Liaohe Deltasında Mavi Karbon Stokları ve Sulak Alan Peyzaj Değişimi

OJİNAL ARAŞTIRMA MAKALESİ

Front. Mar. Sci., 09 Kasım 2026

Sec. Okyanus ve Kıyı Sistemleri için Çözümler

Cilt 13 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fmars.2026.1989784

• FW

  Funing Wang 1†

• ZZ

  Zhengang Zhou 1†

• GZ

  Guangshuai Zhang 2

• AZ

  Anguo Zhang 2

• BW

  Binqiang Wang 1

• CZ

  Chenghang Zheng 1,3*

• 1. Temiz Enerji Kullanımı için Devlet Ana Laboratuvarı, Karbon Nötralliği Enstitüsü, Zhejiang Üniversitesi, Hangzhou, Çin

• 2. Ulusal Deniz Çevresi İzleme Merkezi, Ekoloji ve Çevre Bakanlığı, Dalian, Çin

• 3. Zhejiang Baima Lake Laboratory Co., Ltd., Hangzhou, Çin

Makale metrikleri

Özet

Giriş:

Kıyı-tuzlak karbon değerlendirmeleri, ölçülen karbon havuzları habitat genişliği ile birlikte yorumlandığında koruma ve restorasyon izlemesini destekleyebilir. Bu çalışma, Liaohe Deltasının baskın doğal habitatlarında karbon havuzlarını karşılaştırdı ve bir restorasyon alanında peyzaj değişimini ve gözlemleri inceledi.

Yöntemler:

Doğal habitat yerüstü bitki örtüsü karbonu ve 0-100 cm toprak organik karbonu ortak bir alan biriminde karşılaştırıldı. Keşif amaçlı Landsat sınıflandırmaları 1985-2020 arasındaki peyzaj değişimini tanımladı ve dört izleme kampanyesi Daling River Delta restorasyon alanında bitki örtüsü ve toprak koşullarını karakterize etti.

Sonuçlar:

Doğal Suaeda salsa meraları, Phragmites australis sazlıklarına göre daha yüksek ortalama toprak organik karbon stoklarına sahipti (112,71 ± 49,77 ile 68,56 ± 44,62 Mg C ha⁻¹ arasında); buna karşılık P. australis daha fazla yerüstü bitki örtüsü karbonu biriktirdi. Ölçülen toprak ve yerüstü stoklarının birleşimi sırasıyla 114,72 ve 73,01 Mg C ha⁻¹ olarak hesaplandı ve toprak bu stokların sırasıyla %98,3 ve %93,9’unu oluşturdu. Haritalanan doğal sulak alan alanı, 2015 sonrası belirgin bir artış öncesinde daraldı; doğrulanmamış sınıflandırmalar peyz bağlamı sağlamaktadır. Restorasyon alanında, yerüstü stoklar Kasım 2020 ve Temmuz 2022’de sırasıyla 0,18048 ve 1,833 Mg C ha⁻¹, buna karşılık gelen toprak stokları ise 149,08 ve 163,49 Mg C ha⁻¹ olarak ölçüldü.

Tartışma:

Restorasyon alanında yapılan gözlemler mevsim açısından farklılık gösteriyor ve eş zamanlı restorasyon yapılmamış bir karşılaştırma noktası eksik; bu nedenle restorasyon kaynaklı karbon artışlarını değil, izleme koşullarını betimliyorlar. Bulgular, mevcut toprak karbonunun korunmasını ve doğrulanmış habitat haritalamasıyla mevsimsel tutarlı bitki örtüsü-toprak izlemesinin birleştirilmesini desteklemektedir.

Grafik Özeti

1. Giriş

İnsan kaynaklı sera gazı emisyonlarıyla tetiklenen tırmanan iklim krizi, karbon nötrlüğünü küresel düzeyde önemli bir politika hedefi haline getirdi (Arias ve ark., 2021). Ülkeler, şehirler ve şirketler giderek daha fazla net sıfır hedefi benimsiyor; bu da daha geniş bir düşük karbonlu gelişime doğru kayışa işaret ediyor (Delbeke ve ark., 2019; Küfeoğlu, 2024). Karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) gibi teknolojik seçenekler önemini koruyor; ancak endüstriyel dekarbonizasyon yalnızca kimyasal ve fiziksel yaklaşımlara dayanamaz. Ekolojik restorasyon, atmosferik CO2’nin biyolojik olarak alınması ve depolanmasını artırarak bu yaklaşımları tamamlayabilir. Bu daha geniş azaltım portföyü içinde, doğa tabanlı çözümler (NbS), karbon tutulmasını artırmak için pratik, maliyet etkin ve ekolojik açıdan yararlı yollar sunabilir (Griscom ve ark., 2017; Seddon ve ark., 2021). Bunların arasında, mangrovlar, gelgit tuzlu sazlıkları ve deniz otları gibi mavi karbon ekosistemleri, alan başına genellikle karasal ormanlarınkini aşan uzun süreli organik karbon tutma ve depolama kapasiteleriyle dikkat çekiyor (McLeod ve ark., 2011).

Bu potansiyeli fark eden Çin, deniz karbon havuzlarının korunması, restorasyonu ve güçlendirilmesini ulusal politikanın bir parçası haline getirdi. Yeni Gelişim Felsefesi’nin Tam ve Özgün Şekilde Uygulanmasında Karbon Dioksitin Zirve Yapması ve Karbon Nötrlüğü İçin Çalışma Yol Haritası ve 2030 Öncesi Karbon Dioksitin Zirve Yapması İçin Eylem Planı gibi politika beleleri, bu hedeflere ulaşmada deniz ekosistemlerinin rolünü öne çıkarıyor (Gacek, 2021; Xu ve ark., 2025). Bu politika çerçevesi, etkili politika ve yönetimi desteklemek için Çin’in mavi karbon kaynaklarının sağlam bilimsel değerlendirmelerine ihtiyaç olduğunu vurguluyor.

Çin Ulusal Deniz Altı Petrol Şirketi (CNOOC) da dahil olmak üzere başlıca enerji işletmeleri, enerji güvenliğini koruma ve düşük karbonlu geçişi ilerletme amacıyla çift hedeflerle karşı karşıya kalmıştır (Roach et al., 2022). CNOOC’un petrol ve gaz altyapısının büyük bir bölümü, geniş mavi karbon ekosistemlerinin de bulunduğu Bohai Denizi’nde yer almaktadır (Liu et al., 2020). Bu mekânsal örtüşme, deniz üstü enerji geliştirme ile mavi karbon yönetimi arasında uyumlu yaklaşımların incelenmesi için bir fırsat yaratmaktadır. Bu faaliyetlerden etkilenen kıyı alanlarında karbon stoklarının nicelendirilmesi, entegre yönetim stratejileri geliştirme ve doğa temelli azaltım seçeneklerini değerlendirme yönündeki gerekli bir adımdır.

Mavi karbon araştırmaları, başlangıçta mangrovlar, deniz otları ve tuzlu bataklıklardaki stokların nicelendirilmesine odaklanmasıyla sınırlı kalmaktan çıkmıştır (McLeod et al., 2011). Güncel araştırmalar, iklim değişikliği ve insan kaynaklı bozucuların bu karbon havuzlarını nasıl etkilediğini inceler (Wang et al., 2021) ve bitkili sistemlerdeki karbon dinamiğini araştırır. Mekanistik çalışmalar, mineral birleşimi de dahil olmak üzere karbon kaynaklarının (allochthonous ve autochthonous) ve stabilizasyon yollarının uzun vadeli tutulumu güçlü şekilde etkilediğini göstererek toprak-karbon kalıcılığına dair anlayışımızı daha da ilerletmiştir (Li et al., 2025). Çin’de, Sarı Nehir Deltası gibi büyük deltalar üzerinde yürütülen çalışmalar, organik ve inorganik karbon havuzları arasındaki karmaşık etkileşimleri ortaya koymuş ve arazi kullanımındaki değişim ile gelgit bariyerleri gibi mühendislik yapılarının karbon bütçelerini değiştirebileceğini göstermiştir (Jiang et al., 2025; Ye et al., 2015). Liaohe Deltası üzerinde yürütülen çalışmalar, glomalin benzeri toprak proteininin karbondaki stabilizasyonundaki rolü de dahil olmak üzere yer altı biyolojik süreçlerini ele almaya başlamıştır (Pei et al., 2020). Su ürünleri yetiştiriciliğinin, özellikle çift kabukluların yetiştiriciliğinin potansiyel katkısı da artan ilgi çekmektedir. Kireçlenme CO2 salabilir olması nedeniyle rolü uzun süredir tartışılmış olsa da, ortaya çıkan kanıtlar, iyi yönetilen çift kabukluların yetiştiriciliğinin biyolojik pompayı güçlendirebileceğini ve biyokütle üretimi ve çökeltmeyi teşvik ederek net organik karbon tutulumuna katkı sağlayabileceğini göstermektedir (Chen et al., 2025).

Mavi karbon biliminin entegre ekosistem yönetimi ve iklim eylemiyle bağlantılanmasında önemli boşluklar kalmaya devam ediyor. Birçok çalışma, değişen bir peyzaj içinde bitki örtüsü, toprak ve faunal karbon stoklarının entegre değerlendirmesini sunmadan, yalnızca tek bir ekosistem bileşenine veya karbon havuzuna odaklanıyor. Ekolojik restorasyon, biyoçeşitliliğin geri kazanımındaki rolü bakımından giderek daha fazla belgeLenmiş olsa da (Moreno-Mateos ve ark., 2012), özellikle kısa zaman ölçeklerinde karbon depolama ve tutma işlevlerini geri kazanmaya katkısı hâlâ iyi niceliksel olarak ortaya konulamamış durumda. Açık deniz petrolü ve doğal gazı dahil olmak üzere büyük kıyı endüstrileri, mavi karbon biliminin doğa temeli iklim stratejilerine dönüştürülmesi için pratik yaklaşımlara ihtiyaç duyuyor (Lovelock ve Duarte, 2025). Bu nedenle Liaohe Deltası (LE), mavi karbon ekosistemlerinin entegre bir değerlendirmesi için uygun bir ortam sağlıyor.

Kuzey Bohai Denizi’ndeki Liaohe Deltası, böyle bir değerlendirmeye son derece uygun. Yüksek ekolojik değeri yoğun endüstriyel faaliyetle birleştiriyor. Delta, Asya’nın en büyük kamış (Phragmites australis) bataklıklarından birine ve geniş seepweed (Suaeda salsa) otlaklarına sahip olup, birlikte ünlü Kırmızı Plaj peyzajını oluşturuyor (Mao ve ark., 2020). Bu ekosistemler, göçmen kuşlar için hayati yaşama alanları sağlar ve önemli miktarlarda karbon depolar (Cui ve ark., 2016; Wang ve ark., 2021). Onlarca yıllık tarla açma, aquaculture genişlemesi ve petrol sahası geliştirmesi, hem ekolojik işlevleri hem de karbon depolamayı zayıflatacak şekilde önemli ölçüde yaşama alanı kaybına ve peyzaj parçalanmasına yol açtı (Tian ve ark., 2016). Son yıllarda aquaculture havuzlarının bataklıklara dönüştürülmesi dahil olmak üzere büyük ölçekli ekolojik restorasyon projeleri uygulandı ve restorasyonun mavi karbon işlevlerini geri kazanıp kazanamayacağını değerlendirmek için bir fırsat sunuyor (Cui ve ark., 2016).

Liaohe Deltasındaki önceki çalışmalar toprak karbon süreçlerini, yaşam alanı karbon yoğunluklarını ve tuzak arazi örtüsü değişimini incelemiştir (Mao ve ark., 2014; Ye ve ark., 2015; Pei ve ark., 2020; Deng ve ark., 2024; Wu ve ark., 2025). Bu çalışmalar mevcut değerlendirmeye bir temel sağlar. Odaklanmış bir yönetim sorusu, yer üstü bitki örtüsü ve toprak karbonu birlikte göz önüne alındığında baskın sazlık alanlarının karşılaştırmasının nasıl değiştiği ve bu alan düzeyindeki gözlemlerin, tarihli bir restorasyon izleme kaydı ile tarihsel arazi örtüsü bilgileriyle birlikte nasıl kullanılması gerektiğidir. Bu soruyu yanıtlamak, açık karbon havuzu sınırları ve stok yoğunluğu, alan düzeyindeki alan ve karbon tutma hızının ayrıştırılmasını gerektirir.

Bu çalışma, Liaohe Deltasının baskın iki bitkili yaşam alanının derecelendirmesinin yer üstü bitki örtusu karbonu ile 0–100 cm toprak organik karbonu arasında farklılaşıp farklılaşmadığını inceler. Doğal yaşam alanı kıyaslaması kullanılarak, bu havuzlar ortak bir alan biriminde karşılaştırılır ve tanımlanmış toprak-plus-yer üstü stoklarına katkıları niceliksel olarak ifade edilir. Nisan 2020, Kasım 2020, Eylül 2021 ve Temmuz 2022 tarihli dört izleme kampanyası, Daling River Estuary restorasyon alanında bitki örtüsü ve toprak koşullarını betimler; 1985–2020 arazi örtüsü kaydı ise bölgesel peyzaj bağlamını sağlar. Kabuklu deniz ürünleri yumuşak dokusunu içeren organik karbon, örneklenen gelgit yatakları içinde ayrı ayrı değerlendirilir. Katkı, karbon stoğunun bölünmesi ve bunun koruma ve izleme için sonuçlarının alan düzeyindeki bir değerlendirmesidir. Yayınlanmış bitki örtüsü gözlemleri kaynağı ile birlikte belirlenir; tarihsel peyzaj değişimi estuary çapında bir karbon-stok eğrisine dönüştürülmez.

2 Materyaller ve yöntemler

2.1 Çalışma alanı

Liaohe Deltası çalışma alanı (40°40′–41°27′ K, 121°30′–122°28′ D; Şekil 1), Çin’in kuzeydoğundaki Liaoning Eyaleti’nde, Bohai Denizi’ndeki Liaodong Körfezi’nin kuzey kıyısı boyunca uzanmaktadır. Bölge, yıllık ortalama sıcaklığın 8,3–8,4 °C ve yıllık yağış miktarının 611–640 mm olduğu ılıman yarı-nemli muson iklimine sahiptir. Alüvyon ovalı arazi, tuzlu bataklıklar, tuz otu sazlıkları, tırtık kanalları ve su ürünleri yetiştiriciliği ile diğer kullanımlar için dönüştürülmüş kara alanlarını içermektedir. Liaohe, Daliao ve Daling nehirlerinden gelen su girişimleri, Liaodong Körfezi’ndeki tırtık değişimiyle etkileşime girmektedir. Delta, düzensiz yarı-günlük tırtığa sahip olup, bölgede bildirilen ortalama tırtık açıklığının yaklaşık 2,7 m olduğu belirtilmektedir (Jia ve ark., 2023).

Şekil 1

Önde gelen bitkili yaşam alanları Phragmites australis bataklıkları ve Suaeda salsa otaklarıdır. Tarıma açma, su ürünleri yetiştiriciliğinin genişlemesi, setler ve petrol sahası geliştirme çalışmalarının yaşam alanlarının kapsamı ve bağlantılılığı üzerinde etkileri olmuştur. 2016–2020 yılları arasındaki bölge restorasyon girişimleri arasında Daling Nehri Deltasında tırtık kanalı temizliği ve kıyı yaşam alanı restorasyonu yer almaktadır (Zhang ve ark., 2025).

İzlenen alan, Şekil 1 ve S2‘de gösterilen bölge düzeyinde kıyı-tılsı ortamları çerçevesinde, Daling Nehri Deltası içinde yer alır. Projenin yerleşim planı, toplamı 579 ha olan iki kıyı-restorasyon sektörünü (448 ve 131 ha) ve toplamı 33 ha olan ayrıntılı bitki örtüsü alt alanlarını (13, 8, 3 ve 9 ha) işaretler (Şekil 2a). Bu alanlar, örneklenen karelerin kapladığı alanı değil, projenin yerleşim planını betimler. 2020 için betimlenen proje, gelgit kanallarının kazılmasını, setlerin kaldırılmasını, hidrojik bağlantının yeniden kurulmasını, bitki örtüsünün yerleştirilmesini ve bentik yaşama alanlarının iyileştirilmesini içeriyordu. Ek Şekil S2‘de dört işlevsel bölge gösterilmektedir: bir tılsı-ekolojik restorasyon bölgesi, iki Saunders martısı (Saundersilarus saundersi) yaşam alanlarını koruma bölgesi ve doğal gelgit çayırında ana gelgit kanalı kazma bölgesi. Bitki örtüsü ve toprak karbonu Nisan 2020, Kasım 2020, Eylül 2021 ve Temmuz 2022’de izlendi. İzleme tarihleri, müdahalenin zamanlamasından ayrı olarak bildirilir ve dizi, kampanyalar boyunca alan koşullarını betirmek için kullanılır.

Şekil 2

2.2 Alan örneklemesi ve laboratuvar analizi

Veri seti, doğal ortam bitki örtüsü ve toprak kayıtlarını, ayrı ayrı örneklenen kabuklu deniz canlıları yataklarını ve dört restorasyon alanı izleme kampanyasını içerir. Doğal ortam ve kabuklu deniz canlıları kayıtları Ağustos-Eylül 2022’yi temsil eder. Daling Nehri Deltası restorasyon alanı, bitki örtüsü durumu ve bitki örtüsü ile toprak stoklarını belgelemek için Nisan 2020, Kasım 2020, Eylül 2021 ve Temmuz 2022’de tarandı. Örnekleme tarihleri ve karbon havuzu sınırları karşılaştırmalarda korunur.

2.2.1 Bitki örtüsü ve toprak örneklemesi

Örneklem ve referans veri setleri doğal P. australis sazlıkları, doğal S. salsa çayırları, geri kazandırılmış S. salsa yaşam alanları (eski aquakültür havuzları) ve gelgit çamur düzlüklerini kapsamaktadır. Doğal-lifetime alanı referansı, tamamen yukarıda bitki örtüsüne sahip ve 0–100 cm toprak profili ölçümleri içeren 15 S. salsa (J1–J15) ve 10 P. australis (L1–L10) noktadan oluşmaktadır (Şekiller 1–4). Her biyokütle kareliğindeki tüm yukarıda bitki örtüsü toprak yüzeyinden kesilmiş, 65 °C’de sabit kütleye kadar kurutulmuş ve kuru biyokütle (g m⁻²) belirlemek için tartılmıştır. 0–100 cm derinliğe uzanan bir toprak örneği, paslanmaz çelik bir matkap (5 cm iç çap) kullanılarak ilgili toprak örneklem noktasında alınmış, 0–10, 10–20, 20–30, 30–40, 40–50 ve 50–100 cm aralıklarına ayrılmış, mühürlenmiş ve analizden önce 4 °C’de saklanmıştır.

Şekil 3

Şekil 4

Şekil 3‘de yeniden üretilen bitki gözlemleri Wu ve ark. (2025) tarafından alınmış olup, önceki raporlanan doğal-lifetime alanı referans verileri olarak değerlendirilmektedir. Burada betimlenen yukarıda kesme, kurutma ve karbon içeriği prosedürü yalnızca yukarıda bileşene uygulanmaktadır. Şekil 3‘de gösterilen aşağıda değerleri yayınlanmış referans gözlemleridir; bu analizde bağımsız olarak ölçülmemiş veya yeniden tahmin edilmemiştir. Kök-üstü tahmin faktörü girilmemektedir. Nicel bitki karşılaştırması ve ölçülmüş birleşik stok yukarıda bileşeni kullanmakta, gösterilen aşağıda bileşen bu hesaplamalardan hariç tutulmaktadır.

Nisan 2020, Kasım 2020, Eylül 2021 ve Temmuz 2022 geri kazandırma alanı kayıtları, doğal-lifetime alanı referansından ayrı olarak analiz edilmektedir. Tüm karşılaştırmalar habitat kimliğini, örneklem tarihini, karbon havuzu tanımını ve birimi korumaktadır. Doğal-lifetime alanı gözlemleri mekansal bir referans sağlamakta ve mevsimsel olarak eşleştirilmiş geri kazandırma kontrolü olarak değerlendirilmemektedir. Ayrı gelgit yataklarından elde edilen kabuklu deniz ürünleri gözlemleri bağımsız olarak raporlanmaktadır.

2.2.2 Kabuklu deniz ürünleri örneklemi

Mactra veneriformis türündeki istakoz, tuzlu su kabuklularının karbon stok değerlendirmesine, tinyal bölgedeki bolluğu nedeniyle seçildi. Haritalanan 21 istasyonun (Şekil 5) her birinde, üç tekrarlı 25 cm × 25 cm kvadrat örneklenmiştir. Çökeltinin üst 20 cm’indeki tüm bireyler el ile ayırma ve eleme yoluyla elde edilmiş, her kvadrat için taze bütün vücut kütlesi kaydedilmiştir.

Şekil 5

2.2.3 Laboratuvar analizleri

Kurutulmuş yer üstü bitki örnekleri ince toz haline getirilmiştir. Organik karbon içeriği (%) potasyum dikromat oksidasyonu–dışarıdan ısıtma yöntemiyle (Walkley ve Black, 1934) belirlenmiştir.

Toprak karbon analizinde, örnekler hava kuruluğu, öğütülüp 0,15 mm elekten geçirilmiştir. Toprak organik karbonu (SOC) içeriği (%) aynı potasyum dikromateksidasyonu yöntemiyle (Walkley ve Black, 1934) ölçülmüştür.

Kabuklu balık karbon analizinde, M. veneriformis’in yumuşak dokuları kabuklardan ayrılmış, fırında kurutulmuş ve öğütülmüştür. Taze yumuşak doku/bütün vücut kütlesi oranı (Rsoft) ve kuru/taze yumuşak doku kütse oranı (Rdry) örneklenen bireylerden gravimetrik olarak belirlenmiş, kuru yumuşak dokunun karbon kütle kesri (Csoft) elementel analizörle (vario EL cube, Elementar, Almanya) ölçülmüştür. Kabuk karbonu, inorganik karbon olarak ayrı muamele edilmiş ve yumuşak doku organik karbon stok tahminine dahil edilmemiştir. Raporlanan kabuklu balık biyokütle karbonu, örneklemenin yapıldığı anda yumuşak dokulardaki organik karbonun duran stokunu temsil etmekte, biriktirme hızı veya uzun süreli gömülme akışı değildir. Bu nedenle doğrudan net mavi karbon biriktirmesine dair kanıt olarak yorumlanmamalıdır. Kapsamlı bir ekosistem ölçekli karbon bütçesi ayrıca solunumu, kalsifikasyonu, biyobirikimi, yeniden mineralizasyonu ve hava-su CO2 değişimini hesaba katmalıdır.

2.3 Uzaydan algılama ve GIS analizleri

2.3.1 Veri edinme ve ön işleme

1985 ile 2020 yılları arasında yaklaşık 5 yıllık aralıklarla elde edilen uzaktan algılama görüntüleri manzara değişimini karakterize etmek amacıyla analiz edildi. Eylül ayında kaydedilen Landsat 5 TM ve Landsat 8 OLI sahneleri, Bilgisayar Ağı Bilgi Merkezi (CAS) Geospatial Data Cloud ve CAS Uzaktan Algılama ve Dijital Dünya Enstitüsü web sitesinden temin edildi. Radyometrik kalibrasyon, atmosferik düzeltme ve görüntü kaydırma işlemleri ENVI 5.4 içinde gerçekleştirildi.

2.3.2 Arazi kullanımı sınıflandırması ve manzara analizi

Ön işlenen görüntüler eCognition 9.0 içine aktarıldı ve görsel yorumlama, eşik değerine dayalı sınıflandırma ve gözetimli sınıflandırma birleştiren nesne tabanlı bir yaklaşım kullanılarak sınıflandırıldı. On üç arzi kullanımı/arzi örtüsü sınıfı belirlendi: sığ deniz suları, çamur yatakları, S. salsa sulak alanları, P. australis sulak alanları, kıyı akvakültür havuzları, baraj gölleri/havuzları, pirinç tarlaları, orman arazisi, nehirler, sulak alan olmayan çayırlar, ulaşım arazisi, endüstri/kaynak kazısı ve inşaat arazisi ve kuru tarım arazisi. Doğal sulak alanlar çamur yataklarını, S. salsa sulak alanlarını ve P. australis sulak alanlarını içerirken, yapım sulak alanlar pirinç tarlalarını, kıyı akvakültür havuzlarını ve baraj gölleri/havuzlarını içeriyor (Ek Figure S1). Figure 6 için eşitlenen sınıflar, tuzlu bataklık bitki örtüsü, kamışlar, doğal sulak alanlar, yapım sulak alanlar, baraj gölleri, kültür havuzları ve pirinç tarlaları altında birleştirildi. Sınıflandırma sonrası karşılaştırma, 1985’ten 2020’ye alan değişimlerini nicelendirdi.

Figure 6

Peyzaj metrikleri FRAGSTATS içinde hesaplandı. Peyzaj konfigürasyonu 12 metrik ile tanımlandı: yama sayısı, alan ağırlıklı fraktal boyut, en büyük yama indeksi, yama yoğunluğu, kenar yoğunluğu, ortalam yama şekli indeksi, ayrışma ve yan yana dizilim indeksi, topluluk indeksi, birikim indeksi, Shannon’ın eşitlik indeksi, Shannon’ın çeşitlilik indeksi ve bulaşma indeksi. Metrikler, farklı sayısal ölçeklerinin etkisini azaltmak için PCA öncesinde standartlaştırıldı. Bileşen yorumlaması, yüklerin büyüklüğü ve işaretine dayanıyordu; yükler Tablo 1 içinde bildirildi. PCA, 1985 ile 2020 arasındaki sekiz haritalanmış tarihte peyzaj konfigürasyonunu özetleyen keşif amaçlı bir yöntem olarak kullanıldı.

Tablo 1

Landsap metriklerinin ilk üç bileşene ait yükleme değerleri.

PC3 varyansı (%9,59), ilk üç bileşen için bildirilen kümülatif varyans (%96,70) ile PC1 ve PC2 için varyans (%87,11) arasındaki farktır. Pozitif ve negatif yükleme değerleri bileşen yönlerini gösterir, anlamlılık testlerini değil.

2.3.3 Sınıflandırma doğruluğu ve belirsizlik

Tarihsel arazi örtüsü dizisi, 2.3.1 ve 2.3.2 bölümlerinde betimlenen ön işleme ve nesne tabanlı sınıflandırma iş akışı kullanılarak üretilen 1985, 1990, 1995, 2000, 2005, 2010, 2015 ve 2020 yıllarına ait sınıflandırılmış haritaların keşif amaçlı bir analizidir. Bu değerlendirmeye ilişkin bağımsız, zaman olarak eşleştirilmiş gözlem referansları ve yıl bazında belgelenmiş doğrulama örnekleme tasarımı mevcut değildir. Bu nedenle, yıl bazında karışıklık matrisleri, genel ve sınıf bazında doğruluklar ve doğruluk düzeltmeli alan güven aralıkları raporlanmamıştır. Alan değerleri, ihmal ya da hata (komisyon) hataları için düzeltme içermeyen sınıflandırılmış harita istatistikleridir. Yaygın bir iş akışı prosedürel tutarlılığı destekler, ancak yıllar arasında eşit sınıflandırma doğruluğunu kanıtlamaz.

Sınıflandırma belirsizliği niteliksel olarak değerlendirilmektedir. Gel-git basması, görüntü edinme koşulları ve spektral benzerlik; sazlık bitki örtüsü, çamurlu düzlükler, sığ su ve yönetilen göller arasında ayrımını zorlaştırabilir. Bu nedenle tarihsel seri, betimleyici bir haritalama izlenimi olarak yorumlanmaktadır. Alan değişiminin nicel değerlendirilmesi; her yıl için uygun bağımsız veri, açıklayıcı bir doğrulama örnekleme tasarımı ve haritalar arasındaki farklar için belirsizlik tahmini gerektirir. 2015 sonrasında doğal sulak alanlardaki artış, belirli bir restorasyon müdahalesinin etkisini tek başına kanıtlamak için kullanılmaz. Küçük S. salsa parçaları ve gel-git sınırları 30 m uzaysal çözünürlüğe duyarlı olabilir. Mao ve ark.’nın (2020) ulusal sulak alan ürünü, potansiyel bir 2015 referans noktası sunmakla birlikte, bildirilen doğruluğu bu bölgeye özgü sulak alan sınıflandırma çalışmalarını doğrulamaz. Liaohe Deltası’na ilişkin sulak alan sınıflandırma çalışmaları Ke ve ark.’nın (2025) çalışmasında da yer almakta, ancak burada kullanılan tarihsel harita serisini bağımsız olarak doğrulamaz.

2.4 Karbon stoğu hesaplaması

Bitki örtüsü ve toprak karbon havuzlarının ayrıştırılması; Hiraishi ve ark.’nın (2014) sulak alan karbon muhasebesi çerçevesiyle uyumludur metrekare başına Mg C cinsinden ifade edilen metrekare başına Mg C olarak ifade edilmektedir; orijinalde kg C ha⁻¹ olarak verilen değerler 1.000’e bölünmekte, standart sapmalar aynı çarpanla dönüştürülmektedir. Biyokütle, organizma yoğunluğu ve karbon konsantrasyonu ölçüme özgü birimlerini korumaktadır. 2 ve 4 numaralı şekiller zaten karbon stoğunu Mg C ha⁻¹ cinsinden ifade etmektedir. Orijinal grafik özeti, toprak değerlerini kg C ha⁻¹ olarak korumaktadır; dönüştürme eşlik eden notta belirtilmektedir. Kampanya farkları, zaman normalleştirilmiş tutma oranları yerine stoğardaki farklar olarak bildirilmektedir. Bitki örtüsü karbonu, 0-100 cm toprak organik karbonu ve kabuklu deniz ürünü yumuşak doku organik karbon stoğu sırasıyla 1-3 numaralı denklemler kullanılarak hesaplanmıştır.

Burada Cveg, mg C ha⁻¹ biriminde toprak üstü bitki örtüsü karbon stokudur; ωC, sayısal yüzde olarak girilen karbon içeriğidir; Mdry, g biriminde kuru toprak üstü biyokütledir ve Sq, m² biriminde kvadrat alanıdır. 0.01 çarpanı, g C cm⁻²’yi Mg C ha⁻¹’e dönüştürür.

Burada toprak organik karbon stoğu, Mg C ha⁻¹ biriminde ifade edilir. SOCi, i katmanının organik karbon konsantrasyonudur ve sayısal yüzde olarak girilir; BDi, g cm⁻³ biriminde kuru birim hacimdir; Di, cm biriminde katman kalınlığıdır; CFi ise kaba fragment hacim kesridir. SOCi’nin 100’e bölünmesi, yüzdeyi kütle kesrine dönüştürür. Elde edilen alan karbon kütlesi, g C cm⁻² biriminde, 100 ile çarpılarak Mg C ha⁻¹’e dönüştürülür. Sayısal yüzde geleneği kullanıldığında bu iki çarpan birbirini götürür. SOC doğrudan ondalık kütle kesri olarak girilirse, yalnızca son dönüştürme çarpanı olan 100 geçerli olur. Katman stokları 0–100 cm profilinde toplanır; kaba fragmentların olmadığı ya da önemsiz olduğu yerlerde CFi sıfırdır.

Burada Cshellfish, mg C ha⁻¹ biriminde yumuşak doku organik karbon stoğudur; Bfresh, kg ha⁻¹ biriminde taze kabuklu deniz ürünü (bütün) biyokütledir; Rsoft, taze yumuşak dokunun bütün vücuda kütle oranıdır; Rdry, kuru ile taze yumuşak dokunun kütle oranıdır ve Csoft, kuru yumuşak dokunun karbon kütle kesridir. Bu üç kesir ondalık olarak girilir; 10⁻³ çarpanı, kg C ha⁻¹’i Mg C ha⁻¹’e dönüştürür. Doku kesirleri ve karbon ölçümleri, yalnızca taze bütün vücuda biyokütleden çok, organik karbon stoğunu belirler.

Denklem 4’te hem Csoil hem de Cveg, Mg C ha⁻¹ biriminde ifade edilir. Başlangıçta kg C ha⁻¹ olarak bildirilen toprak üstü bitki örtüsü karbonu, toplama girmeden önce 10⁻³ ile çarpılır. Birleştirilen miktar, birim alan başına bir stoktur ve zaman normalleştirilmiş bir karbon tutulma hızı değildir.

Birleşik olarak ölçülen stok, bitkili habitatlarda 0–100 cm toprak organik karbonu ve yer üstü bitki karbonunu kapsar. Yer altı bitki karbonu ve diğer ölçülmeyen havuzlar hariç tutulur. Ayrı örneklenen gelgit kuşağı yataklarından elde edilen kabukluların yumuşak dokusu karbonu bağımsız olarak bildirilir. Bu metrik, tüm ekosistem karbon envanteri değil, tanımlı bir habitat düzeyinde stok yoğunluğudur.

S. salsa meraları ve P. australis sazlıkları için birleşik ortalamalar sırasıyla 114,72 ve 73,01 Mg C ha⁻¹’dir. Birleşik miktarın belirsizliği, eşleşen bileşen verilerinden veya kovaryanslarından hesaplanmalıdır; bileşen SD’lerinin doğrudan toplanmasıyla elde edilemez.

5. Denklemde hem Ctoprak hem de Cbitki Mg C ha⁻¹ birimindedir. Toplamının varyansı, eşleşen gözlemleri veya kovaryansını gerektirir; bileşen SD’lerinin toplanmasıyla elde edilemez. Eleşen gözlemler olmadan birleşik stok belirsizliği çıkarılamaz.

2.5 Veri analizi

Habitat karşılaştırması, tam yer üstü bitkisi ve 0–100 cm toprak profili kayıtlarıyla birlikte 15 Suaeda salsa (J1–J15) ve 10 Phragmites australis (L1–L10) noktalarını içermektedir. Habitat özetleri, bu noktalar üzerinden ortalama ± standart sapma olarak sunulur. Her profilden, altı tabakanın stoklarının toplanmasıyla tek bir derinlik-integreli toprak stok değeri elde edilir. Bir çekirdekteki derinlik aralıkları alt örneklem olarak; aynı noktadan alınan bitki ve toprak gözlemleri ise eşleşen bileşen olarak değerlendirilir.

Habitat ortalamaları ve yüzde farkları betimleyici özetler olarak kullanılır. Alan kümelenmesi ve olası alan otokorelasyonu modellenmemiştir; dolayısıyla bildirilen farklar, bağımsız olarak tekrarlanan habitat etkileri olarak sunulmamış ve sonuçları desteklemek için düzeltimsiz anlamlılık testleri kullanılmamıştır. Bildirilen SD’ler, habitat ortalamaları için güven aralıkları değil, örneklenen noktalar arasındaki değişkenliği tanımlar. Toplamının belirsizliğinin tahmininde, eşleşen bitki ve toprak stokları arasındaki kovaryans gereklidir.

Mollusklar için, 21 istasyonun her birindeki üç adet 25 cm × 25 cm alan örneklemesi, istasyon içi tekrarları oluşturur. İstasyon düzeyinde yoğunluk ve taze bütün vücut biyokütlesi, doğal bitki örtüsü-toprak karşılaştırmasından ayrı olarak özetlenir. Restorasyon dizisi, Nisan 2020, Kasım 2020, Eylül 2021 ve Temmuz 2022 tarihlerinde gerçekleştirilen dört izleme kampanyasından oluşur. Bu kampanyalara ait stok tahminleri arasındaki farklar betimleyici olarak bildirilir ve restorasyon müdahale etkilerinin istatistiksel testi için kullanılmaz.

2.6 Bölgesel ölçeklendirme için karbon kapsamı

Bölgesel bir karbon envanteri, aynı değerlendirme tarihinde, her bir habitat için haritalanan habitat alanının temsilci bir stok yoğunluğu ile çarpımının toplanmasını gerektirir; bu ilişki Denklem 6 ile ifade edilir:

Burada I, Mg C cinsinden bölgesel karbon envanteri; A, ha cinsinden habitat alanı; d, Mg C ha⁻¹ cinsinden habitata özgü karbon stok yoğunluğu; h, habitatı; t ise değerlendirme tarihini gösterir. Bu ilişki, bölges ölçeklendirme için gereken bilgileri tanımlamak amacıyla belirtilmiştir; bu çalışmada bölgesel bir envanter hesaplamak için kullanılmaz. Elde edilen stok gözlemleri seçili habitatları ve tarihleri karakterize ederken, tarihsel haritalanan alanlar ek örtü tiplerini içerir ve bağımsız olarak doğruluk açısından düzeltilmez. Bölgesel bir tahmindeki belirsizlik, habitat alanı hatası, habitat yoğunluklarının temsilciliği ve belirsizliği ile girdiler arasındaki ilgili kovaryansı içermelidir.

Habitat ölçümleri, harita serileri ve restorasyon sahası gözlemleri, aynı yönetim sorusunun tamamlayıcı yönlerine yöneliyor: hangi ölçülen havuzların korunması gerektiği, habitat kapsamı ve düzeninin doğrulanmasını gerektirdiği ve restorasyon sırasında hangi göstergelerin izleneceği. Tarihi haritalar peyz bağlamı sağlar; 2022 yılı habitat ortalamaları, bölgesel stok değişimlerini hesaplamak için tarihi haritalanan alanlarla çarpılmaz. Denklemin 6 nicel olarak uygulanması, zaman açısından uyumlu haritalar, bağımsız değerlendirilen alan belirsizliği ve ilgili tüm örtü tipleri için temsilci stok yoğunlukları gerektirir. Ek Malzeme, ölçülen havuz sınırlarını, birim dönüşümlerini ve belirsizlik gereksinimlerini ayrıntılı biçimde açıklar.

3 Bulgular

3.1 Stokların alan dağılımı ve büyüklüğü

Wu ve ark. (2025) tarafından alınan doğal-habitat kıyaslamasında, ortalama yerüstü bitki örtüsü karbon stoğu Phragmites australis sazlıklarında 4,453 ± 1,763 Mg C ha⁻¹ ve doğal Suaeda salsa çayırlarında 2,006 ± 1,550 Mg C ha⁻¹ olarak ölçüldü (n = 10 ve n = 15; Şekil 3). Değerler ortalama ± SD olup, örneklenen alanlar arasındaki değişkenliği tanımlar.

Ortalama 0–100 cm toprak organik karbon stoğu P. australis sazlıklarında 68,56 ± 44,62 Mg C ha⁻¹ ve doğal S. salsa çayırlarında 112,71 ± 49,77 Mg C ha⁻¹ olarak bulundu (Şekil 4). Değerler sırasıyla 10 ve 15 örneklenen alandaki ortalama ± SD değerleridir.

Mactra veneriformis‘nin yumuşak dokuları, örneklenen yataklarda 0,720 Mg C ha⁻¹ büyüklüğünde bir organik karbon stoğu oluşturuyordu. Bu tahmin, bitki-örtü-toprak karşılaştırmasından ayrı olarak bildirilmektedir. Şekil 5, doku karbon stoğu yerine organizma yoğunluğunu ve taze bütün vücut biyokütlesini sunmaktadır.

Toprak organik karbonu ile yerüstü bitki örtüsü karbonunun birleşik ölçülen stokları S. salsa çayır alanında 114,72 Mg C ha⁻¹, P. australis sazlıklarında ise 73,01 Mg C ha⁻¹ olarak bulunmuştur. Yuvarlatılmamış ortalamaların oranına göre çayır değeri %57,1 daha yüksektir. Toprak, bu birleşik stokların sırasıyla yaklaşık %98,3 ve %93,9’unu karşılamaktadır. Bu nedenle karşılaştırma, yerüstü bitki örtüsü stoğu P. australis sazlıklarında daha büyük olmasına rağmen, ölçülen baskın karbon havuzunu olarak toprağı ortaya koymaktadır.

3.2 Peyzaj örüntülerinin mekânsal ve zamansal dinamikleri

Keşif amaçlı sınıflandırılmış hark serisi, habitat kategorileri arasında zıt örüntüler göstermiştir (Şekil 6). Haritalanan Suaeda salsa tuzlu bataklık alanı 1985’te yaklaşık 29 km², 2010’da 18 km² ve 2020’de 39 km² olmuştur. Kamış alanı 1995’te yaklaşık 545 km² ile en üst düzeye ulaşmış, 2020’de ise yaklaşık 445 km² olmuştur. Haritalanan doğal bataklık alanı 1985’te yaklaşık 1.030 km², 2015’te 640 km² ve 2020’de 790 km² olmuştur. Bu düzeltilmemiş harka dayalı istatistikler, haritalanan doğal bataklık yaygınlığında önce bir daralma, ardından bir artış olduğunu göstermektedir; belirli geçişlerin büyüklüğü ve yönü bağımsız doğrulama gerektirmektedir.

İlk üç bileşen varyansın %96,70’ini açıklamıştır (Tablo 1). PC1 %69,68 oranında açıklanmış; kenar yoğunluğu (0,984), Shannon çeşitlilik indeksi (0,976), Shannon eşitlik indeksi (0,942), parça sayısı (0,934) ve parça yoğunluğu (0,933) için yüksek pozitif, birikim indeksi (−0,983), bulaşma (−0,955) ve en büyük parça indeksi (−0,821) için ise negatif yüklemelere sahiptir. Bu nedenle daha yüksek PC1 puanları, bu sıralama ekseninde daha parçalanmış ve daha az birikmiş bir yapıyı tanımlar. PC2 %17,43 oranında açıklanmış; ortalama parça şekli indeksi (0,932) ve yayılma ve yan yana gelme indeksi (0,795) için pozitif yüklemelere sahip olup esas olarak parça şekli ve mekânsal düzen farklarını temsil etmektedir. PC1 ve PC2 birlikte %87,11’i, PC3 ise ayrıca %9,59’u açıklamıştır.

Figure 6e’deki bileşen-puanı örüntüsü, PC1 boyunca genel bir artış gösterirken, PC2’nin serinin ilk döneminde artıp yaklaşık 2000’den sonra azaldığını gösteriyor. Bu değişiklikler, haritalanan yaşama alanı eğilimlerini peyzaj düzenini betimleyerek tamamlıyor. Peyzaj yapısı ile 2022’de ölçülen karbon yığınları arasında nedensel bir bağlantı kurmuyorlar.

3.3 Restorasyon alanında zamansal değişimler

Daling River Estuary restorasyon alanında bitki yapısı ve karbon yığınları Nisan 2020, Kasım 2020, Eylül 2021 ve Temmuz 2022’de izlendi (Figure 2). Bitki yoğunluğu Nisan 2020’de 390.68 birey m⁻², Eylül 2021’de 193 birey m⁻² ve Temmuz 2022’de 260 birey m⁻² idi. Ortalama bitki boyu ve bitki örtüsü örtme oranı izleme süresi boyunca sırasıyla 16.3’ten 30.0 cm’ye ve 35.0%’dan 76.25%’e değişti.

Yer üstü bitki örtüsü karbon yığını Nisan 2020’de yaklaşık 0.008 Mg C ha⁻¹, Kasım 2020’de 0.18048 Mg C ha⁻¹, Eylül 2021’de 1.878 Mg C ha⁻¹ ve Temmuz 2022’de 1.833 Mg C ha⁻¹ idi. Bu kampanyaya özgü duran yığınlar, mevsimsel büyüme ve yaşlanmanın yer üstü biyokütleyi etkilemesi nedeniyle örneklenme aylarıyla birlikte raporlanıyor. Farklar, yalnızca restorasyona atfedilecek karbon birikiminden ziyade, izleme sırasında mevcut bitki örtüsünü betimliyor.

Üst 100 cm’deki toprak organik karbon yığınları Nisan 2020, Kasım 2020, Eylül 2021 ve Temmuz 2022’de sırasıyla 139.80, 149.08, 164.80 ve 163.49 Mg C ha⁻¹ idi. Temmuz 2022 yığını, Kasım 2020 yığınından %9.67, Nisan 2020 yığınından ise %16.95 daha yüksekti. Bu kampanyaya özgü karşılaştırmalar, duran toprak karbon havuzunu betimliyor ve toprak koşulları, örneklenme değişkenliği ve zamansal etkiler eşliğinde yorumlanıyor; yıllık tutulum oranları veya niceliksel bir restorasyon uygulaması etkisi değil.

4 Tartışma

4.1 Ölçülen karbon dağılımı ve süreç hipotezleri

Habitat sıralaması, ölçülen karbon havuzuna bağlıdır. Phragmites australis sazlıkları daha büyük bir ortalama yerüstü bitki örtüsü karbonuna sahipken, doğal Suaeda salsa çayırları daha büyük bir ortalama 0–100 cm toprak organik karbon havuzuna sahipti. Birimler uyumlandıktan sonra, birleştirilmiş ölçülen havuzlar sırasıyla S. salsa ve P. australis için 114,72 ve 73,01 Mg C ha⁻¹ olarak hesaplandı ve betimleyici fark %57,1 oldu. Toprak, bu havuzların yaklaşık %98,3’ünü ve %93,9’unu oluşturdu. Bu gözlemler, bitki türlerinin izole bir nedensel etkisini değil, örnekleme yapılan yerleri betimler. Habitat sıralamasındaki tersleşmeyi nicelendirmek, yerüstü biyokütlenin başlı başına daha büyük ölçülen karbon depolarına sahip habitatların gözden kaçırılabileceğini açıklar ve habitat önceliklendirme ile izlemeye açık toprak-karbon ölçümlerini destekler.

Çok sayıda literatür tarafından desteklenen hipotez, toprak havuzlarındaki değişimi açıklayabilir. Mao ve ark. (2014), S. salsa‘yı Liaohe Deltası tuzlu bataklıklarındaki agregaya bağlı organik karbonla ilişkilendirdi ve Ye ve ark. (2016), yönetilen bataklık topraklarında tuzluluk ile gaz halindeki karbon emisyonları arasındaki ilişkileri bildirdi. Dolayısıyla hidrolojik alışveriş, çökelme girişleri, organik madde kaynakları ve korunma, incelenmesi makul kontrollerdir. Bu katkılar burada test edilmedi: tuzluluk, suda kalma süresi, çökelme birikmesi, organik karbon fraksiyonları ve karbon akışları açıklayıcı değişkenler olarak ölçülmedi. Birikmiş yoğunluk havuz hesaplamasına girer, ancak bu değişimin kaynağı bu hesaplamadan çıkarılamaz. Bu değişkenlerin, yükseklik ve önceki arazi kullanımı ile birlikte gelecekteki ölçümleri, önerilen mekanizmaların gözlemlenen habitat farklarına karşı değerlendirilmesine olanak tanıyacaktır.

Bitkilerin aracılık ettiği girişler, kararlılaşma ve ayrışma, toprak organik madde değişimini açıklamaya yönelik ek hipotezler sunar (Cui ve ark., 2019; Zhong ve ark., 2025). Bu literatür temelli ilişkiler, gelecekteki ölçümler için aday süreçleri belirler; bunlar, mevcut araştırmada gözlemlenen habitat havuz karşılaştırmalarından ayrılır.

4.2 Manzara değişimi ve karbon yönetimine etkileri

Karbon yönetimi, mevcut havuzların yoğunluğunu ve bunları içeren yaşam alanlarının kapsamını birlikte göz önünde bulundurmalıdır. Örneklem alınan S. salsa çayırındaki hektar başına daha büyük birleşik stok, karbonca zengin bir yaşam alanını işaret ederken, daha geniş alanda haritalanan P. australis dağılımı, kamış bataklıklarının daha büyük alanlarda değerlendirilmesi gerektiğini vurgular. Saha araştırması ölçülen karbon havuzlarını, peyzet kaydı yaşam alanlarının haritalanmış kapsamını ve düzenlemesini, restorasyon gözlemleri ise yaşam alanı durumunun tarihli göstergelerini ortaya koyar. Bu bileşenler koruma önceliklerini ve izleme noktalarının seçimini yönlendirir. Birleşik olmayan bu bileşenler, 2022 yılında ölçülen bir stok değeri, 1985 yılındaki bir yaşam alanını ya da 2020 yılında yeni restorasyona alınan bir alanı temsil eder olarak varsayulamayacağından, tüm ağız bölgesi için zaman serisi halinde karbon envanterlerine dönüştürülmez. Bölgesel ölçeklendirm için zaman bakımından uyumlu, bağımsız olarak doğrulanmış haritalar ve ilgili örtü tipleri boyunca temsilci stok ölçümleri gereklidir.

Yaşam alanı dönüşümünden sonra karbon depolama, stok yoğunluğundaki değişimlerle mevcut karbonun başına gelenlerin bir fonksiyonudur. Toprak karbonu, arazi kullanımındaki değişimin ardından kalıcı olabilir, aşınabilir, gömülebilir ya da mineralize olabilir ve yeni haritalanmış bitki örtüsü, farklı karbon geçmişlerine sahip toprakların üzerinde ortaya çıkabilir. Güncel yaşam alanı yoğunluğunun tarihsel alanla çarpılması bu sonuçları çözemez. Saha araştırması, harita dizisi ve restorasyon alanı izlemesi, gelişmiş haritaların, tekrarlanan tolok ölçümlerinin ve süreç gözlemlerinin, bölges karbon değerlendirmesi geliştirmek için nerede gerekli olduğunu gösterir.

2015 ile 2020 yılları arasında haritalandırılan doğal sulak alan alanındaki artış, Zhang ve ark. (2025) tarafından betimlenen bölgesi koruma ve restorasyon girişimleriyle zamanlı örtüşme göstermektedir. Bu zamanlı örtüşme, bu girişimlerin katkısını ortaya koymaz. Kamışın ve S. salsa‘nin doğal yayılışı veya yeniden dağılımı, bitki örtüsü–çamur yatağı sınırında tortul sürüklenmeye bağlı değişimler, tarım arazilerinin terk edilmesi ve sınıflandırma farkları alternatif açıklamalardır. Sınıf bazlı net alan değişimleri bu yolları ayırt edemez veya katkılarını sıralayamaz. Atıflama, eş-zamanlı sınıflandırılmış haritalardan türetilmiş bir arazi kullanımı geçiş matrisi, ilgili geçişlerin bağımsız doğrulaması ve belgelenmiş müdahale sınırları ve tarihleriyle alansal karşılaştırma gerektirir. Bu nedenle artış, burada daha ileri doğrulama için alanları işaretleyen keşif amaçlı bir haritalama değişimi olarak yorumlanmaktadır.

Sulak alan düzenlemeleri habitat kapsamını ve bağlantılılığını değiştirebilir (Ma ve ark., 2019), sulak alan dönüştürme ve sonrasındaki yönetim ise tortul karbon depolamasını ve sera gazı değişimini etkileyebilir (Macreadie ve ark., 2019). Bu çalışmalar, kıyı karbon yönetimi değerlendirilirken habitat alanı, stok yoğunluğu ve karbon değişiminin birlikte göz önüne alınmasının desteklenmesini sağlar. Bölgesel bir dengelenme, ilgili arazi kullanımı geçmişleri için doğrulanmış alan tahminleri ve temsilci, zamana bağlı karbon ölçümleri gerektirir.

Kıyı yönetimi için doğal S. salsa meralarındaki daha yüksek ortalama toprak stok karbonu, mevcut karbon zengin habitatları korumanın değerini vurgular. Saha stok ölçümleri ve haritalandırılan habitat dağılımı, alan önceliklendirmeye ve izleme tasarımına destek olabilir. Kurumsal emisyon muhasebesi veya karbon kredisi iddialarında kullanımları, temel koşullar, eklik (additionality), kalıcılık, sızıntı ve net sera gazı etkilerinin değerlendirilmesini gerektirir.

4.3 Önceki çalışmalar bağlamında restorasyon gözlemleri

Daling Nehri ağız alanında yapılan çalışmalar, restorasyon sırasında bitki örtüsünün durumu ve karbon yığınlarını belgelemektedir. Yerdeki bitki örtüsünün karbonu Kasım 2020’de 0,18048 Mg C ha⁻¹, Eylül 2021’de 1,878 Mg C ha⁻¹ ve Temmuz 2022’de 1,833 Mg C ha⁻¹ olarak ölçüldü. Temmuz 2022 gözlemi, doğal S. salsa meralarındaki ortalık yerdeki yığınla aynı büyüklük derecesindeydi; ancak araştırmalar zamanlama ve saha koşulları bakımından farklıydı. Toprak organik karbonuğu 100 cm derinliğe kadar Kasım 2020’de 149,08 Mg C ha⁻¹ ve Temmuz 2022’de 163,49 Mg C ha⁻¹ olarak kaydedildi. Son gözlemler ile birlikte kaydedilen daha büyük bitki boyu ve örtü oranı, bu çalışmalar sırasında var olan bitkili habitatı tanımlamaktadır. Dört araştırma farklı mevsimlerde gerçekleştirildiğinden, bitki örtüsü karşılaştırmaları fenolojik değişimleri de içermektedir. Doğal sıralama, yıllar arası değişkenlik ve hidroklinik ya da iklim koşulları da gözlemlenen farklara katkıda bulunmuş olabilir.

Benzeri bir restorasyon görmemiş saha eşzamanlı olarak izlenmedi ve doğal-habitat araştırması tekrarlanan bir karşılaştırma yerine mekansal bir referans niteliği taşımaktadır. Bu nedenle sayısal yığın farkları yalnızca restorasyona bağlanmamaktadır. Bu tarihli gözlemler, süregelen izleme için göstergeler sağlamaktadır. Mevsimsel olarak eşleştirilen araştırmalar, eşlenen referans sahaları ve gel-git baskınlanması, tuzluluk, çökelti birikimi ve müdahale zamanına ait kayıtlar, süregelen karbon yığını gelişiminin değerlendirmesi ve bunun restorasyon önleleriyle ilişkisi daha iyi değerlendirilebilir.

İlgili bir bölgesel karşılaştırma, 2011–2013 yılları arasında uygulanan farklı bir Liaohe Deltası restorasyon projesini inceleyen He ve ark. (2024) tarafından sunulmaktadır. Üç yıl sonra, deney alanlarındaki bitki örtüsü biyokütlesi doğal sulak alanlardakinin 1,2–4,0 katına ulaşırken, çökelti organik karbon birikim hızları doğal bataklık hızlarının yaklaşık %60–80’ine ulaşmıştır. Bulguları, bitki örtüsü biyokütlesinin ve çökelti karbon birikiminin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini açıklamaktadır. Tekrarlanan duran yığın gözlemlerimiz bu bakış açısını tamamlayarak izlenecek havuzları belirlemektedir; ancak çökelti birikim hızlarını ölçmemekte ya da eşdeğer bir restorasyon tepkisi kurmamaktadır.

Chen ve ark. (2026)’nın küresel sentezi de, toparlanma eğrilerinin bitki biyokütlesi ile toprak karbonu arasında farklılık gösterdiğini ve restorasyon uygulamaları, bitki gelişimi, toprak özellikleri ve hidolojiye bağlı olduğunu tespit etti. Bu nedenle mevcut alölçülen yüksek toprak stokunun, hem devralınmış hem de yeni birikmiş karbonun izlenmesine devam edilmesini haklı kılar. Mutlak stokunun başka bir habitat ile karşılaştırılması, restorasyon sonucunda ortaya çıkan miktarı belirleyemez; çünkü başlangıç toprak koşulları ve eski arazi kullanımı farklılık gösterebilir. Temmuz 2022’de toprak, ölçülen birleşik toprak ve yerüstü bitki örtüsü stokunun yaklaşık %98,9’unu temsil ederek, izlemeye devam edilmesi gereken toprak havuzunun önemini vurguladı.

Mevsimsel yanıtlar da karbon havuzları ve toprak derinlikleri arasında farklılık gösterir. Anderson ve ark. (2024) ve Lieberman ve ark. (2026), iç kesim taşkın ovaları sistemlerinden süreç bağlamı sunar, ancak bu çalışmalar bu tuzlu su ağızındaki mevsimsel değişimi niceliksel olarak ifade etmez. Bulguları, mevcut stok tahminlerine sayısal bir düzeltme yerine derinlik çözünürlüklü izlemeyi destekler. Karşılaştırılabilir mevsimsel ve gelgit koşullarında tekrarlanan araştırmalar, referans alanları, çökelti birikölçüm ve karbon değişimi gözlemleri eşliğinde, güncel göstergeleri karbon depolamanın sürekliliği ile restorasyon sonuçlarının değerlendirilmesiyle bağlar.

4.4 Koruma ve restorasyon izlemesi için çıkarımlar

Ölçülen karbon havuzlarında toprağın baskınlığı, mevcut bataklık topraklarının bitki örtüsü korunmasıyla birlikte muhafaza edilmesini destekler. S. salsa çayırlarında hektar başına düşen birleşik stokun daha yüksek olması, bu habitatlere örneklenen karşılaştırmada özel bir değer kazandırır. S. salsa ve P. australis‘nin eşleştirilmiş dağılımları, karbonca zengin yamalar ve geniş kamış bataklıkları dahil olmak üzere birbirini tamamlayan mekânsal öncelikleri ortaya koyar. Yalnızca bitki örtüsü veya yerüstü biyokütle, ölçülen büyük toprak havuzunu kaçırır. Temsili toprak stokölçümleri ve bağımsız olarak doğrulanmış habitat haritaları, mevcut karbon havuzlarının bozulmasının daha yakın değerlendirmeye layık olduğu yerlerin belirlenmesine yardımcı olur.

İzleme, farklı zaman ölçeklerinde birbirine bağlı göstergeleri takip edebilir. Bitki boyu, örtü ve biyokütle, kurulum ve mevsimsel büyüme sırasında mevcut olan bitki örtüsünü tanımlar. Toprak karbon konsantrasyonu, hacimsel yoğunluk ve derinlik-integre edilmiş stokların tekrar tekrar ölçülmesi, ölçülen büyük havuzu izler. Çökelti birikimi, sular altında kalma, tuzluluk ve karbon-kaynak göstergeleri, bu stokları açıklamaya yönelik önerilen süreçleri test etmeye yardımcı olur. Son olarak, net karbon-emici performansını değerlendirmek için gaz değişimi ve yanal karbon taşıması gerekir. Tutarlı biçimde tanımlanmış bir yaşam alanı haritası, bu ölçümleri geçer oldukları alanla bağlar. Her gösterge için örneklem tarihi, toprak derinliği, ölçülen havuz ve belirsizliğin raporlanması, sonuçları izleme kampanyaları ve restorasyon projeleri arasında karşılaştırılabilir kılar.

Daling River Deltası projesi, aynı zamanda tırtıklı bağlantıyı iyileştirmeyi ve Saunders martısının yaşam alanını korumayı da hedefler. Karbon ölçümleri, toprak tutulumunu ve bitki örtüsü durumunu belgeleyerek bu hedeflere tamamlayıcı katkı sağlayabilir; ancak daha yüksek biyokütle, ekolojik başarı için tek ölçüt olarak benimsenmemelidir. Karışık alanlar ve açık tırtıklı çamur ovaları, bitkili yaşam alanı karbon karşılaştırmasının yakalayamadığı biyoçeşitlilik işlevlerine sahip olabilir. Karbon havuzlarının, yaşam alanı durumunun ve projeye özgü ekolojik göstergelerin ortak izlemesi, bu hedeflerin birlikte değerlendirilmesi için pratik bir temel sunar.

Savanılabilir çıkarım, mevcut karbon depolamasının korunmasını, restore edilen yaşam alanı işlevlerinin sürükülüğünü destekleyen kanıtlarla eşleştirmektir. Doğrulanmış alan haritalama ve mevsimsel tutarlı bitki-ortak izlemesi temel sağlar; atama ve net iklim faydaları uygun referans alanları ve tamamlayıcı karbon-bütçe ölçümleri gerektirir. Bu sıralama, bölgesel stok değerlendirmelerinin restorasyon planlamasını bilgilendirmesine olanak tanırken, ayakta duran karbon depolamasını ek karbon tutulumundan ayrı tutar.

4.5 Değerlendirme sınırları ve gelecekteki çalışmalar

Birleşik ölçülen stok, yerüstü bitki örtüsü ve 100 cm derinliğine kadar toprak organik karbonunu kapsar. Yeraltı bitki örtüsü ve diğer ölçülmeyen havuzlar hariç tutulur; kabukluların yumuşak dokusu karbonu, tın yataklarından ayrı bir duran stoktur. Tarihsel sınıflandırılmış harita alanları peyz bağlamı sağlar ve 2022 yoğunluklarıyla birleştirilerek ağız havzası çapında envanter değişimi tahmin edilmez. Gelecekteki bölgesel tahminler ortak bir haritalanmış sınır, bağımsız yıl bazlı doğrulama ve ilgili habitat ve arazi kullanım geçmişlerini yansıtan karbon ölçümleri kullanmalıdır.

Restorasyon kampanyaları mevsim bakımından farklıydı ve karşılaştırılabilir, restorasyona uğramamış bir alan eşzamanlı olarak izlenmedi. Mümkün olduğunda, restorasyona atıfı güçlendirecek eşleşmiş mevsim öncesinden-sonra-kontrol-etki tasarımı kullanılabilir. Tekrarlanan stok ölçümleri, mekansal bağımlılığı ele almak ve karbon konsantrasyonundan, kütlesel yoğunluktan, derinlik integrasyonundan ve habitat alanından beliren belirsizliği aktarmak için gereken örneklem koordinatlarını, gruplandırma yapısını ve profil bilgisini korumalıdır. Çökelti birikimi veya değişen kütlesel yoğunluktan etkilenen karşılaştırmalarda, sabit derinlik envanterlerini tamamlayıcı olarak eşdeğer toprak kütlesi kullanılabilir. Bu gözlemlerin çökelti gömülmesi, sera gazı değişimi ve yanal taşıma ile ilişkilendirilmesi, mevcut değerlendirmeyi duran stoklardan kalıcı depolamaya ve net karbon soğurucu performansına kadar genişletecektir.

5 Sonuçlar

Bu çalışma, Liaohe Ağız Havzasında ölçülen habitat karbon havuzlarını, keşif amaçlı bir bataklık peyz kaydını ve tarihlenmiş restorasyon alanı gözlemlerini birbirine bağlar. Birleşik bakış açısı, hektar başına karbon yoğunluğu ile habitat genişliğini birlikte gözeten, aynı zamanda restorasyona uğramış fonksiyonların gelişimini ve sürekliliğini değerlendirmek için mevsimsel olarak tutarlı bitki örtüsü ve toprak izlemesini kullanan bir kıyı yönetim yaklaşımını destekler.

• Doğal Suaeda salsa formasyonları, 0–100 cm toprak organik karbon stokunda 112.71 ± 49.77 Mg C ha⁻¹ ortalamasıyla, Phragmites australis sazlıklarında ölçülen 68.56 ± 44.62 Mg C ha⁻¹ değerinin oldukça üzerinde bir değer göstermiştir. Yerüstü bitki örtüsü stokları sırasıyla 2.006 ± 1.550 ve 4.453 ± 1.763 Mg C ha⁻¹ olarak hesaplanmıştır. Toprak ve yerüstü stoklarının birleşik ölçümü 114.72 ve 73.01 Mg C ha⁻¹ olurken, betimleyici fark %57.1, toprağın katkısı ise sırasıyla yaklaşık %98.3 ve %93.9 olarak bulunmuştur. Habitat sıralamasındaki bu tersine dönüş, koruma ve izleme çalışmalarında toprak karbonunun önemini ortaya koymaktadır.

• Araştırıcı harita dizisi, 1985 yılında yaklaşık 1.030 km² olan eşleştirilmiş doğal sulak alan alanının 2015 yılında 640 km²’ye düştüğünü, ardından 2020 yılında yaklaşık 790 km²’ye belirgin biçimde yükseldiğini göstermektedir. Bu düzeltilmemiş sınıflandırılmış harita istatistikleri bölgesel peyz bağlamı sağlamakta ve koruma izlemesi için habitat-değişimi sorularını ortaya koymaktadır. Dönüşüm yollarını ve bunların restorasyonla ilişkisini nicelendirmek için bağımsız harita ve geçiş doğrulaması gerekmektedir; bu izgrek restorasyon kaynaklı karbon-stoku değişiminin bir tahmini değildir.

• Restorasyon alanında, yerüstü bitki örtüsü karbonu Kasım 2020’de 0.18048 Mg C ha⁻¹, Temmuz 2022’de ise yaklaşık 1.833 Mg C ha⁻¹ olarak ölçülürken, buna karşılık gelen toprak stokları 149.08 ve 163.49 Mg C ha⁻¹ olmuştur. Toprak, Temmuz 2022’de birleşik ölçüm stokunun yaklaşık %98.9’unu oluşturmuştur. Bitki boyu ve örtü örtüsüyle birlikte bu tarihli gözlemler, sürekliliği korunan izleme için tamamlayıcı bitki örtüsü ve toprak göstergeleri sağlamaktadır. Kampanyanın karşılaştırdığı unsurlar mevsimsel değişimi içermekte olup, eşzamanlı olarak izlenen karşılaştırılabilir bir restorasyon yapılmamış alan bulunmadığından, restorasyon kaynaklı karbon kazanımı olarak yorumlanmamaktadır.

Raporlanan yoğunluklar, belirtilen ölçülen havuzları kapsamakta ve tüm ekosistemi ya da tüm ağız bölgesini kapsayan bir envanterden ayrılmalıdır. Referans alanlarla mevsimsel olarak eşleştirilmiş izleme, bağımsız biçimde doğrulanmış habitat haritaları ve tamamlayıcı karbon-bütçe ölçümleri, kalıcı stok değişimlerinin ve net tutulmanın değerlendirilmesini destekleyecektir.

Açıklamalar

Veri erişilebilirliği açıklaması

Bu makalenin sonuçlarını destekleyen ham veriler, authors tarafından gereksiz bir şart koşulmadan kullanılabilir hale getirilecektir.

Yazar katkıları

FW: Orijinal taslak yazımı, Biçimsel analiz, Metodoloji, Araştırma, Veri düzenlemesi. ZZ: Biçimsel analiz, İnceleme ve düzenleme yazımı, Araştırma. GZ: Kavramsal çerçeve, İnceleme ve düzenleme yazımı, Araştırma, Veri düzenlemesi. AZ: Kaynaklar, Araştırma, İnceleme ve düzenleme yazımı. BW: Araştırma, İnceleme ve düzenleme yazımı. CZ: Proje yönetimi, Finansman edinimi, Gözetim, Kaynaklar, İnceleme ve düzenleme yazımı.

Finansman

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayını için finansal destek alındığını beyan etmiştir. Bu çalışma, Çin Ulusal Doğal Bilimler Fonu (42341208) tarafından desteklenmiştir.

Çıkar çatışması

Kalan yazar(lar), bu çalışmanın ticari veya finansal ilişki içeren, potansiyel bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ortamda, böyle bir ilişkinin yokluğunda yürütüldüğünü beyan etmiştir.

Üretken yapay zekâ ifadesi

Yazar(lar), bu el yazısının oluşturulmasında üretken yapay zekânın kullanılmadığını beyan etmiştir.

Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text), Frontiers tarafından yapay zekâ desteğiyle oluşturulmuş ve mümkün olduğunca yazarların incelemesini de içerecek şekilde doğruluğun sağlanması için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncı notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

Ekleme materiali

Bu makalenin Ekleme Materiali çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmars.2026.1989784/full#supplementary-material

• Anderson C. G., Tfaily M. M., Chu R. K., Tolić N., Fox P. M., Nico P. S. ve ark. (2024). Environ. Sci. Technol. dergisinde yayımlanan “Floodplain soils’da organik maddenin mikrobiyal depolimerizasyonu ve oksidasyonuna mevsimsel kontroller” başlıklı çalışma, 58, 16815–16823. doi: 10.1021/acs.est.4c05109

• Arias P. A., Bellouin N., Coppola E., Jones R. G., Krinner G., Marotzke J. ve ark. (2021). “Teknik özet,” Climate Change 2021: The Physical Science Basis adlı eserde. Eds. Masson-Delmotte V., Zhai P., Pirani A. (Cambridge University Press, Cambridge, UK ve New York, NY, USA), 33–144. doi: 10.1017/9781009157896.002

• Chen H.-Y., Ge Z.-M., Zhu K.-H., Zhao W., Chen X.-C., Li X.-Z. ve ark. (2026). Commun. Earth Environ. dergisinde yayımlanan “İkaleştirilen kıyı bataklıklarında ekosistem karbon ve azot geri kazanımı” başlıklı çalışma, 7, 8. doi: 10.1038/s43247-025-03036-z

• Chen X. W., Zhang Z., Pan M. J., Liu Y., Li C. L., Zhou Y. G. ve ark. (2025). Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. dergisinde yayımlanan “Midyecilik, iklim değişikliğiyle mücadelede bir deniz karbondioksiti giderimi (mCDR) sıcak noktası olarak işlev görür” başlıklı çalışma, 122, e2504004122. doi: 10.1073/pnas.2504004122

• Cui B., He Q., Gu B., Bai J., Liu X. (2016). Wetlands dergisinde yayımlanan “Çin’in kıyı bataklıkları: Yönetim ve koruma için çevresel değişimler ve insan etkilerinin anlaşılması” başlıklı çalışma, 36, 1–9. doi: 10.1007/s13157-016-0737-8

• Cui L, Pan X, Li W, Zhang X, Liu G, Song Y et al. (2019). Phragmites australis ile Suaeda salsa “kırmızı plajda” bir araya geliyor: Bir ekosistem mühendisinin tuzlu bataklık artığı çözülmesi üzerindeki etkileri. Sci. Total Environ.693, 133477. doi: 10.1016/j.scitotenv.2019.07.283

• Delbeke J, Runge-Metzger A, Slingenberg Y, Werksman J. (2019). “Paris Anlaşması,” Towards a Climate-Neutral Europe: Curbing the Trend içinde, eds. Delbeke J, Vis P. (Abingdon, İngiltere ve New York, NY: Routledge), 24–45.

• Deng Q, Zhang X, Zhang L, Shao X, Gu T. (2024). İnsan faaliyetlerinin Liaohe Nehri Deltası kıyı bataklıklarının evrimi üzerindeki etki mekanizması. Front. Ecol. Evol.12, 1423234. doi: 10.3389/fevo.2024.1423234

• Gacek Ł. (2021). Çin: nötr karbon yolunda kapıları açmak. Bezp. Teor. Prakt.44, 85–100. doi: 10.48269/2451-0718-btip-2021-3-006

• Griscom B. W, Adams J, Ellis P. W, Houghton R. A, Lomax G, Miteva D. A et al. (2017). Doğal iklim çözümleri. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.114, 11645–11650. doi: 10.1073/pnas.1710465114

• He L, Ye S, Yuan H, Yu C, Ding X, Zhao G et al. (2024). Okyanus çökeltilerinde karbon tutulumunun artırılması: Küresel emisyonları azaltmak için bir araç olarak – Çin’in kuzeydoğundaki Liaohe Delta’sındaki bir kıyı bataklık restorasyon projesinden vaka çalışması. Palaeogeogr. Palaeoclimatol. Palaeoecol.648, 112286. doi: 10.1016/j.palaeo.2024.112286

• Hiraishi, T., Krug, T., Tanabe, K., Srivastava, N., Baasansuren, J., Fukuda, M. (Eds.) (2014). 2013 Supplement to the 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories: Wetlands (İsviçre: Intergovernmental Panel on Climate Change).

• Jia, X., Yang, J., Wang, C., Liu, B., Zheng, H., Zou, Y., et al. (2023). Predicting the regime shift of coastal wetlands based on the bistability features in the intertidal zone: A case study in the Liaohe estuary. Front. Mar. Sci.10, 1126682. doi: 10.3389/fmars.2023.1126682

• Jiang, D., Sun, H., Cui, B., Li, X., Li, L., Li, Y., et al. (2025). Dynamics of inorganic and organic carbon stocks under land use change and tidal barrier construction in the Yellow River Delta during 1980–2020. Catena261, 109569. doi: 10.1016/j.catena.2025.109569

• Ke, L., Zhang, S., Lu, Y., Lei, N., Yin, C., Tan, Q., et al. (2025). Classification of wetlands in the Liaohe estuary based on MRMR-RF-CV feature preference of multisource remote sensing images. IEEE J. Sel. Top. Appl. Earth Obs. Remote Sens.18, 6116–6133. doi: 10.1109/jstars.2025.3540302

• Küfeoğlu, S. (2024). “Net zero: Science and policy,” in Net Zero: Decarbonizing the Global Economies. Sustainable Development Goals Series (Springer Nature Switzerland, Cham), 1–50.

• Li, Y., Fu, C., Ye, C., Song, Z., Kuzyakov, Y., Vancov, T., et al. (2025). Increased mineral-associated organic carbon and persistent molecules in allochthonous blue carbon ecosystems. Glob. Chang Biol.31, e70019. doi: 10.1111/gcb.70019

• Lieberman H. P., von Sperber C., Harman-Denhoed R., Grandy A. S., Kallenbach C. M. (2026). Mevsimsel sel baskını, mineral ile ilişkili karbon, azot ve fosforun beklenen derinliğe bağlı örüntülerini arazi kullanımı türleri boyunca bozar. Global Change Biol.32, e70860. doi: 10.1111/gcb.70860

• Liu Y., Hou X., Li X., Song B., Wang C. (2020). Bohai Kıyısı kıyı bölgesinde arazi kullanımı/kapsama değişimine dayalı ekosistem hizmeti değerlerinin değerlendirilmesi ve tahmini. Ecol. Indic.111, 106004. doi: 10.1016/j.ecolind.2019.106004

• Lovelock C. E., Duarte C. M. (2025). Mavi karbon kutusundan çıkış: Yatırım yapılabilir mavi doğal sermayeye doğru. Biol. Lett.21, 20240648. doi: 10.1098/rsbl.2024.0648

• Ma T., Li X., Bai J., Cui B. (2019). Çin’deki büyük nehir deltalarındaki doğal sulak alanlara kıyı tahmininin etkileri. Chin. Geogr. Sci.29, 640–651. doi: 10.1007/s11769-019-1049-8

• Macreadie P. I., Anton A., Raven J. A., Beaumont N., Connolly R. M., Friess D. A. ve ark. (2019). Mavi bilim biliminin geleceği. Nat. Commun.10, 3998. doi: 10.1038/s41467-019-11693-w

• Mao D., Wang Z., Du B., Li L., Tian Y., Jia M. ve ark. (2020). Çin’de ulusal sulak alan haritalaması: Landsat 8 OLI görüntülerinin nesne tabanlı ve hiyerarşik sınıflandırmasından ortaya çıkan yeni bir ürün. ISPRS J. Photogramm. Remote Sens.164, 11–25. doi: 10.1016/j.isprsjprs.2020.03.020

• Mao, R. Zhang, X.-H. Meng, H.-N. (2014).
  Suaeda salsa‘nin, Çin Liaohe Deltası’ndaki gelgit tuzlu bataklıklarındaki toprak agregalarına bağlı organik karbon ve azot üzerindeki etkisi. Wetlands34, 189–195. doi: 10.1007/s13157-013-0497-7

• McLeod, E. Chmura, G. L. Bouillon, S. Salm, R. Björk, M. Duarte, C. M. ve ark. (2011).
  Mavi karbon için bir yol haritası: Yeşillenmiş kıyı habitatlerinin CO2 tutma konusundaki rolünü daha iyi anlamaya doğru. Front. Ecol. Environ.9, 552–560. doi: 10.1890/110004

• Moreno-Mateos, D. Power, M. E. Comín, F. A. Yockteng, R. (2012).
  İyileştirilmiş bataklık ekosistemlerindeki yapısal ve fonksiyonel kayıp. PloS Biol.10, e1001247. doi: 10.1371/journal.pbio.1001247

• Pei, L. Ye, S. Yuan, H. Pei, S. Xie, S. Wang, J. (2020).
  Kuzey Çin Liaohe Deltası bataklıklarında glomalin-ilgili toprak protein dağılımları: Kıyı bataklıklarının karbon tutma ve mineral ayrışması için çıkarımlar. Limnol. Oceanogr.65, 979–991. doi: 10.1002/lno.11364

• Roach, B. Kendrick, N. Wong, Z. (2022).
  Karbon-nötr LNG. Client Alert (Gibson, Dunn & Crutcher LLP). Çevrimiçi erişim: https://www.gibsondunn.com/carbon-neutral-lng/ (Erişim tarihi: 4 Ağustos 2026).

• Seddon, N. Smith, A. Smith, P. Key, I. Chausson, A. Girardin, C. ve ark. (2021).
  İklim değişikliği için doğa tabanlı çözümler konusundaki mesajı doğru şekilde iletmek. Glob. Chang Biol.27, 1518–1546. doi: 10.1111/gcb.15513

• Tian B, Wu W, Yang Z, Zhou Y. (2016).
  Uzun süreli kıyı marjinalleştirme faaliyetlerinin sürücüleri, eğilimleri ve olası etkileri: Çin’de 1985–2010. Estuar. Coast. Shelf Sci.170, 83–90. doi: 10.1016/j.ecss.2016.01.006

• Walkley A, Black I. A. (1934).
  Toprak organik maddesinin belirlenmesinde Degtjareff metodunun incelenmesi ve kromik asit titrasyon metodunun önerilen bir düzenlemesi. Soil Sci.37, 29–38. doi: 10.1097/00010694-193401000-00003

• Wang F, Sanders C. J, Santos I. R, Tang J, Schuerch M, Kirwan M. L. ve ark. (2021).
  Gelir-gideralı sulak alanlard küresel mavi karbon birikimi, iklim değişikliği ile artmaktadır. Natl. Sci. Rev.8, nwaa296. doi: 10.1093/nsr/nwaa296

• Wu Y. D, Song S. S, Zhao J. P, Zhang Q. F, An W, Zhang G. S. (2025).
  Kıyı tuzlu sazlıklarının tipik alanlarındaki karbon yoğunluğunun değerlendirilmesi: Bohai Gölgesi Liaohe Deltası örneği. Guangxi Sci.32, 59–67. doi: 10.13656/j.cnki.gxkx.20240819.001

• Xu D, Li J, Sheng C. (2025). Çin’de Karbon Zirvesi ve Karbon Nötrliği: Kuram ve Uygulama (Singapore:
  Springer Nature Singapore). doi: 10.1007/978-981-99-9089-4

• Ye S, Krauss K. W, Brix H, Wei M, Olsson L, Yu X. ve ark. (2016).
  Çin Liaohe Deltaısındaki sulak alan topraklarından alan ölçekli gaz halindeki karbon emisyonlarının yıldan yıla değişkenliği. PloS One11, e0160612. doi: 10.1371/journal.pone.0160612

• YeS.LawsE. A.YuknisN.DingX.YuanH.ZhaoG.et al. (2015).
  Carbon sequestration and soil accretion in coastal wetland communities of the Yellow River Delta and Liaohe Delta, China. Estuaries Coasts38, 1885–1897. doi: 10.1007/s12237-014-9927-x

• ZhangY.LuW.LiuZ.XuY.YangL.ZengR. (2025).
  Assessment of coastal ecological restoration effectiveness using an improved remote sensing ecological index: a case study of the Liaohe Estuary. Front. Ecol. Evol.13, 1603614. doi: 10.3389/fevo.2025.1603614

• ZhongR.PuL.XieJ.YaoJ.QieL.HeG.et al. (2025).
  Carbon storage in typical ecosystems of coastal wetlands in Jiangsu, China: Spatiotemporal patterns and mechanisms. Catena254, 108882. doi: 10.1016/j.catena.2025.108882

Özet

Anahtar Kelimeler

mavi karbon, karbon stokları, ekolojik restorasyon, Liaohe Deltası, uzaktan algılama

Başvuru

Wang F, Zhou Z, Zhang G, Zhang A, Wang B ve Zheng C (2026) Mavi karbon stokları ve Liaohe Deltası tuzla peyzaj değişimi. Front. Mar. Sci. 13:1989784. doi: 10.3389/fmars.2026.1989784

Kabul Tarihi

05 Eylül 2026

Güncellenme Tarihi

14 Ekim 2026

Kabul Tarihi

16 Ekim 2026

Yayın Tarihi

09 Kasım 2026

Cilt

13 – 2026

Deanesh Ramsewak, The University of Trinidad and Tobago – Chaguaramas Campus, Trinidad and Tobago

Lei He, Qingdao Institute of Marine Geology (QIMG), China

Mao Guo, Southern Marine Science and Engineering Guangdong Laboratory (Guangzhou), China

© 2026 Wang, Zhou, Zhang, Zhang, Wang ve Zheng.

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında erişime açık bir makaledir. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahib(lar)ının belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayının, kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıf edilmesi şartıyla, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.

*İletişim: Chenghang Zheng, zhengch2003@zju.edu.cn

†Bu yazarlar bu çalışmaya eşit katkıda bulunmuş ve ilk yazarlığı paylaşmaktadır.

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, ya da yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini kesin olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.