- Meve yiyen yarasalar Atlantik Ormanı’nda 140’tan fazla bitki türünün tohumlarını yayarak, bozulmuş alanlarda günde hektar başına 25.000’den fazla tohum bırakma potansiyeline sahip.
- Yirmi yılı aşkın bir süredir araştırmacılar, bu memelilerin koku alma duyusunu inceleyerek onları yenilenmeye ihtiyaç duyan parçalanmış orman alanlarına nasıl çekebileceklerini belirlemeye çalışıyor.
- Meve esansiyel yağları ve sentetik bileşikler kullanılarak yapılan deneyler, yarasaların belirli konumlara yönlendirilebileceğini gösterdi. Uzmanlar, bu stratejinin geleneksel orman restorasyon tekniklerini tamamlayabileceğini belirtiyor.
Yarasalar Batı popüler kültüründe uzun zamandır uğursuz bir yer işgal ediyor. Bram Stoker’ın 1897’de Dracula’yı yayımlamasından bu yana bu gece aktif memeliler vampirlerle ilişkilendiriliyor. Ancak kurgu dışı dünyada, dünyadaki yaklaşık 1.500 bilinen yarasadan sadece üçü kanla besleniyor ve bunlardan yalnızca biri sığır gibi memelileri veya diğer çiftlik hayvanlarını hedef alıyor. Zaten bu durumda bile insanlar nadiren menüde yer alıyor.
Yarasalar, kemirgenlerden sonra en çeşitli ikinci memeli grubunu oluşturuyor. Ayrıca böcek zararlılarıyla mücadele, tozlaşma ve tohum dağıtımı da dahil olmak üzere temel ekosistem hizmetleri sunuyor; türlerinin yaklaşık üçte biri meve veya nektarla besleniyor.
Lays Cherobim Parolin, kariyerinin ilk dönemlerinde meve yiyen bir yarasanın hayranı olmuştu. Biyoloji diplomasını almak üzereyken daha büyük memelilerle çalışmak isteyen bilim insanı, bunun yerine bir yarasa araştırma projesine katılmıştı. Bir yarasanı ilk kez bir sis ağından çıkardığında bu işe tamamen bağlanmıştı.
“İnsanların yarasaların tohum dağıtıcıları olduğunu ve [doğal] alanları yeniden canlandırma potansiyeline sahip olduklarını bilmiyorlar. Onları asla hatırlamıyorlar, sadece kuşları hatırlıyorlar,” dedi şu anda Pontifical Catholic University of Paraná’da (PUC) profesör olan Parolin.
Bu karşılaşma o kadar derin bir izlenim bırakmıştı ki Parolin, koluna büyük meve yiyen yarasanın (Artibeus lituratus) dövmesini yaptırdı; bu tür, başının üzerindeki iki soluk çizgiyle tanınıyor. Dövme kişisel bir hatıra olmasının yanı sıra, on yıllardır süren ekolojik düşünce değişimini de yansıtıyor: Bir ormanın yeniden başlaması gerektiğinde yarasalar belirleyici bir rol oynayabilir.
Embrapa Ormancılık verilerine göre, meyve yiyen yarasalar Atlantik Ormanı’nda 140’tan fazla bitki türünün tohumlarını dağıtarak bozulmuş alanlarda bile günde hektar başına 600 ila 25.930 arasında tohum bırakabiliyor. Ormanlardaki mevelerle besleniyorlar, tarım alanlarını birkaç kilometre boyunca aşıyorlar ve uçarken tohumları yayıyorlar — çoğu kuşun aksine, onlar tohumları yalnızca yere indiklerinde dağıtmıyorlar.
Yirmi yılı aşkın bir süredir araştırmacılar, bu doğal davranışı orman restorasyonunu hızlandırmak için nasıl kullanabileceklerini inceliyorlardı. İhtiyaç duydukları ipucu, yarasaların beslenirken zaten kullandıkları bir adaptasyonda yatıyordu: Keskin bir koku alma duyusu.
Çeken kokular
Yarasaların kokuya göre meveyi takip ettiğini bilen araştırmacılar, 2000’li yılların başlarında olgun mevenin kokusunu yeniden yaratarak bu hayvanları restorasyon hedeflenen alanlara çekip çekemeyeceklerini merak ettiler.
Embrapa Ormancılık’tan Sandra Bos Mikich ve Federal Institute of Paraná’dan (IFPR) Gledson Vigiano Bianconi daha sonra bu fikri Paraná’daki Vila Rica do Espírito Santo Devlet Parkı’nda (Pevres) yaptıkları deneylerle test ettiler. Yarasaların en sevdiği yiyeceklerden biri olan pariparoba’nın (Piper gaudichaudianum) esansiyel yağıyla kokulandırılmış yapay meveler yerleştirdiler. Dağıtıcıları orman kenarından 50 metre (164 fit) uzaklıktaki bir tarım alanına taşımak, hayvanları açık araziye çekti.
Ekip daha sonra aktif bileşenleri izole etmek için sevilen mevelerin esansiyel yağlarını analiz etmeye başladı. Başka bir çalışmada yayımlanan bulguları, belirli bileşiklerin yarasaların yiyecek bulmasına yardımcı olduğunu, diğerlerinin ise mevenin olgun olduğunu işaret ettiğini gösterdi. Sadece pariparoba bile 95 farklı bileşik salgılıyor ve bu bileşiklerin bileşimi mevenin olgunluğuna ve hasat edildiği zamana göre değişiyor.
Amacın sentetik alternatifler bulmaktı. Doğal bitkilerden doğrudan esansiyel yağlar çıkarmak hem pahalı hem de ekolojik olarak zararlı olurdu. Mikich, “Bu çevresel açıdan kötü olurdu,” dedi. “Çünkü bu, geniş çaplı bir meve hasadı gerektirirdi. Dolayısıyla orada olanlardan [yaban hayatından] yiyeceklerini alıp bu bitkilerin tohum dağıtımını tehlikeye atardım.”
Bu sorunu aşmak için araştırmacılar, hangi bileşenlerin en güçlü davranışsal tepkileri tetiklediğini test etmek amacıyla doğal esansları fraksiyonlara ayırdılar. Mikich, “Yağın ‘geri kalan her şeyi’ olmadan bile yarasaları çekebilen bazı sentetik bileşikler seçtik,” dedi.
Ekip, çalışılan başlıca meyve yiyen yarasaların diyetinin büyük bir kısmını oluşturan Ficus, Piper ve Solanum bitki cinslerinde bulunan bileşiklere odaklandı. Parolin, “Bunlar satın alması kolay bileşikler, çünkü ilaç endüstrisi bunları zaten sentetik olarak üretiyor ve doğrudan mevelerden çıkarmaya gerek kalmıyor,” dedi.
Sıradaki adım, yarasaların doğada zaten tanıdığı kokuları yeniden yaratmak ve bunları ormanların yeniden canlanmaya ihtiyaç duyduğu yerlere getirmekti. Mikich, “Bu kokuları tam olarak tohumların gelişini artırmak istediğim yerlere yerleştirebilirim,” diye açıkladı.
Ekip tarafından yapılan ilgili araştırmalar, bu yöntemin Brezilya dışında da uyarlanabileceğini gösteriyor. Parolin, “Dünya çapındaki meyve yiyen yarasalar yiyeceklerini bulmak ve seçmek için kokuyu kullandığından, bu araç, meve yiyen türlerin varlığına bağlı olarak küresel bir potansiyele sahip,” dedi.
Kimyadan restorasyona
Büyük meve yiyen yarasa, Seba’nın kısa kuyruklu yarاسası (Carollia perspicillata) ve küçük sarı omuzlu yarasa (Sturnira lilium) gibi meve yiyen yarasalar yemeklerini yaklaşık 30 dakika içinde hızla sindirir ve gündüz dinlenme yerleri ile beslenme alanları arasında geniş mesafeler kat ederler.
Tek bir yarasa tek bir gece boyunca yüzlerce tohumdan oluşan kendi yağmurunu yaratabilir.
Bu hareketlilik, hayvanların parçalanmış kırsal mozaikleri aşmasını sağlar. İşaretleme-yeniden yakalama ve radyo telemetri çalışmaları, yarasaların orman parçaları, tarım alanları, meyve bahçeleri ve nehir kenarı koridorları arasında düzenli olarak hareket ettiğini gösteriyor.
Bianconi, “Bu araştırma boyunca iki türden, A. lituratus ve C. perspicillata, 1.800’den fazla bireyi işaretledik ve radyo telemetri ile transponder takılı 32 yarasanı izledik,” dedi. “Belki de bu çalışmanın en büyük katkısı, tarımsal matrisin yarasalar için zorluklar ve riskler oluşturmasına rağmen, orman parçaları arasındaki hareketlerini engellemediğini göstermesiydi.”
Orman parçaları yakınındaki açık alanlarda yapılan saha testleri başka bir davranışsal özelliği de ortaya çıkardı: Yarasalar kokunun salındığı noktanın etrafında keşif amaçlı daireler çizerek uçarlar. Bu davranış dört dakikaya kadar sürebilir ve bilim insanları bu sürenin hayvanların farklı türlerden binlerce tohumu dağıtmak için yeterli olduğunu düşünüyor.
Deney, çekim noktalarında bulunan tohumların %73,3’ünün öncü türlere ait olduğunu gösterdi. Uzmanlar bu terimi, açık ve bozulmuş alanlarda kendilerini kurabilen ve böylece diğer türlerin büyümesi için zemini hazırlayan bitkiler için kullanıyor.
Geniş alanları dolaşma davranışı ile kokuya duyarlılığın bu birleşimi, yarasaları yeniden ağaçlandırma ortakları olarak kullanma çabasının temelini oluşturuyor.
Bianconi, “Bu teknolojiyi geleneksel restorasyon tekniklerini tamamlayan bir araç olarak görüyorum. Birçok senaryoda maliyetleri düşürebilir ve bozulmuş alanlara doğal olarak gelen türlerin çeşitliliğini artırabilir,” dedi. “Bugünkü temel zorluk, bunu farklı ekosistemlerde standart bir şekilde uygulanabilecek operasyonel bir restorasyon protokolüne dönüştürmek.”
Hayvan müttefikler, ikameler değil
Orman restorasyonu uzmanı ve São Paulo Üniversitesi’nde (USP) profesör olan Pedro Brancalion, “Yarasaların önemli bir rolü var: Birkaç temel ekolojik sürece katılıyorlar,” dedi. “Genellikle ekilmemiş türlerin tohumlarını da dağıtıyorlar. Ve bu önemli.”
Ancak uzmanlar bir zorluğa dikkat çekiyor: Yarasaların tohum dağıtma faaliyetleri istenmeyen bitkileri de yayabilir.
Brancalion, ek olarak ekilmiş bir ağaç olan tropikal bademi (Terminalia catappa) örnek gösterdi. “Yarasalar ağacın egzotik, yerli, istilacı ya da tehdit altında olmasını umursamazlar. Onlar sadece beslenmek ister,” dedi.
Bilim insanları yarasaların ormanların yeniden oluşumuna gerçekten de katkıda bulunabileceğini kabul ediyor, ancak onların ormanın kendi dinamiklerinin yerini alabilecek bir teknoloji olmadığını belirtiyorlar. Araştırmacılar, kimyasal çekicilerin tohum dağıtıcılarının varlığını artırabileceğini, ancak bunun için hayvanların zaten o bölgede dolaşması ve yaşam alanı olarak hizmet verebilecek orman parçalarına erişimi olması gerektiğini söylüyor.
Aynı zamanda uzmanlar, yarasaların karmaşıklığını daha iyi anlamak amacıyla farklı türler hakkındaki bilgileri genişletmek için de çalışıyorlar.
“Hikayenin hayvan boyutu ancak son 10 ya da 15 yılda dikkate alınmaya başlandı. Hayvanlara ihtiyacınız var — tohum dağıtıcılarına, tozlaştırıcılara ve doğal biyolojik kontrol ile ayrışmayı sağlayan diğer canlılara,” dedi São Paulo Üniversitesi’nde yarasalar ile bitkiler arasındaki etkileşimleri inceleyen profesör Marco Mello.
Mello, yarasalar ile bitkiler arasındaki ekolojik etkileşimlere dair yayımlanmış araştırmaları bir araya getiren açık erişimli bir veri tabanı olan NeoBat’ı yönetiyor. Proje, hakemli makalelerden, kitaplardan, tezlerden, yüksek lisans tezlerinden ve teknik raporlardan kayıtlar topluyor.
Yarasaların sağladığı ekosistem hizmetlerine dikkat çeken Mello, bu hayvanlarla ilgili olumsuz kültürel algının evrensel olmadığını belirtti. “Güney Amerika ve Orta Amerika’daki yerli kültürleri düşünürsek, bu hayvanların imajı farklıydı. Örneğin Maya kültüründe, Orta [ve Kuzey] Amerika’da yarasalar tanrılar, bereket tanrılarıydı,” dedi.
Kapak fotoğrafı: Büyük bir meyve yiyen yarasa (Artibeus lituratus). Fotoğraf: Gledson Vigiano Bianconi.
Bu haber ilk olarak 15 Ekim 2026’da Portekizce olarak burada yayımlandı.
Brezilya’daki doğal peyzajın bozulması yarasalarda toksik metal birikimine yol açıyor
Yeni bir çalışma, Atlantik Ormanı’nın iyileştirilmesinde özel arazilerin kilit rolünü vurguluyor
Kaynakça:
Bianconi, G. V., Suckow, U. M. S., Cruz‐Neto, A. P., & Mikich, S. B. (2012). Use of fruit essential oils to assist forest regeneration by bats. Restoration Ecology, (2), 211–217. doi:10.1111/j.1526-100X.2010.00751.x
de Brito-Machado, D., Felisberto, J. S., Queiroz, G. A. de, Guimarães, E. F., Ramos, Y. J., & Moreira, D. de L. (2024). From Leaves to Reproductive Organs: Chemodiversity and Chemophenetics of Essential Oils as Important Tools to Evaluate Piper mollicomum Kunth Chemical Ecology Relevance in the Neotropics. Plants, (17), 2497. doi:10.3390/plants13172497
Mikich, S. B., & Bianconi, G. V. (2011). Potencializando o papel dos morcegos frugívoros na recuperação de áreas degradadas. Pesquisa Florestal Brasileira, (65), 155–164. doi:10.4336/2012.pfb.51.155
Parolin, L. C., Lacher, T. E., Bianconi, G. V., & Mikich, S. B. (2021). Frugivorous bats as facilitators of natural regeneration in degraded habitats: A potential global tool. Acta Oecologica, , 103748. doi:10.1016/j.actao.2021.103748
Teixeira, S. D., Santos, T. G., Hendges, A. P. P. K., & Maia, B. H. N. S. (2025). Circadian Analysis in Volatile Organic Compounds from Piper gaudichaudianum Kunth Fruits and Their Potential Role in Attracting Carollia perspicillata Bats. ACS Omega, (2), 2130. doi:10.1021/acsomega.4c08768


Spoorthy Raman
11 Ara 2025
Spoorthy Raman
29 Kas 2025
Spoorthy Raman
16 Eki 2025
Spoorthy Raman
11 Ağu 2025
Yaklaşık bir asırlık bir aradan sonra gri kurtlar Kaliforniya’yı yeniden mesken tutuyor ve ABD’nin en kalabalık eyaletindeki ekosistemleri ve peyzajları değiştiriyor. Mongabay’den Spoorthy Raman bu değişimin nasıl gerçekleştiğini inceliyor: Koruma aktivistleri kurtların dönüşünü memnuniyetle karşılarken, çiftçiler hayvan kayıpları nedeniyle onları suçluyor ve diğerleri ise kurt sayısının arttığı bir dönemde bir arada yaşamaya çalışıyor. Bu […]
Meyve yiyen yarasalar Atlantik Ormanı’nın restorasyonunda beklenmedik müttefikler haline geliyor
Sibélia Zanon
13 Kas 2026
Özel haber
Hayvan kafeleri ve egzotik evcil hayvan ticareti, yaban hayatı hastalık risklerini kamusal alanlara taşıyor
Arathi Menon
13 Kas 2026
Olaylar artarken Sri Lanka, yüksek risk altında görülen 17 fil dişlisini tespit etti
Malaka Rodrigo
13 Kas 2026
Küçük çiftçiler El Niño’nun ön cephesinde zorlanıyor; dünya onlara yardım edecek mi?
Sean Mowbray
12 Kas 2026
Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Upemba Ulusal Parkı çevresindeki topluluklar, korumanın bir bedeli olduğunu söylüyor
Dan Yessa
12 Kas 2026
Vietnam’ın tatlı su takıntısı, Mekong Deltası çiftçilerinde on yıllardır süren yaralar bıraktı
Nguyen Tra My
12 Kas 2026
Yaban hayatı ticareti düzenleyicisi CITES, Laos üzerindeki yaptırımları kaldırdı; bu durum koruma endişelerini tetikledi
Gerald Flynn
12 Kas 2026
Yosun ormanlarının korunmasını artırmak için önce onlara bir isim vermek gerekiyor (yorum)
Swati Thiyagarajan, Helen Walne
12 Kas 2026
Doğanın ön cephesinden haberler ve ilhamla güncel kalın.

