Şekil 5) ile ardışık altimetrik haritaların görsel analizi (Ek Materyaller içindeki Ek Şekil 1’e bakınız), gözlemlenen siklonik girdabın 15–16 Eylül 2025 arasında dağıldığını ortaya koymuştur.
\n
Mezoskala siklonik girdapların SST imzasının soğuk bir anomaliye karşılık geldiği genel olarak kabul edilmektedir (Wunsch ve Ferrari, 2004; Dong ve diğerleri, 2025). Ancak Danya siklonik girdabı, ∼60–160 m derinlik katmanında yer alan soğuk bir çekirdek ve ∼0–20 m derinlik aralığında sıcak bir karışmış katman ile farklılık göstermektedir (Şekil 7). Siklonik vortisitete sahip sıcak girdap örüntüsü SST haritasında da açıkça görülebilir (Şekil 2d, 3a). Dolayısıyla, gözlemlenen siklonik girdap yüzey altı yoğunlaşmış bir soğuk çekirdeğe sahipken, yüzey katmanı nispeten sıcak sıcaklıklarla karakterize edilmektedir. Bu yapı, muhtemelen yüzey ısı akıları ve mevsimsel tabakalanma nedeniyle yüzey katmanı ile girdabın dinamik çekirdeği arasında bir ayrışma olduğunu göstermektedir.
\n
Siklonik girdabın gözlemlenen sıcaklık yapısı, anormal girdap olgusuyla iyi bir uyum içindedir (Ni ve diğerleri, 2021; Liu ve diğerleri, 2021); bu girdaplar genellikle yüzey katmanında sıcak siklonik girdaplar ve soğuk antisiklonik girdaplar olarak kendini gösterir. Ni ve diğerleri (2021) çalışmasında, anormal siklonik girdabın ortalama bileşik yapısının yüzeydeki karışmış katmanda (∼50 m’ye kadar) sıcak bir çekirdekten ve termoklinin altındaki soğuk bir çekirdekten oluştuğunu göstermişlerdir.
\n
Liu ve diğerlerine (2021) göre, anormal girdaplar küresel okyanustaki toplam mezoskala girdapların yaklaşık %32’sini oluşturmaktadır. Ancak, anormal mezoskala girdaplara yönelik artan odaklanmaya rağmen, bu girdaplar içindeki dikey sıcaklık anomalilerinin nasıl dağıldığı konusunda birleşik bir görüş bulunmamaktadır. Liu ve diğerlerinin (2021) belirttiği gibi, anormal siklonik girdapların sıcak çekirdekleri genellikle okyanusun üst ∼50 m’siyle sınırlıdır; bu da Danya girdabının gözlemlenen sıcaklık yapısıyla makul ölçüde uyumludur. Anormal girdapların oluşumuna yol açabilecek birkaç olası mekanizma vardır; bunlar arasında sınır akıntılarının baroklinik kararsızlığı (Liu ve diğerleri, 2021) ve yüzey suyu taşması veya karışımı (Everett ve diğerleri, 2012) bulunmaktadır. Bizim durumumuzda, Danya girdabının gözlemlenen anormal sıcaklık yapısının oluşumunun, girdabın çöküş aşamasındaki kararsızlıklara atfedilebileceğini varsayıyoruz. Enerji kaybı, girdap sınırları içindeki yukarı yönlü su yükselme sisteminin zayıflamasına yol açar ve yüzey katmanı, güneş ve rüzgar etkilerine en duyarlı olduğu için özelliklerini daha hızlı değiştirerek iyi karışmış bir yüzey katmanı oluşturur. Ni ve diğerlerinin (2021) belirttiği gibi, her iki polaritedeki anormal girdaplar, hava-deniz değişimlerini ve biyolojik süreçleri geleneksel girdaplardan belirgin şekilde farklı bir şekilde modüle eder. Dolayısıyla, elde edilen sonuçlar, mezoskala anormal girdapların dikey termohalin yapısı ve dinamikleri hakkındaki anlayışımıza katkıda bulunabilir.
\n
4.2 Girdaptaki birincil üretkenlik zirvelerinin ve besin maddelerinin dağılımı
\n
Üretkenlik parametrelerinin eddy kesiti boyunca dağılımı, çevresel bölgelerde üretkenlik maksimumlarının açıkça ortaya çıktığını göstermektedir (Şekil 16). Birincil üretim oranları ve fitoplanktonların fotosentetik aktivitesi her iki çevresel bölgede de yüzeyde en yüksek seviyedeyken, 10 m derinlikte yalnızca kuzeybatı çevresinde en yüksek seviyeye ulaşmaktadır. Yüksek üretkenliğe yalnızce güneydoğu çevresinde fitoplankton biyokütlesinin aktif kısmının yüksek bolluğu (Chl-a konsantrasyonu olarak ifade edilir) eşlik etmiştir. Dolayısıyla, bu eddy’nin farklı çevrelerinde, yüzeydeki yüksek birincil üretkenlik bir durumda (istasyon 6) fitoplankton aktivitesiyle, diğer durumda ise (istasyon 14) hem fitoplankton aktivitesiyle hem de yüksek Chl-a ile belirlenmiştir. Kuzeybatı çevresinde, 10 m derinlikte düşük Chl-a değerlerine rağmen, birincil üretimde ve spesifik üretim aktivitesinde zirveler gözlemlenmiştir. Bu istasyondaki maksimum fotosentetik verimlilik belirgin olup, fitoplanktonların transekt boyunca diğer istasyonlara kıyasla çok yüksek fotosentetik kapasitesini yansıtmaktadır. Dikkat çekici bir şekilde, 10 m derinlikteki fotosentetik verimlilik (mevcut ışık enerjisinin fotosentez için kullanılma derecesi) yüzeydeki değerden 24 kat daha yüksekti. Güneydoğu çevresinde ise fotosentetik verimlilik son derece düşüktü. Ancak yüksek klorofil içeriği, bu çevrede bile 10 m derinlikte yüksek PP’yi sağlamıştır.
\n
Böylece, kuzeybatı çevresinde yüksek birincil üretkenlik hem yüzeyde hem de 10 m derinlikte mevcuttu. Güneydoğu çevresinde ise birincil üretkenlik yalnızca yüzeyde maksimum seviyeye ulaşmıştır.
\n
Eddy’nin çevresindeki artan birincil üretim, kuzeybatı sınırında temel besin maddelerinin (Si, NO3− ve PO43−) yüksek seviyeleriyle, güneydoğu sınırında ise besin maddelerinin düşük seviyeleriyle ilişkilidir (Şekil 13). Güneydoğu çevresindeki yüksek Chl-a konsantrasyonu ve düşük Si konsantrasyonu göz önüne alındığında, diyatom mikroalgalarının bu bölgede önceki dönemde yüksek birincil üretkenlik yaşadığı varsayılabilir; çünkü Si bu algılar için temel bir besin maddesidir. Bu artan üretim aktivitesinin bir sonucu olarak, önemli miktarda diyatom biyokütlesi sentezlenmiş (yüksek klorofil içeriğiyle gösterildiği gibi) ve Si rezervleri tükenmiştir (Şekil 13, 16). Güneydoğu çevresindeki (istasyon 14) yüksek NH4+ konsantrasyonu (organik maddenin mikrobiyal ayrışmasının bir ürünü), eddy’nin bu kısmındaki yüksek fitoplankton üretim aktivitesi aşamasının sona erdiğini doğrulamaktadır.
\n
Kuzeybatı çevresindeki düşük Chl-a konsantrasyonları ve yüksek Si içeriği (ve orta düzeyde yüksek NO3− ve PO43− konsantrasyonları) ile birlikte yüksek birincil üretim, bir üretim aktivitesi döneminin başlangıcına işaret edebilir. Dolayısıyla, eddy’nin zıt çevrelerindeki fitoplanktonlar, üretim aktivitesinin farklı gelişim aşamalarındadır.
\n
Siklonların fitoplankton büyümesi üzerindeki olumlu etkisi genellikle Chl-a konsantrasyonundaki bir artışla kaydedilir. Bu olgu, benzer eddy’lerde deniz yüzeyinde başka yerlerde de gözlemlenmiştir (Li ve diğerleri, 2021; Moran ve diğerleri, 2001). Siklonik eddy’lerin çevresindeki fitoplanktonlarda diyatomların baskınlığı çeşitli çalışmalarda belirtilmiştir (Lochte ve Pfannkuche, 1987; Coria-Monter ve diğerleri, 2014). Bu durum muhtemelen yüksek besin konsantrasyonlarında diyatomların daha yüksek büyüme oranlarına sahip olmasından kaynaklanmaktadır; bu da siklonik eddy’lerde diğer algıları yerinden etmektedir (Benitez-Nelson ve diğerleri, 2007; Mikaelyan ve diğerleri, 2020). Ayrıca, siklonik eddy’lerin çevresinde gözlemlenen yüksek diyatom konsantrasyonlarının fiziksel olarak alt mezoskal aktiviteyle ilişkili yukarı yönlü su hareketinden kaynaklandığı da belirtilmelidir (Xu ve diğerleri, 2019). Bu konu bir sonraki alt bölümde daha ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
\n
4.3 Eddy’nin neden olduğu biyocoğrafi parametreleri etkileyen fiziksel mekanizmalar
\n
Gözlemlenen biyocoğrafi parametre zirveleri eddy’nin çevresinde yer almaktadır (Şekil 13, 14, 16). Bu örüntü, yüzeydeki Chl-a konsantrasyon haritasından da açıkça ayırt edilebilmektedir (Şekil 2c, 15). Eddy çevresindeki yüksek Chl-a, Kuzey Pasifik bölgesinde sıkça gözlemlenen bir yapı olan klorofil halkasını oluşturur (Lee, 2018; Xu ve diğerleri, 2019). Xu ve diğerleri (2019) tarafından klorofil halkasının oluşumu için iki potansiyel mekanizma önerilmiştir: klorofili komşu alanlardan taşıyan yatay adveksiyon ve besin maddelerini ve fitoplanktonları yüzey katmanına getirebilen eddy kaynaklı Ekman pompajı.
\n
Çalışmamızda, gözlemlenen halka şeklindeki klorofil dağılımının, siklonik eddy’nin zayıflama aşamasındaki dinamik evrimiyle ilişkili olduğunu öne sürüyoruz. MSS gözlemleri, eddy çekirdeğinin üzerinde artan türbülanslı dağılımı, yükselmiş dikey difüziviteyi ve yoğunlaşmış aşağı yönlü ısı akışlarını ortaya koyarak aktif dikey karışımı göstermiştir (Şekil 11, 12). Bu koşullara rağmen, eddy merkezi klorofil maksimumuyla örtüşmemektedir. Hipotezimiz, eddy çekirdeğindeki en güçlü karışımın fitoplanktonların optimal ışınım katmanındaki kalma süresini azaltarak biyokütle birikimini kısıtlamış olabileceğidir. Buna karşılık, çevresel bölge muhtemelen besin tedariki, su sütunu stabilitesi ve ışık koşulları arasında daha elverişli bir denge sağlamıştır.
\n
Ayrıca, eddy sınırı boyunca frontal süreçler ve yakınsama dolaşımı hem fitoplankton büyümesini hem de tutunmasını artırarak biyokütlenin eddy çevresinde birikmesini teşvik etmiş olabilir. Dikey sıcaklık gradyanının transekti (Şekil 11b), eddy merkezinde termoklinin belirgin bir şekilde alçaldığını ve çevresinde ise yükseldiğini göstermektedir; bu da çevrede artan yukarı yönlü su hareketini ve jeostrofik olmayan ikincil bir dolaşımın varlığını düşündürmektedir.
\n
Daha önce, bir siklonik eddy’nin Chl-a konsantrasyonu ve birincil üretim üzerindeki etkisinin yaşam döngüsü aşamasına bağlı olduğu gösterilmiştir (Sweeney ve diğerleri, 2003; Sandalyuk ve Khachatrian, 2026). Güçlenme aşamasında bir siklonik eddy fitoplankton büyümesini artırırken, zayıflama aşamasında birincil üretimi baskılayabilir (McGillicuddy, 2016). Danya eddy’si içindeki yüzey Chl-a dağılımının geriye dönük analizi, erken yaşam aşamalarında Danya’nın siklonik eddy’lere özgü yüzey Chl-a örüntülerini sergilediğini, maksimum Chl-a konsantrasyonlarının eddy çekirdeğinde, minimum değerlerin ise çevresinde olduğunu göstermektedir (Şekil 19). Bu analiz ayrıca, eddy yaşam döngüsünün farklı aşamalarında fiziksel özelliklerin evriminin, eddy içindeki ve çevresindeki sulardaki biyocoğrafi parametrelerin dağılımını önemli ölçüde etkileyerek fitoplankton biyokütlesini artırabildiğini veya baskılayabildiğini göstermektedir.
\n
Eddy çekirdeğinde 60–90 m derinlikte gözlemlenen yüksek çözünmüş oksijen konsantrasyonları, negatif sıcaklık anomalileriyle birlikte, eddy’nin oluşum geçmişinin biyocoğrafi bir izini temsil etmektedir. Bu su altı oksijen maksimumunu, yoğun yüzey soğumasının derin karışım ve atmosferik dengelemeyi tetiklediği ve soğuk, oksijen açısından zengin suların oluşturulduğu kış dönemi konveksiyonunun bir kalıntısı olarak yorumluyoruz; bu sular daha sonra ilkbaharın başlarında eddy’nin oluşumu sırasında içine hapsolmuştur. Oluşumundan altı ay sonra örneklenmesine rağmen, eddy çekirdeği bu belirgin su kütlesi imzasını korumaktadır; bu da mezoskal eddy’lerin iç sularını mevsimsel zaman ölçeklerinde izole edip taşıma konusundaki iyi bilinen yetenekleriyle tutarlıdır (Barabinot ve diğerleri, 2025). Güçlenen yaz stratifikasyonu, hapsolmuş su kütlesini çevresindeki ortamla dikey değişimden etkili bir şekilde koruyarak kış konveksiyon sinyalinin sonbahar mevsimine kadar devam etmesine olanak tanımıştır. Bu durum T/S analiziyle (Şekil 9) doğrulanmaktadır; çünkü soğuk eddy çekirdeği, geleneksel olarak Bering Denizi’ndeki kış konveksiyon karışımı sırasında oluşan su kütlesini temsil eden DTL suyunu kapsar (Miura ve diğerleri, 2002).
\n
4.4 Bering Denizi’ndeki GLORYS yeniden analizinden eddy dinamiklerinin geriye dönük analizi
\n
GLORYS yeniden analizi, üç boyutlu mezoskalalı girdap yapılarının değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır (Fedorov ve Belonenko, 2020; Bonaduce ve diğerleri, 2021; Novoselova, 2022; Liang ve diğerleri, 2026). Ancak, yeniden analiz verilerinin fiziksel gerçeklikle olan uyumu bölgesel olarak değişmekte ve belirli bir bölge için modele dahil edilen in situ ve uydu verilerinin miktarına ve kalitesine güçlü bir şekilde bağlıdır (Storto ve diğerleri, 2019).
\n
Elde edilen sıcaklık ve tuzluluk in situ ölçümleri ile GLORYS yeniden analizinden elde edilen verilerin karşılaştırılması, sıcaklık dağılımında genel olarak iyi bir uyum göstermiştir (Şekil 17, 18). GLORYS verileri, yüzey katmanında sıcak, yüzey altı katmanda ise soğuk bir çekirdek sergileyerek in situ ölçümlerle tutarlılık göstermektedir. Bununla birlikte, GLORYS girdap çekirdeğinin çok daha pürüzsüz bir sıcaklık yapısını sunmakta, bu da CE çekirdeğinin yatay sınırlarının ayırt edilmesini engellemektedir. Eğer GLORYS bağımsız bir veri kaynağı olarak analiz edilseydi, kesin girdap sınırlarını tanımlayamaz ve gözlemlenen katmanlaşma örüntülerini bir siklonik mezoskalalı girdabın tezahürü yerine çeşitli su katmanları olarak algılama ihtimalimiz yüksekti. Bu durum, GLORYS’in çalışma bölgesindeki üç boyutlu mezoskalalı girdap yapılarını değerlendirmek için bağımsız bir veri kaynağı olarak kullanılamayacağını göstermektedir. Bunun en olası nedeni, Batı Bering Denizi’nin hem mekansal hem de zamansal olarak düzenli in situ gözlemlerle (Argo, 2000) oldukça seyrek kapsanması ve bu gözlemlerin modele dahil edilebilir olmamasıdır. Elde edilen sonuçlar, GLORYS yeniden analizinin Bering Denizi’ndeki girdap dinamiklerinin geriye dönük analizi için etkili bir şekilde uygulanıp uygulanamayacağını değerlendirmek amacıyla daha fazla gemi tabanlı in situ gözlemine ihtiyaç duyulduğunu vurgulamaktadır.
\n
Buna karşılık, ölçülen girdabın GLORYS verilerindeki yüzey tezahürü in situ ölçümlerle iyi bir uyum içindedir. Bu uyum, GLORYS’in çalışma bölgesi için yüzey ve yüzeye yakın termohalin yapıyı ve akışı gerçekçi bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Bu durum, Bering Denizi için modele dahil edilebilecek bol miktarda uydu verisinin bulunmasıyla açıklanabilir; bu veriler, modelin yüzey katmanında fiziksel gerçekliğe daha fazla yaklaşmasına yardımcı olmaktadır.
\n
5 Sonuçlar
\n
Bering Denizi’nin kuzeybatı kısmındaki Danya siklonik girdabının eş zamanlı çok disiplinli gözlemleri, R/V Professor Multanovskiy gemisiyle gerçekleştirilen okyanusografik sefer sırasında yapılmıştır.
\n
Gözlemlenen siklonik girdap, yüzey altı katmanda yoğunlaşmış soğuk bir çekirdek ve sıcak bir yüzey katmanı sergilemektedir; bu da anormal girdap olgularıyla tutarlıdır. Danya girdabının gözlemlenen anormal sıcaklık yapısının oluşumunun, girdabın zayıflama aşamasındaki kararsızlıkla ilişkili olabileceğini varsayıyoruz.
\n
Verimlilik parametrelerinin ve biyo-optik ölçümlerin dağılımı, girdabın çevresel bölgelerinde belirgin verimlilik maksimumlarını açıkça ortaya koymaktadır; bu durum uydu verileriyle de doğrulanmıştır. Girdap çevresindeki yüksek Chl-a seviyeleri bir klorofil halkası oluşturmaktadır. Girdap çekirdeğindeki en güçlü karışımın, fitoplanktonun eufotik katmandaki kalma süresini kısalttığını ve ışık mevcudiyetini sınırlayarak biyokütle birikimini engellediğini varsayıyoruz. Mikro yapı ölçümleri, çevre bölgede artan yukarı yönlü su hareketi ve jeostrofik olmayan ikincil bir dolaşımın varlığına işaret etmektedir.
\n
Elde edilen in situ ölçümlerinin GLORYS yeniden analizinden elde edilen verilerle karşılaştırılması, GLORYS’in çalışma bölgesindeki üç boyutlu mezoskalalı girdap yapılarını değerlendirmek için bağımsız bir veri kaynağı olarak kullanılamayacağını göstermiştir. Elde edilen sonuçlar, Bering Denizi’ndeki mezoskalalı girdaplar için daha fazla gemi tabanlı gözleme ve ayrıca başka yerlerdeki yetersiz örneklenmiş bölgeler için de benzer gözlemlere ihtiyaç duyulduğunu vurgulamaktadır.
\n
Girdap dinamikleri araştırmalarında, büyük ölçüde şamandıralar, sürükleniciler ve okyanus süzgeçleri gibi otonom platformların yaygın olarak kullanılması ve otomatik takip algoritmalarının geliştirilmesiyle sağlanan önemli ilerlemelere rağmen, girdapların dikey yapısı hâlâ tam olarak anlaşılamamıştır.
\n
Otonom platformlardan elde edilen ölçümlerin sınırlılıklarından biri, belirli bir anda üç boyutlu bir girdap yapısını değerlendirememeleridir. Çalışmamız, mezoskalalı girdapların termohalin yapı ve deniz suyunun biyocoğrafi özellikleri üzerindeki etkisinin, girdabın yaşam döngüsünün farklı aşamalarında değiştiğini doğrulamaktadır. Girdaplar içindeki suların termohalin, optik, kimyasal ve biyolojik özelliklerini sağlayan neredeyse eş zamanlı gemi tabanlı ölçümler, mezoskalalı girdapların biyocoğrafi süreçler ve çevre üzerindeki spesifik etkilerini ortaya çıkarabilir. Bu tür gözlemler, girdap kaynaklı değişkenliği arka plan koşullarından ayırmak ve fiziksel ve biyocoğrafi anormalliklerin evrimini girdabın oluşumundan zayıflamasına kadar takip etmek için esastır.
\n
Beyanlar
\n
Veri erişilebilirliği beyanı
\n
Çalışmada sunulan orijinal katkılar makalede/Ek Materyal‘de yer almaktadır. Daha fazla bilgi için ilgili yazarla iletişime geçilebilir.
\n
Yazar katkıları
\n
NS: Kavramsal tasarım, veri kürasyonu, biçimsel analiz, araştırma, metodoloji, denetim, görselleştirme, orijinal taslak yazımı, gözden geçirme ve düzenleme. IK: Veri kürasyonu, metodoloji, proje yönetimi, kaynaklar, denetim, orijinal taslak yazımı, gözden geçirme ve düzenleme. MB: Veri kürasyonu, biçimsel analiz, metodoloji, yazılım, orijinal taslak yazımı. SM: Biçimsel analiz, metodoloji, orijinal taslak yazımı. IB: Veri kürasyonu, görselleştirme, orijinal taslak yazımı. IF: Veri kürasyonu, biçimsel analiz, yazılım, orijinal taslak yazımı. IG: Veri kürasyonu, metodoloji, orijinal taslak yazımı. AU: Metodoloji, görselleştirme, orijinal taslak yazımı. AD: Metodoloji, görselleştirme, orijinal taslak yazımı. UE: Görselleştirme, orijinal taslak yazımı.
\n
Teşekkür
\n
Bering Denizi su kütlelerinin sınıflandırılması üzerine değerli yorumları için Kirill Kivva’ya teşekkür ederiz. Ayrıca, sefer boyunca ekibi yüksek bir moralle tuttuğu için Natalia Stepanova’ya ve bu çalışma için ilham kaynağı olan Daniil Belikov’a da teşekkür ederiz.
\n
Çıkar çatışması
\n
Yazarlar, bu çalışmanın potansiyel bir çıkar çatışması olarak yorumlanabilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmaksızın yürütüldüğünü beyan etmişlerdir.
\n
Üretken yapay zeka beyanı
\n
Yazarlar, bu makalenin oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmişlerdir.
\n
Bu makaledeki şekillerin yanında sunulan herhangi bir alternatif metin (alt metin), Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuştur ve doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiş, mümkün olduğunda yazarlar tarafından da gözden geçirilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
\n
Yayıncının notu
\n
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
\n
Ek materyal
\n
Bu makalenin Ek Materyali çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmars.2026.1934855/full#supplementary-material
\n
Özet
\n
Anahtar kelimeler
\n
ADCP, Bering Denizi, CTD, hidrokimya, Lagrangian analizi, mezoskalalı girdaplar, birincil üretim, uzaktan algılama
\n
Atıf
\n
Sandalyuk NV, Kozlov IE, Budyansky MV, Mosharov SA, Betke IA, Fer I, Gangnus IA, Udalov AA, Didov AA ve Eliseikina UA (2026) Batı Bering Denizi’ndeki bir siklonik girdabın çok disiplinli gözlemleri. Front. Mar. Sci. 13:1934855. doi: 10.3389/fmars.2026.1934855
\n
Alınma tarihi
\n
11 Temmuz 2026
\n
Revize edilme tarihi
\n
23 Ekim 2026
\n
Kabul tarihi
\n
23 Ekim 2026
\n
Yayınlanma tarihi
\n
16 Kasım 2026
\n
Cilt
\n
13 – 2026
\n
Editör
\n
Kyung-Ae Park, Seul Ulusal Üniversitesi, Kore Cumhuriyeti
\n
Alberto Baudena, UMR7093 Laboratoire d’océanographie de Villefranche (LOV), Fransa
\n
Emily E. Hayden, Ulusal Atmosfer Araştırmaları Merkezi (NCAR), Amerika Birleşik Devletleri
\n
© 2026 Sandalyuk, Kozlov, Budyansky, Mosharov, Betke, Fer, Gangnus, Udalov, Didov ve Eliseikina.
\n
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları uyarınca dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri) belirtilip bu dergideki orijinal yayına kabul görmüş akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya yeniden üretilmesine izin verilmektedir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya yeniden üretim yasaktır.
\n
*Yazışma: Nikita V. Sandalyuk, [email protected]
\n
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
\n
Editör ve Hakemler
\n
Editör:
\n
Hakemler:
\n


\n
\n


