GÜNCEL YAYIN Yaban Hayatı, Fauna ve Ekolojik Keşifler
📅 20 Kasım 2026 · Bağımsız Editoryal Ağ
Kuş Gözlemi

Sri Lanka’da İnsan Faaliyetleri Yaban Hayvanlarını Şehirlere ve Banliyölere Sürüklüyor

Yayın:
✍️ Editör Masası • 📅 20 Kasım 2026 • ⏱️ 6 dk okuma
Sri Lanka’da İnsan Faaliyetleri Yaban Hayvanlarını Şehirlere ve Banliyölere Sürüklüyor
AI ile Paylas:

Uzmanlara göre habitat parçalanması, sürekli yiyecek arayışı ve avcı sayısındaki azalma, yaban hayvanlarının kentsel alanlara yönelmesine neden oluyor ve bu durum hayvanları insanlarla çatışmaya açık hale getiriyor.

Sri Lanka'da İnsan Faaliyetleri Yaban Hayvanlarını Şehirlere ve Banliyölere Sürüklüyor

2018’den bu yana veteriner hekimler, Sri Lanka’nın ticari merkezi Kolombo’da kurtarılan maymunlara yönelik hava tabancası saldırılarında artış gözlemledi.

Sri Lanka'da İnsan Faaliyetleri Yaban Hayvanlarını Şehirlere ve Banliyölere Sürüklüyor

Aynı zamanda primatologlar, mor yüzlü yaprak langurları gibi primatları beslemenin ve kentsel alanlarda atıkların açıkça dökülmesinin, hayvanların zararlı davranışlarını teşvik ederek insan-yaban hayatı çatışmalarını artırdığı konusunda uyarıyor.

Yaban hayatı yetkililerine göre, bu ortamlarda giderek daha sık görülen hayvanlar arasında Ceylon benekli geyikleri de yer alıyor ve bu türler yol kazalarına karşı giderek daha savunmasız hale geliyor.

KOLOMBO – Sri Lanka’nın ticari başkenti Kolombo’nun lüks bir mahallesi olan Jawatte’de yaşayan Mohamed Fareed için 2020’de evinin yakınında bir tavus kuşu bulmak şaşırtıcı olmuştu. Bugün ise dişi tavus kuşları da dahil olmak üzere en az 12 tavus kuşu bölgede dolaşıyor.

“Sabahları ve akşamları onların yüksek ve delici seslerini duyuyoruz ve artık mahalle onların varlığına alıştı,” dedi Fareed, Mongabay’e. “Bazen onları çatıların üzerinde görüyoruz. Çocuklar onları görmekten oldukça heyecanlanıyor. Bu tavus kuşları, Jawatte camisindeki güvercin yemini yemek için caminin yakınına sık sık geliyor.”
Tavus kuşları, Kollupitiya ve Mount Lavinia gibi yoğun nüfuslu bölgelerde sıkça görülüyor ve Fareed gibi birçok sakin, hayatları boyunca ilk kez evlerinin yakınında tavus kuşları görüyor ve sayıları giderek artıyor.

Kolombo Üniversitesi Çevre Bilimi Profesörü ve eski Zooloji Bölümü Başkanı Sarath Kotagama’ya göre, sıcaklık gibi çevresel faktörlerle bağlantılı tarihsel nedenler, bir hayvanın adanın kuzey, doğu ve güneydoğu bölgelerini kapsayan, düşük yıllık yağış ve uzun kurak mevsimlerle karakterize edilen kurak bölgeye ya da yıl boyunca yüksek yağış, gür tropikal yağmur ormanları ve büyük çay ve kauçuk plantasyonlarıyla bilinen nemli bölgeye hapsolmasına neden olabilir.
“Sri Lanka’da tavus kuşları esas olarak kurak bölgede bulunurdu, nemli bölgede değil,” dedi Kotagama, Mongabay’e. “Ancak nemli bölgedeki koşullar kuşun yaşamaya elverişli hale gelirse, oraya gelmemesi için hiçbir neden yok.”

Primatlar Kolombo’da genellikle gruplar halinde görülüyor. Bu anne, bir ağacın tepesinden yavrusunu güvenli bir şekilde tutarken kameraya doğrudan bakıyor. Fotoğraf: Dilrukshi Handunnetti.

Kotagama, insanların ağaçları keserek, orman parçalarını temizleyerek ve bitki örtüsü dağılımını değiştirerek peyzajı değiştirdiğini ve bunun tavus kuşlarının nemli bölgeye taşınmasına olanak sağladığını belirtti. “Bir diğer temel neden de sıcaklık,” dedi. “İkinci olarak, eğer tahıl ve yapraklarla besleniyorsa ve başka bir yerde bu yiyecekler mevcut olursa, oraya gidip onlarla beslenerek hayatta kalmaması için bir neden yok.”

Kotagama’ya göre bir diğer katkıda bulunan faktör de gelişmiş yol bağlantısı. Yol ağının, özellikle de otoyolların genişlemesi sayesinde nemli bölgeye ulaşmak çok daha kolay hale geldi.
Geçmişte de yollar vardı, ancak eski yollar günümüzün otoyollarından tamamen farklıydı, dedi: “Güney Otoyolu’nun her iki yanında da temizlenmiş bir alan var. Bu, kurak bölgeden nemli bölgeye kadar en az 300 metrelik [984 fit] açık bir yol oluşturdu.”
“Yani açık bir habitat tüm ülkeyi birbirine bağlayacak ve her anlamda farklı bir habitat olacak. Bu açık toprak şeridi, tavus kuşlarının ve uyum yeteneğine sahip diğer hayvanların kurak bölgeden nemli bölgeye kolayca taşınmasını sağlayacak.”

Bilim insanları, doğal habitatları parçalandıkça ve yeni yaşam alanları ararken yaprak maymunlarının Kolombo ve banliyölerindeki ev bahçelerinde düzenli olarak görüldüğünü belirtiyor. Bu ziyaretçilerin bazen saldırgan ve yıkıcı hale geldiğini söylüyorlar.

Güney Otoyolu boyunca yolcuları tavus kuşlarının sıkça görüldüğü bir alana karşı uyaran tabela. Fotoğraf: Katrina Willis.

Sri Jayewardenepura Üniversitesi Antropoloji Bölümü’nde profesör olan bir primatolog olan Charmalie Nahallage, Mongabay’e ormanlarda yaşayan maymunların çeşitli kalkınma faaliyetleri nedeniyle habitatlarını kaybettiğini söyledi. Bu durum, Kolombo ve banliyölerinde bir zamanlar çeşitli türlerin yaşadığı sürekli orman kanopilerinin yerine sadece küçük orman parçalarının kalmasına neden oldu.

“Mor yüzlü yaprak langurları ağaçlarda yaşayan bir türdür,” dedi. “Ağaçtan ağaca geçecek bir yol olmadığında, hareketlerine yardımcı olmak için çatıları, elektrik ve telefon tellerini kullanıyorlar.”
Nahallage’a göre makak maymunları kentsel primatlardır ve yaşam tarzları tamamen farklıdır. “Makaklar insan yerleşim yerlerinin yakınında yaşamayı tercih eder,” dedi. “Mor yüzlü yaprak langurlarının insanların ev bahçeleri, tapınaklar ve büyük ağaçları olan araziler dışında yaşayacak başka bir yeri yok. İnsanların yakınında yaşamak istemezler, ancak habitat tahribatı nedeniyle buna mecbur kalıyorlar.”
Makaklar ve mor yüzlü yaprak langurları gibi primatların zararlı hale gelmesinin nedeni, insanların bu hayvanları beslemesiyle davranışlarında meydana gelen değişikliklerdir, diye ekledi. Bir diğer neden ise özellikle gıda atıklarının açık alanlara gelişigüzel atılmasıdır.

Ayrıca, Sri Lanka’nın bir ticari merkezinin kalbinde karşılaşılması düşünülemeyen ancak artık ara sıra görülebilen benekli geyik gibi türler de var. Kolombo’nun bir banliyösü olan Homagama’da benekli geyiklerin (Axis axis ceylonensis) dolaşma tarihi 1950’lere dayanıyor. Yerel medyaya göre, Yaban Hayatını Koruma Departmanı (DWC), Homagama ve çevresindeki kasabalarda şu anda yaklaşık 1.500-2.500 bireyden oluşan bir koloni bulunduğunu belirtti.

Mount Lavinia’daki bir mahallede dişi tavus kuşları. Fotoğraf: Thuwan Mansoor.

Kotagama’ya göre benekli geyik esas olarak güneydeki Yala ve adanın kuzeyindeki Wilpattu gibi açık arazilerde bulunan bir kurak bölge türüdür. Gündüz koruması için gölgeye ve beslenmek için otlaklara ihtiyaç duyarlar.
Hayvanların Bakımı
Yoğun nüfuslu alanlarda yaşayan kentsel yaban hayvanları yol kazalarına ve hava tabancası saldırıları gibi diğer insan kaynaklı sonuçlara karşı savunmasızdır. Attidiya Yaban Hayatı Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi, her gün yaban hayvanlarına tedavi uygulayan ana merkezlerden biridir.

2025 yılında Attidiya merkezi toplam 4.855 vaka aldı. Bunlar arasında geyik ve maymun gibi 1.822 memeli, 1.879 kuş ve 1.154 sürüngen ile diğer türler bulunuyor. Tedaviden kurtulan türlerin sayısı arasında 643 memeli, 675 kuş ve 848 sürüngen yer alıyor; toplamda 2.167 hayvan sonunda habitatlarına veya vahşi doğaya geri salındı.
Attidiya merkezinin baş veteriner hekimi ve sorumlu memuru Pramuditha Devasurendra, vakaların genel olarak %80’inin elektrik çarpması ve yol kazalarından kaynaklandığını söyledi.

Merkezin 2018’den bu yana maymunlara yönelik hava tabancası saldırılarında bir artış gözlemlediğini belirtti. “Maymunlar birbirlerine de saldırıp yaralanıyorlar,” dedi. “Bu tür vakalardan oldukça fazla alıyoruz. Yağmur mevsiminde hayvanlarda ishal gelişiyor,” diye ekledi.

Kolombo’nun bir banliyösü olan Homagama’da bulunan bir geyik leşi. Fotoğraf: Bimal Shyaman Jayasinghe.

Diğer hayvanların ölümlerini açıklarken Devasurendra, kuşların elektrik telleri ve uçurtma ipleriyle karşılaştığını söyledi. Yaralı kuşları tedavi etmek, merkezin en sık yaptığı işlerden biri, dedi.

“Kaplumbağalar çoğunlukla balıkçı ağlarına takılıp yaralanıyor,” diye ekledi. “Testiler söz konusu olduğunda, evcil hayvan olarak tutuluyorlar ve bazen bize veriliyorlar. Çoğu durumda kabukları yol kazaları nedeniyle hasar görmüş oluyor. Çıngıraklı yılanlar ve diğer sürüngenler ise özellikle Nisan-Mayıs aylarında hava daha sıcakken yollardaki eriyen asfalttan etkileniyor.”

Merkezin çoğunlukla kronik vakaları tedavi ettiğini ve iyileşme oranının birkaç yıl öncesine göre arttığını belirtti. Yılanların ve sürüngenlerin iyileşme oranı yaklaşık %70 iken, maymunlar için bu oran yaklaşık %20-25’tir, dedi.

Yaban Hayatı Yetkililerinin Müdahaleleri

DWC’nin medya sorumlusu Hasini Sarathchandra, Mongabay’e yaptığı açıklamada, benekli geyiklerin yıllar içinde yol kazalarına karşı giderek daha savunmasız hale geldiğini söyledi. Yaralı hayvanlar tedavi için Attidiya Yaban Hayatı Rehabilitasyon Merkezi’ne gönderiliyor ve iyileştikten sonra vahşi doğaya salınıyor.
“Hayvanlar tedavi altındayken sağlık durumları yakından izleniyor,” dedi. “Sağlık durumlarına karşı çok dikkatli olmalıyız. Vahşi doğaya salmadan önce zoonotik hastalıklar veya parazitler olup olmadığını kontrol ediyoruz.”

İyileşen hayvanlar Kolombo’nun yaklaşık 118 kilometre (73 mil) güneydoğusundaki Udawalawe Ulusal Parkı’na taşınıyor ve vahşi doğaya salınıyor. Sarathchandra’ya göre, benekli geyikler için yapılan yer değiştirme girişimleri şimdiye kadar başarılı oldu.

Otoyollar boyunca uzanan açık toprak şeritleri, daha fazla hayvanın kurak bölgeden nemli bölgeye geçmesine olanak tanıyor. Fotoğraf: Maga Engineering Facebook sayfası.

Sarathchandra, sorunun bir kısmının başka bir yerde yattığını belirtti. Örneğin, tavus kuşu sayısındaki artışın çakal popülasyonundaki düşüşle bağlantılı olduğunu söyledi: “Çakallar eskiden tavus kuşu yumurtalarıyla beslenirdi. Çakallar olmadan, kentsel alanlardaki tavus kuşu sayısı arttı.”

Primatolog Nahallage, çarpıcı bir gerçeğe işaret ediyor: Besin zincirleri ve ağları bozulduğunda, avcı-av popülasyonlarında bir dengesizlik yaratabilir. “Çakalların yanı sıra çıngıraklı yılanlar da tavus kuşu yumurtalarıyla beslenirdi,” dedi. “Ancak şimdi kentsel alanlarda çıngıraklı yılanları neredeyse hiç göremiyorsunuz; eskiden bulmak kolaydı.”

Çevre bilimi profesörü Kotagama, insanların bu hayvanların zararlı olmadığını kabul etmesi durumunda ancak bir arada yaşamanın mümkün olacağını söyledi.

Kapak Fotoğrafı: Benekli geyik esas olarak kurak bölge türüdür, ancak 1950’lerden beri Sri Lanka’nın Batı Eyaleti’ndeki Homagama’da geyik sürüleri dolaşmaktadır. Fotoğraf: Akila Jayawardena.

İlginizi Çekebilir: Renkli lorikeetler Perth Hills meyve bahçesini beş günde kirazsız bıraktı →
BENZER İNCELEMELER

İlgili Diğer Rehberler

OKUYUCU YORUMLARI

Yorum Yaz

Yorum Yaz

E-posta adresiniz yayinlanmayacak.

Ağ Bağlantıları:Drone • Doğa Keşifleri • İnsan Atlası • Uzay & Astronomi • Akıllı Saat
\n\n