Somali Balık Pazarlarında Hasat Sonrası Balık Kayıpları: Nedenler, Etkiler ve Azaltma Stratejileri

ORİJİNAL ARAŞTIRMA MAKALESİ

Front. Mar. Sci., 13 Kasım 2026

Sec. Deniz Balıkçılığı, Akakültür ve Canlı Kaynaklar

Cilt 13 – 2026 | https://doi.org/10.3389/fmars.2026.1941096

• SA

  Sakariye Ahmed Hashi † *

• KO

  Khalid Omar Dhore †

• MA

  Mohamed Abdi Mohamed

• Ziracılık Fakültesi, Hormuud Üniversitesi, Mogadishu, Somalia

Makale metrikleri

Özet

Giriş:

Hasat sonrası balık kayıpları, Somalia’nın balıkçılık sektöründe önemli bir endişe kaynağıdır ve balık kalitesi, geçim kaynakları, gıda güvenliği ve pazar gelişimi açısından olası sonuçları vardır.

Yöntemler:

Dört Somali balık pazarında (Mogadishu, Kismayo, Bosaso ve Berbera) 94 balıkçılık paydaşı ile betimleyici, kesitsel karma yöntemli bir anket çalışması yürütüldü. Veriler anketler, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve saha gözlemleri yoluyla toplanmış ve betimleyici istatistikler ve tematik analiz kullanılarak analiz edilmiştir.

Bulular:

Respondentler, yetersiz balık işleme, sınırlı koruma ve soğuk depolama tesisleri, güvenilir olmayan elektrik, ulaşım zorlukları ve kalite kontrolü ile uygulamanın zayıflıkları başlıca zorluklar olarak belirledi. Balık erişilebilirliği, pazar fiyatları, tüketici erişimi, gıda güvenliği, gelir, işletme faaliyetleri ve balık kalitesi üzerindeki algılanan etkileri bildirdiler. Önerilen azaltma önlemleri arasında daha iyi balık işleme, zamanında buzlama, daha iyi soğuk zinciri tesisleri, gelişmiş koruma teknolojileri, eğitim, daha güçlü kalite kontrolü sistemleri ve paydaşlar arasında işbirliği yer aldı.

Tartışma:

Bulular, Somali balıkçılığında paydaşların algıladığı hasat sonrası zorluklar ve olası azaltma stratejileri hakkında içgörü sağlamaktadır. Ancak çalışma fiziksel balık kayıplarını, atılan miktarları veya bunların ekonomik değerini doğrudan ölçmemiştir. Bu nedenle bulular, ölçülmüş kayıplar veya yerleşik nedensel etkiler yerine paydaş algılarını ve bildirilen deneyimleri yansıtmaktadır.

1. Giriş

Balık ve balıkçılık, uygun fiyatlı hayvansal protein ve mikronutrient kaynağı olarak sunduğu besinsel ve sağlık yararları nedeniyle birçok gelişmekte olan ülkede gıda güvenliği, beslenme, istihdam ve ekonomik kalkınma açısından kritik önem taşımaktadır (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, 2022). Nüfus artışı, kentleşme, yükselen gelirler ve balığın besinsel değeri konusunda artan farkındalık sonucunda birçok bölgede balık tüketimi artış göstermektedir (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, 2022). Ancak bu yararlar, bozulma, kirlenme, fiziksel hasar, reddetme ve azalan kalite veya besinsel değerden kaynaklanan niceliksel ve niteliksel kayıpları kapsayan hasat sonrası balık kayıpları (PHL) tarafından azaltılabilir (Affognon ve ark., 2015). Balığın yüksek nem içeriği ve hasat sonrası yüksek mikrobiyal aktivitesi onu oldukça çabuk bozulan bir ürün yapar (Gram ve Dalgaard, 2002). Gelişmekte olan ülkelerde balıkçılıktaki hasat sonrası balık kayıpları yaygındır ve iyi işleme uygulamalarının, soğuk depolamanın, verimli taşıma sistemlerinin ve pazar altyapısının eksikliğinden kaynaklanır (Abelti ve Teka, 2024). Etkili hasat sonrası yönetim, balık kalitesini ve pazar değerini korumak için esastır. Yetersiz işleme, muhafaza ve depolama bozulmayı hızlandırabilir, ürün kalitesini düşürebilir ve satışa sunulan balığın değerini azaltabilir (Mavuru ve Ramaila, 2022). Hasat sonrası yönetimin eksikliği aynı zamanda düşük gelir fırsatları, artan operasyonel maliyetler, daha az balık ve uygun fiyatlı balığa erişimde kısıtlamaya da yol açabilir (Akande ve Diei-Ouadi, 2010). Oluşan soğutma, hijyenik işleme, uygun depolama, verimli taşıma ve daha iyi muhafaza teknolojileri ise balık kalitesini ve raf ömrünü korumaya yardımcı olabilir (Segun ve ark., 2022). Bu nedenle, geliştirilmiş hasat sonrası yönetiminin kaynak kullanımında, değerin korunmasında, balıkçılık değer zinciri gelişiminde, gıda erişilebilirliğinde ve geçim kaynaklarında rol oynaması beklenmektedir (Kaminski ve ark., 2020).

Hasat sonrası balık kayıpları, Afrika ve Asya genelinde raporlanan küresel bir zorluk. Nijerya’da yüksek sıcaklıklar, geciken taşıma ve zayıf hijyen, balık bozulmasıyla ilişkilendirilmiştir (Adelaja ve ark., 2018). Hasat sonrası sorunlar Etiopya’da da raporlanmış; yetersiz muhafaza ve elleçleme uygulamaları temel sorunlar olarak tespit edilmiştir (Tesfay ve Teferi, 2017). Bangladeş’ta ise elleçleme, muhafaza ve koşulları depolama, balık bozulmasının azaltılmasında önemli faktörler olarak bildirilmiştir (Hridoy ve ark., 2025). Bu çalışmalar, hasat sonrası balık kayıplarının Somali’ye özgü olmadığını göstermektedir; ancak belirli zorlukların önemi altyapı, enerji tedariki, avcılık yöntemleri, pazar örgütlenmesi ve kurumsal kapasite ile değişebilir (Srinath ve ark., 2008).

Somali, hasat sonrası balık kayıplarını çalışmak için önemli bir bağlamdır; çünkü geniş kıyı şeridi ve balıkçılık kaynakları, gıda güvenliğini, istihdamı, geçim kaynaklarını ve ekonomik kalkınmayı desteklemeye yönelik fırsatlar sunmaktadır (Hashi ve Muse, 2026). Balıkçılık sektörü aynı zamanda Somali’nin ortaya çıkan Mavi Ekonomi gündemine de ilişkindir; çünkü daha güçlü bir balıkçılık değer zinciri, deniz kaynaklarının ekonomik kullanımını iyileştirebilir. Ancak sektör, yönetim, altyapı, yatırım ve hasat sonrası yönetim alanlarında zorluklara devam etmektedir (Samatar ve ark., 2021). Somali’deki balık pazarlarının, balık kalitesini etkileyen sorunlarla karşı karşıya olduğu bildirilmiştir; bunlar arasında yetersiz buz tardiki, geleneksel muhafaza yöntemlerine bağımlılık, zayıf sanitasyon, sınırlı soğuk depolama tesisleri ve taşıma gecikmeleri yer almaktadır (Hashi ve Muse, 2026).

Somali’nin seçilme nedeni, balıkçılığın kıyı yaşamını geçindirmedeki kritik rolüne rağmen hasat sonrası balık yönetimine dair kanıtların sınırlı olmasıdır (Mandal A. K. ve ark., 2024). Bu çalışma, bu boşluğu doldurarak dört Somali balık pazarında paydaşların hasat sonrası balık kaybıyla ilişkili faktörlere dair algıları, algılanan sosyoekonomik sonuçlar ve azaltma stratejilerini incelemektedir (Mandal B. ve ark., 2024). Bulgular, aynı zamanda yetersiz soğuk zincir tesisleri, sınırlı buz tedariki, ulaşım kısıtlamaları ve kalite kontrol sistemlerindeki zayıflıklar面对 karşılayan benzer balıkçılık bağlamlarına da yol gösterebilir (Abelti ve Teka, 2024).

1.1 Çalışmanın amaçları

Bu çalışma, seçilen Somali balık pazarlarında paydaşların hasat sonrası balık kaybına dair algılarını incelemeyi amaçlamıştır. Özellikle şunları hedeflemiştir:

• Balıkçılar ve diğer paydaşlar tarafından hasat sonrası balık kaybına katkıda bulunduğu algılanan faktörleri belirlemek.

• Paydaşların bildirdiği algılanan ekonomik, pazar, gıda güvenliği ve balık kalitesi sonuçlarını betimlemek.

• Somali balık pazarlarında hasat sonrası balık elden geçirme, muhafaza ve yönetimi iyileştirmeye yönelik paydaşların önerdiği stratejileri belirlemek.

2 Yöntem

2.1 Araştırma tasarımı

Bu çalışma, seçilmiş Somali balık pazarlarında hasattan sonraki balık kaybına (PHL) ilişkin paydaş görüşlerini incelemek için hem nicel hem de nitel veri kullanan kesitölçümlü bir anket tasarımını benimsemiştir. Nicel veriler yapılandırılmış anket soruları aracılığıyla toplanmış ve frekanslar ve yüzdeler kullanılarak analiz edilmiş; açık uçlu sorulardan ve saha gözlemlerinden elde edilen nitel veriler ise tematik olarak incelenmiştir. İki veri türü yorumlama aşamasında birleştirilmiştir: nicel bulular yanıt verenlerin yanıtlarının dağılımını özetlerken, nitel bulular balık işleme, saklama, taşıma, pazarlama, muhafaza, sosyoekonomik etkiler ve azaltma stratejilerine dair paydaş deneyimleri ve görüşleri hakkında bağlam sağlamıştır. Bu yaklaşım, Somali’deki balıkçılık paydaşlarının bildirdiği hasattan sonraki balık kaybı zorluklarına ilişkin betimleyici bir genel görünüm sunmuştur. Çalışma paydaş raporlarına ve görüşlerine dayandığı için fiziksel balık kayıplarını doğrudan ölçmemiş veya nedensel ilişkiler kurmamıştır.

2.2 Çalışma alanı

Çalışma, Somalia’da, özellikle Somali kıyı şeridi boyunca ve Özel Ekonomik Bölge (ÖEB) içindeki seçilmiş kıyı balık pazarlarında ve balıkçılık topluluklarında yürütülmüştür. Şekil 1, Somalia’nın Hint Okyanusu ve Aden Körfezi boyunca 3.333 km’den fazla uzanan Afrika’nın en uzun kıyı şeritlerinden birine sahip olduğunu göstermektedir (Hashi ve Muse, 2026). Çalışma, balıkçılık ve balık ticareti faaliyetlerinin yoğunlaştığı dört büyük balık pazarını kapsamıştır: Mogadişu, Kismayo, Bosaso ve Berbera.

Şekil 1

2.3 Hedef nüfus ve örneklem teknikleri

Çalışma, Mogadişu, Kismayo, Bosaso ve Berbera’daki seçilmiş balık pazarlarındaki balıkçılık değer zincirindeki paydaşları hedeflemiştir. Bunlar balıkçılar, balıkçular/ticaretciler, balık işleyiciler, devlet balıkçılık memurları, ihracat ticareti uzmanları, müşteriler ve soğuk saklama/buzdulama işletmecilerini içermiştir.

Çalışma başlangıçta bu paydaş grupları içinde 123 olası katılımcı belirlemiştir. Bununla birlikte, bu sayının belirlenmesinde kullanılan örneklem çerçevesi ve yöntem, işe alım sürecinden elde edilen kayıtlar ışığında yorumlanmalıdır. Son örneklem, anketi tamamlayan 94 katılımcıdan oluşmuştur. Katılımcılar, balıkçılıkla ilgili faaliyetlerdeki katılım temelinde seçilmiştir; ilgili paydaş grupları için amaçlı örnekleme, devlet balıkçılık görevlileri için ise uygun olduğu durumda basit rastlantısal örnekleme kullanılmıştır.

Bu nedenle bulgular, anket edilen paydaşların deneyimlerini ve görüşlerini yansıtmakta olup, dört şehirdeki tüm balıkçılık paydaşlarının istatistiksel olarak temsilcisi olarak yorumlanmamalıdır.

Örneklem büyüklüğü Slovin formülüyle tahmin edilmiştir:

n

=

N

1

+

N

(

e

)

2

]

Burada:

• (n) = örneklem büyüklüğü

• (N) = nüfus büyüklüğü

• (e) = hata marjı (0.05)

123’lük hedef nüfus ve 0.05 hata marjı esas alındığında, hesaplanan örneklem büyüklüğü belirlenmiştir.

Son örneklem, yedi paydaş grubu içinde 94 katılımcıdan oluşmuştur: 19 balıkçı, 19 balık satıcısı/tüccar, 19 balık işleyicisi, 19 devlet balıkçilik görevlisi, 9 ihracat ticareti uzmanı, 4 müşteri ve 5 soğuk depolama/buzdolabı işletmecisi. Katılımcılar öncelikle balık avlama, taşıma, işleme, depolama, taşımacılık, pazarlama ve kalite yönetimi dahil olmak üzere balıkçılıkla ilgili faaliyetlerdeki deneyim ve katılım temelinde amaçlı örneklemeyle seçilmiştir. Devlet balıkçilik görevlileri, bu işe alım prosedürünün gerçekten izlenmesi durumunda basit rastlantısal örneklemeyle seçilmiştir. Müşterilerin ve soğuk depolama/buzdolabı işletmecilerinin nispeten küçük sayıları, bu gruplardan çıkarılabilecek sonuçları sınırlamaktadır; bu nedenle yanıtları, tüketiciler veya daha geniş soğuk depolama sektörü için temsilci bulgular yerine bireysel paydaş görüşleri olarak yorumlanmıştır.

Katılımcılar, balıkçılıkla ilgili faaliyetlere katılım ve balık avlama, işleme, işleme, depolama, taşıma, pazarlama ve kalite yönetimi konusundaki ilgili deneyimlerine dayanarak seçici örnekleme yöntemiyle çalışma ekibine katıldı. Uygun bir listeden yararlanılabildiği için devlet balıkçılık görevlileri basit rastgele örneklemeyle belirlendi. Çalışma dolayısıyla, yalnızca olasılığa dayalı örneklemeye güvenmek yerine, farklı örnekleme yaklaşımlarının bir kombinasyonunu kullandı. Bu yaklaşım, araştırmacıların balıkçılık değer zincirindeki farklı aktörlerden farklı bakış açılarını toplama ve paydaşların Somali’deki PHL ile ilgili olarak bildirdiği etkenleri, etkileri ve azaltma önlemlerine dair daha kapsamlı bir anlayış geliştirme imkanı sağladı.

2.4 Veri toplama yöntemleri

Veriler, Şubat–Haziran 2026 tarihleri arasında balık işleme, muhafaza, depolama, taşıma, kalite yönetimi, algılanan sosyoekonomik etkiler ve azaltma önlemlerini kapsayan, kapalı ve açık uçlu sorular içeren bir anket aracılığıyla toplandı. Veriler yüz yüze görüşmeler ve çevrimiçi anketlerle toplandı. Anket, çalışma hedefleriyle uyumlu şekilde geliştirildi ve İngilizceden Somaliceye çevrildi. Anket pilot uygulaması yapıldı ve veriler araştırma ekibi tarafından toplandı. Nicel veriler sıklık ve yüzde hesaplamalarıyla analiz edildi. Her soru, ilgili paydaş gruplarından yalnızca geçerli yanıtlar kullanılarak analiz edildi ve ilgili örneklem büyüklüğü (n) bildirildi. Sonuçlar, uygun görülen durumlarda paydaş grubuna ve çalışma alanına göre karşılaştırıldı. Çoklu yanıtlı sorular katılımcıların birden fazla seçeneği işaretlemesine olanak tanıdığından, yüzdeler 100’ü aşabildi.

Açık uçlu yanıtlar ve saha gözlemleri tematik olarak analiz edildi. Bulgular, balık kaybının doğrudan ölçümleri olarak değil, paydaş görüşleri ve bildirilen deneyimler olarak yorumlandı.

2.5 Veri analizi

Verilerin analizinde hem nitelik hem de nicelik yöntemleri kullanıldı. PHL ile ilgili ana temaları ve örüntüleri belirlemek amacıyla mülakat yanıtları Microsoft Excel’de kodlanıp analiz edildi. Nicel veriler frekans, yüzde ve tablolar üretmek için Microsoft Excel ve SPSS’te analiz edildi.

3 Bulgular

3.1 Katılımcıların demografik özellikleri

Katılımcıların çoğu erkek (%73,4), kadınlar örneğin %26,6’sını oluşturuyordu (Tablo 1). Balıkçılar, balıkçular/ticaretçiler, balık işleyiciler ve devlet avcılık görevlileri her biri katılımcıların %20,2’sini temsil ediyordu. Geri kalan katılımcılar ihracat ticareti uzmanları (%9,6), soğuk depoculuk işletmecileri (%5,3) ve müşteriler (%4,3’tü) şeklindeydi. Eğitim düzeyi açısından en yaygın düzey ortaöğretim (%30,9), onu ilköğretim (%29,8), yükseköğretim (%21,3) ve resmi eğitimi olmayanlar (%18,1) izliyordu. Coğrafi açıdan Mogadişu katılımcıların %29,8’ini, ardından her biri %25,5 oranında Kismayo ve Bosaso, Berbera ise %19,1’i oluşturuyordu. Genel olarak örnek, dört Somali pazarından avcılık paydaşlarını içeriyordu.

Tablo 1

Yanıt verenlerin demografik özellikleri.

3.2 Somali balık pazarlarında hasattan sonra balık kayıplarının ana sürücüleri

Bulular, katılımcılar tarafından hasattan sonra balık kayıplarına katkıda bulunan başlıca faktörler olarak yetersiz balık işleme, zayıf muhafaza sistemleri, kötü altyapı ve kurumsal zorluklar olarak belirlenmiştir.

3.2.1 Balık işleme ve muhafaza uygulamaları

Tablo 2, katılımcıların balık işleme ve muhafazaya ilişkin bildirdikleri zorlukları özetlemektedir. Katılımcılar en sık buzla soğutulan ve soğutulmayan balıkların karıştırılması (%26,6), bunu takiben teknelerde kötü işleme (%25,5) ve geç karaya çıkarma (%12,8) bildirmişlerdir. Balık kalitesinin bozulması konusunda ise katılımcılar hasat sırasında kötü işleme ve anında buzla soğutma eksikliğini her biri %25,5 oranında dile getirmişlerdir.

Tablo 2

Balık işleme ve muhafaza uygulamaları.

İndikten sonra, katılımcıların %40,4’ü balıkların zaman zaman doğru şekilde temizlendiğini bildirirken, %35,1 balıkların doğru şekilde temizlendiğini ve işlendiğini belirtti. Gecikmiş buzlamayla ilgili olarak %35,1 bunun hızlı bozulma ile ilişkili olduğunu, %29,8 ise azalmış tazelik ve raf ömrünü bildirdi. Buzlama veya buz dolabı kullanımı en yaygın bildirilen muhafaza yöntemiydi (%44,7), bunu kurutma (%25,5) ve fumolama (%20,2) izledi. Başlıca muhafaza sorunu buz ve soğuk saklama tesislerinin eksikliğiydi (%35,1), bunu yüksek taşıma maliyetleri ve sınırlı muhafaza ekipmanı izledi, her ikisi de katılımcıların %20,2’si tarafından bildirildi.

3.2.2 Depolama, taşıma ve altyapı zorlukları

Şekil 2, katılımcıların Somali balık pazarlarında bildirdiği depolama, taşıma ve altyapı zorluklarını özetlemektedir. Katılımcıların %45’i (n = 42) sınırlı soğuk saklama kapasitesini, %35’i (n = 33) ise hiç soğuk saklama tesisinin olmadığını bildirdi. Balık bozulmasının başlıca bildirilen nedenleri yetersiz buz ve soğutma (%40, n = 38) ve güvenilir olmayan elektrik (%40, n = 38) oldu. Diğer zorluklar soğutmasız taşıma (%35, n = 33), kötü yol koşulları ve yetersiz pazar tesislerini (%40, n = 38) içerdi. Buna ek olarak, katılımcıların %35’i (n = 33) soğuk saklama kapasitesinin artırılmasını ve elektrik arzının, taşımanın ve pazar altyapısının iyileştirilmesini önerdi. Genel olarak bu bulgular, seçilen Somali balık pazarlarındaki paydaşların algıladığı altyapı ve soğuk zincir sınırlamalarını temel zorluklar olarak öne çıkarmaktadır.

Şekil 2

3.2.3 Kurumsal ve kalite yönetimi zorlukları

Tablo 3, katılımcıların balık kalite standartları, eğitim, izleme ve post-hasat balık kaybıyla ilişkili diğer zorluklara dair görüşlerini özetlemektedir. Yaklaşık %44,7 balık kalite standartlarının kısmen uygulandığını bildirirken, %29,8 uygulamanın kötü olduğunu ve %25,5 uygulamanın doğru olduğunu belirtti. Balık güvenliği ve kalite standartlarının uygulanmasına yönelik başlıca zorluklar uygulayıcı personelin eksikliği (%29,8), zayıf mevzuat ve politikalar (%25,5), sınırlı kaynak ve ekipman (%24,5) ve rüşvet ya da uyumsuzluk (%20,2) oldu.

Tablo 3

Kurumsal ve kalite yönetimi alanındaki zorluklar.

Eğitim konusunda, yanıt verenlerin %40,4’ü bazı eğitimlerin mevcut ancak yetersiz olduğunu, %39,4’ü ise resmi bir eğitim almadıklarını bildirdi. İzleme konusunda, yanıt verenlerin %40,4’ü yetersiz izlemeyi artan bozulma ve balık kayıplarıyla ilişkilendirdi, %35,1’i kötü işleme uygulamalarını, %24,5’i ise kalite standartlarına uyum azalmasını belirtti. Diğer bildirilen zorluklar arasında en sık dile getirilen yetersiz soğuk saklama tesisleri ve buz oldu (%35,1), bunu kötü altyapı (%29,8), sınırlı pazar erişimi (%20,2) ve balık işleme uygulamalarına dair yetersiz farkındalık (%14,9) izledi.

3.3 Hasat sonrası balık kayıplarının pazar paydaşlarına ekonomik ve sosyal etkileri

Bu bölüm, hasat sonrası balık kayıplarının ekonomik ve sosyal sonuçlarına dair paydaşların bildirdiği deneyimleri ve algıları; gelir, işletme kârlılığı, gıda güvenliği ve ihracat kalitesi odaklı olarak inceliyor.

3.3.1 Gelir ve işletme etkileri

Şekil 3, yanıt verenlerin hasat sonrası balık kayıplarıyla ilişkilendirdiği gelir ve işletme kaynaklı zorlukları özetliyor. Yaklaşık %45’i (n = 42) azalmış gelir, %40’ı (n = 38) ise önemli ölçüde finansal kayıplar bildirdi. Balık bozulması yanıt verenlerin %40’ında (n = 38) sık, %45’inde (n = 42) ise zaman zaman yaşandı. Yarısı (%50, n = 42) satamadığı balıkları indirimli fiyattan sattığını, eşit oranlı bir kısım (%50, n = 47) ise işletme kârlığında ciddi bir düşüş olduğunu bildirdi.

Şekil 3

Bu bulgular, yanıt verenlerin hasat sonrası balık kayıplarını gelirleri ve işletme kârlıkları için bir tehdit olarak gördüğünü gösteriyor. Ancak sonuçlar, finansal kayıpların doğrudan ölçümlerinden değil, paydaş bildirimlerinden oluşuyor. Aynı zamanda, gelir, bozulma ve işletme kârlığına dair sorulara cevap verebilen paydaş gruplarının hangi gruplar olduğu bağlamında da yorumlanmaları gerekiyor.

3.3.2 Pazar ve gıda güvenliği etkileri

Tablo 4, katılımcıların hasattan sonra balık kaybının marketlerdeki erişilebilirlik, fiyatlar, tüketicilerin erişimi ve gıda güvenliği üzerindeki etkilerine dair görüşlerini özetlemektedir. Balık erişilebilirliğine gelince, katılımcıların %44,7’si azalma, %35,1’i mevsimsel kıtlık, %20,2’si ise önemli bir etkinin olmadığını bildirmiştir. Yarıdan fazlası (%55,3) balık kayıplarının fiyatların artmasına neden olduğunu söylerken, %24,5’i bir değişim olmadığını, %20,2’si ise fiyat dalgalanmalarına dikkat çekmiştir.

Tablo 4

Market ve gıda güvenliği etkileri.

Fiyatı uygun balığa erişim konusunda katılımcıların %50,0’si azalmış erişim, %29,8’i orta düzeyde erişim ve %20,2’si önemli bir etkilenme olmadığını bildirmiştir. Gıda güvenliği ve beslenme açısından %44,7’si olumsuz etki, %35,1’i orta düzeyde etki ve %20,2’si önemli bir değişim olmadığını bildirmiştir. Düşük gelirli haneler balık kıtlığından en çok etkilenen grup olarak belirlenmiş (%50,0), bunu kentsel tüketiciler (%25,5) ve kırsal topluluklar (%24,5) izlemiştir.

3.3.3 İhracat ve kalite konuları

Şekil 4, katılımcıların Somali balık pazarlarında balık ihracat fırsatlarını ve ürün kalitesini etkileyen zorluklara dair görüşlerini özetlemektedir. Katılımcıların yarısı (%50, n = 47) hasattan sonra balık kayıplarının ihracat fırsatlarını etkilediğini bildirirken, %30’u (n = 28) bunun pazar erişimini kısıtladığını belirtmiştir. İhracat reddedilmelerinde en sık dile getirilen nedenler kötü muamele ve hijyen (%40, n = 38), ardından yetersiz soğuk zincir saklaması (%35, n = 33) olmuştur.

Şekil 4

Buna ek olarak, katılımcıların %45’i (n = 42) balık kalitesinin uluslararası standartları karşılamadığını söylemiştir. Zayıf altyapı ve zayıf kalite kontrol sistemleri, balık ihracatına yönelik engeller olarak her biri katılımcıların %35’i tarafından (n = 33) dile getirilmiştir. Balık kalitesini ve ihracat potansiyelini artırma konusunda önerilen yöntemler soğuk zincir sistemlerini güçlendirmeyi (%40, n = 38), kalite standartlarını daha etkili biçimde uygulamayı (%30, n = 28) ve daha iyi eğitim ile farkındalık sağlamayı (%30, n = 28) içermektedir.

Genel olarak katılımcılar, soğuk zincir sınırlamaları, muamele ve hijyon uygulamaları, altyapı ve kalite kontrolü balık ihracatı gelişimi için temel zorluklar olarak öne çıkarmıştır. Bu bulgular paydaş görüşlerini yansıtmakta ve katılımcıların ne kadarının balık ihracatı ve ihracat reddedilmeleri hakkında doğrudan bilgi sahibi olduğunun göz önüne alınması gerekmektedir.

3.4 Somali balık pazarlarında hasattan sonra balık kayıplarının azaltılmasına yönelik önlem stratejileri

Bulgular, Somali’de hasattan sonra balık kayıplarının azaltılmasına yönelik birkaç paydaş önerisini ortaya koymaktadır: balık muamelesi ve muhafazasının iyileştirilmesi, altyapı ve teknolojinin yükseltilmesi, politika ve düzenlemelerin güçlendirilmesi ve paydaş desteğinin artırılması.

3.4.1 Balık İşleme ve Saklama Uygulamalarının İyileştirilmesi

Tablo 5, katılımcıların balık işleme, saklama, eğitim, hijyen ve sanitasyon alanlarındaki iyileştirme önerilerini özetlemektedir. En yaygın öneri, balıkçılara ve tüccarlara uygun balık işleme eğitimi verilmesi (%40,4) olmuş; bunu takiben balığın avlandıktan sonra derhal buz uygulanması (%29,8) gelmektedir. Katılımcıların %20,2’si hijyen uygulamalarının iyileştirilmesini önerirken, %9,6’sı ise balığın karaya çıkarılması ve ayrıştırma tekniklerinin iyileştirilmesini önermiştir.

Tablo 5

Balık muamelesi ve muhafaza uygulamalarının iyileştirilmesi.

Dar icing konusunda yanıt verenlerin %50,0’ı buzulmanın çürümeyi önemli ölçüde azalttığına, %29,8’ı bunu tazelik ve kalite artışıyla ilişkilendirdiğine, %20,2’si ise raf ömrünü uzattığına inandığını belirtti. Yanıt verenler en sık balık işleme ve muhafaza (%44,7), ardından hijyen ve sanitasyon (%29,8) ve hasat sonrası yönetim (%25,5) konularını belirtti. Hijyen ve sanitasyonu iyileştirmek için yanıt verenlerin %40,4’ü temiz suya uygun tesislere erişim önerirken, %35,1’i düzenli denetim ve izleme talep etti. Geri kalan %24,5’i ise farkındalık ve eğitim programları önerdi. Yanıt verenler, aynı zamanda hijyenik koşullarda balık kurutma ve balığın karaya çıkarıldıktan sonra icing’in ertelenmesinin iyileştirilmesi gereken geleneksel uygulamalar olduğunu da belirtti.

3.4.2 Altyapı ve teknolojinin iyileştirilmesi

Şekil 5, katılımcıların Somali balık pazarlarında hasat sonrası balık kaybını azaltmaya yardımcı olabilecek altyapı ve teknolojik iyileştirmelere dair görüşlerini sunmaktadır. Katılımcıların yarısı (%50, n = 47), soğuk depolama tesislerinin iyileştirilmesini temel öncelik olarak belirtirken, %45’i (%42, n = 42) soğuk zinciri güçlendirmek için soğuk depolama kapasitesinin genişletilmesini önerdi. Güneş enerjili soğutma, katılımcıların %55’i (%52, n = 52) tarafından potansiyel olarak faydalı ve maliyet etkin bir çözüm olarak değerlendirildi. Ayrıca, %45’i (%42, n = 42) taşıma sırasında çürüme minimize etmek için soğuklu taşıma önerdi. Muhafaza teknolojileri konusunda, buz makinaları katılımcıların %40’ı (%38, n = 38) etkili bir seçenek olarak belirtirken, %35’i (%33, n = 33) güneş enerjili soğuk depolamayı etkili buldu. Genel olarak katılımcılar, soğuk depolama tesislerine, güvenilir soğutmaya, soğuklu taşıma ve iyileştirilmiş muhafaza teknolojilerine yatırımı, Somali balık pazarlarında hasat sonrası balık kaybını azaltmaya yönelik potansiyel stratejiler olarak vurguladı.

Şekil 5

3.4.3 Politika, düzenleme ve paydaş desteği

Tablo 6, hükümetin, özel kuruluşların ve politika önlemlerinin hasattan sonraki balık kaybını azaltmadaki rollerine ilişkin katılımcı görüşlerini sunmaktadır. En yaygın şekilde belirlenen hükümet rolü altyapı ve tesislerin sağlanması (%44,7) olmuş, bunu düzenlemelerin ve gözetimin güçlendirilmesi (%29,8) ve eğitim programlarının desteklenmesi (%25,5) izlemiştir. Balıkçılık düzenlemeleri açısından katılımcıların %40,4 yasanın sıkı şekilde uygulanmasını vurgularken, %35,1 düzenli denetimleri, %24,5 ise lisans ve uyum sistemlerini öne çıkarmıştır. Şirket ve kuruluşlardan destek konusunda katılımcıların %44,7 fonlama ve yatırımları öncelik olarak belirtmiş, bunu ekipman ve teknoloji (%35,1) ile eğitim ve kapasite inşası (%20,2) izlemiştir. Balık yönetimini iyileştirmeye yönelik politikalara gelince, %40,4 soğuk zincir geliştirme politikalarının önemli olduğunu düşünürken, buz ve yakıt için sübvansiyonlar ile balıkçılık kalite kontrolü politikalher biri için %29,8 oranında belirtilmiştir. Başlıca öneriler arasında %40,4 altyapı ve depolamanın iyileştirilmesini vurgularken, %29,8 eğitim ve farkındalığın güçlendirilmesini ve hükümet-özel sektör işbirliğinin artırılmasını öne çıkarmıştır.

Tablo 6

Politika, düzenleme ve paydaş desteği.

3.4.4 Bütüncül kavramsal çerçeve

Bütüncül kavramsal çerçeve, paydaşların bildirdiği zorlukların tarım sonrası balık kaybı, sosyoekonomik etkiler ve olası azaltma stratejileriyle nasıl ilişkilendiğini özetlemektedir. Belirlenen başlıca zorluklar, yetersiz balık işleme ve muhafaza, sınırlı altyapı ve soğuk zincir tesisleri ile kurumsal destek ve eğitimdeki açıklardır. Paydaşlar bu zorlukların azalmış balık kalitesi, düşük gelir ve işletme performansı, balık erişilebilirliği ve fiyatlarındaki değişimler, balığa erişimde azalma, gıda güvenliği kaygıları ve ihracat pazarlarına erişimde zorluklarla ilişkili olduğunu görmüştür.

Paydaşlar, daha iyi balık işleme ve muhafaza, altyapı ve teknolojiye yatırım, daha güçlü politikalar ve düzenlemeler ile artan paydaş işbirliğini içeren birkaç azaltma önlemi önermiştir. Kavramsal çerçeve bu ilişkileri sunmaktadır. Çalışma betimleyici nitelikte olup algılara dayanmakta ve balık kayıplarını doğrudan nicelendirmemekte veya değerlendirmemekte olduğundan, çerçeve istatistiksel olarak kesinleştirilmiş nedensel etkilerden çok, bildirilen veya algılanan ilişkileri yansıtmaktadır.

5 Tartışma

Bu çalışma, seçili Somali balık pazarlarında tarım sonrası balık kaybının (PHL) paydaşların algıları, algılanan sosyoekonomik sonuçları ve olası azaltma stratejilerini incelemiştir. Katılımcılar, zayıf balık işleme, yetersiz soğuk saklama, sınırlı soğuk zincir altyapısı, güvenilir olmayan elektrik, ulaşım ve pazar altyapısı zorlukları ile sınırlı kurumsal desteği PHL’in temel katkıcıları olarak belirlemiştir. Bu bulgular, Alt-Sahara Afrika’sında tarım sonrası kayıpları inceleyen Affognon ve ark. (2015)’nın meta-analiziyle uyumludur. Ancak, bu bulguların özellikle balıkla ilgili kayıpları ne ölçüde desteklediği, özgün yayına dayanarak doğrulanmalıdır.

Hasat ve taşıma sırasında kötü işleme, geciken buzlama ve yüksek sıcaklıklara maruz kalma, balık kalitesini etkileyen zorluklar olarak bildirildi. Katılımcılar ayrıca tazelik ve raf ömrünü korumak için zamanında buzlama ve hijyenik işleme konularını önemli uygulamalar olarak vurguladı. Bu bulgular, balık bozulmasında mikrobiyal etkinin rolünü tartışan Gram ve Dalgaard (2002) ile tutarlıdir. Hridoy ve ark. (2025) küçük ölçekli balıkçılıktaki hasat sonrası zorlukları da tartışmıştır; bu kaynağın geciken buzlama konusundaki özgün ilgisi doğrulanmalıdır.

Saklama ve taşıma kısıtlamaları başka bir büyük endişe kaynağıydı. Katılımcılar, sınırlı soğuk depolama tesisleri, yetersiz soğutma, güvenilir olmayan elektrik, kötü yol durumu ve yetersiz pazar altyapısı gibi konuları balık kalitesini korumaya yönelik zorluklar olarak sıraladı. Bu kısıtlamalar soğuk zinciri bozabilir ve taşıma ile pazarlama sırasında kalite bozulmasına katkıda bulunabilir. Benzer altyapı kaynaklı zorluklar, Mavuru ve Ramaila (2022) ile Abelti ve Teka (2024)’nin dahil olduğu Afrika balıkçılık çalışmalarında da tartışılmıştır. Bu kaynakların özgün iddialara ilişkin ilgisi, özgün bulgularıyla karşılaştırılarak doğrulanmalıdır.

Kurumsal ve kapasiteyle ilgili zorluklar da bildirildi. Katılımcılar, balık kalitesi standartlarının tutarlı şekilde uygulanmadığını ve bazı balıkçıların ve tüccarların balık işleme ve muhafazada yetersiz veya resmi eğitim almadığını belirtti. İzleme ve denetim de endişe alanları olarak tespit edildi. Bu bulgular, Akande ve Diei-Ouadi (2010) tarafından tartışılan eğitim, denetim ve düzenleyici sistemlere yönelik vurgu ile Segun ve ark. (2022) tarafından öne çıkarılan kapasite geliştirme ihtiyaçlarıyla tutarlıdır.

Katılımcılar, PHL’nin balıkçılar, tüccarlar ve işleyiciler için ekonomik sonuçları olduğunu; gelir düşüklüğü, işletme kârlılığının azalması ve balığın daha düşük fiyatlardan satılması gerekliliğini içeren bu sonuçları belirtmiştir. Aynı zamanda balığa erişim, fiyatlar ve uygun fiyatlı balığa erişim üzerindeki etkileri de rapor etmiştir. Bu bulgular, hasat sonrası kayıplara ve gıda değer zincirlerindeki bozulmaya bağlı ekonomik ve geçim kaynakları etkilerini tartışan Kaminski ve ark. (2020) ile Hoffmann ve ark. (2018) çalışmalarıyla genel olarak uyumludur. Ancak mevcut çalışma fiziksel veya finansal kayıpları doğrudan ölçmediğinden, sonuçlar nicelendirilmiş ekonomik etkilerden ziyade paydaşların bildirdiği deneyimler olarak yorumlanmalıdır.

Gıda erişilebilirliği ve uygun fiyatlılığı ek kaygılar ortaya koymuştur. Katılımcılar, azalmış balık erişilebilirliği ve yükselmiş fiyatların balığı, özellikle düşük gelirli tüketiciler için daha az erişilebilir kılabileceğini düşünmüştür. Yine de bu çalışma hane halkı gıda tüketimini, beslenme durumunu, piyasa fiyatlarını veya gıda güvenliği sonuçlarını doğrudan ölçmemiştir. Balık, diyetlere protein ve mikro besinler sağlar ve kaçınılabilir kayıpların azaltılması gıda kaynaklarının tüketim için korunmasına yardımcı olabilir (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, 2022). Dolayısıyla bulgular, PHL ile gıda erişimi arasındaki algılanan bağlantıları göstermekte, gıda güvenliği üzerindeki doğrudan etkileri kanıtlamamaktadır.

Katılımcılar aynı zamanda zayıf hijyen, yetersiz soğuk zincir tesisleri ve zayıf kalite kontrol sistemlerini balık kalitesi ve ihracat fırsatları için olası engeller olarak dile getirmiştir. Ürün kalitesinin korunması ve piyasa erişiminin iyileştirilmesi için daha güçlü kalite yönetimi ve soğuk zincir altyapısının yardımcı olabileceğini önermişlerdir. Ancak çalışma ihracat reddlerini bağımsız olarak doğrulamamış, ihracat kayıplarını nicelendirmemiş veya uluslararası standartlara uyumu değerlendirmemiştir. Bu nedenle bulgular, özellikle ilgili ihracat sektörü bilgisine sahip olanların bildirdiği algılar olarak ele alınmalıdır. Hashi ve Muse (2026) da Somali’de balıkçılık kalite kontrol mekanizmalarının güçlendirilmesinin önemini tartışmaktadır; ancak bu kaynağın belirli ilgililiği doğrulanmalıdır.

Yatırım stratejileri konusunda katılımcılar, daha iyi balık işleme uygulamaları, hasattan sonra hızlı soğutma ve buzlama, genişletilmiş soğuk depolama kapasitesi, güvenilir soğutma sistemleri, daha iyi ulaşım altyapısı, pratik eğitimler, daha güçlü düzenleyici denetim ve devlet ile özel sektör paydaşları arasındaki işbirliğini önerdi. Bu öneriler, çalışmada tespit edilen zorluklarla uyumludur. Önerilen önlemler deneyisel olarak test edilmemiş olsa da, bu önlemler Somali’de hasattan sonra balık yönetiminin iyileştirilmesine yönelik daha fazla değerlendirilmeye değer, paydaşlar tarafından belirlenen öncelikleri temsil etmektedir.

6. Pratik çıkarımlar

Kısa vadede, balıkçılık otoriteleri ve kalkınma kuruluşları balık işleme ve hijyen eğitimi ile zamanında buzlama konularına öncelik vermelidir. Orta vadede, devlet kurumları ve özel sektör aktörleri buz tedarikini, soğuk depolamayı ve pazar tesislerini iyileştirmelidir. Uzun vadede, kamu-özel ortaklıkları soğutmalı taşımacılığa, güvenilir enerjiye ve daha güçlü kalite kontrol sistemlerine yatırım yapabilir. Uygulanabilirlik, finansman, teknik kapasite, bakım ve paydaş koordinasyonuna bağlıdır. Bu öncelikler paydaş önerilerine dayanmaktadır; etkinikleri bu çalışmada doğrudan test edilmemiştir.

7. Çalışma sınırlamaları

Bu çalışma paydaş görüşlerine ve bildirilen deneyimlere dayanmış ve balık kayıplarının fiziksel miktarını veya ekonomik değerini doğrudan ölçmemiştir. Amaçlı örnekleme, eşitsiz paydaş grupları boyutları, olası geri bildirim ve yanıt yanlılığı ve yalnızca dört pazarın seçilmesi, bulguların genellenmesini sınırlamakta nedensel sonuçları ise olanaksız kılmaktadır.

8. Gelecek araştırmaları

Gelecek çalışmalar balık kayıplarının fiziksel ve ekonomik boyutlarını doğrudan ölçmeli ve bulguları pazarlar ve paydaş grupları arasında karşılaştırmalıdır. Ayrıca yapılacak araştırmalar, geliştirilmiş soğuk zinciri tesislerinin, eğitim programlarının ve kalite kontrol önlemlerinin uygulanabilirliğini, maliyetini ve etkinliğini değerlendirmelidir.

9. Sonuç

Paydaşlar, seçilen Somali balık pazarlarında hasattan sonra balık kayıplarının ana katkıcıları olarak kötü balık işleme, yetersiz soğuk saklama, sınırlı soğuk zinciri altyapısı, taşıma zorlukları ve kurumsal zorlukları belirledi. Katılımcılar aynı zamanda balık kalitesi, gelir, işletme faaliyetleri, pazar erişimi ve gıda ulaşılabilirliği açısından olası etkileri de değerlendirdi. Önerilen önlemler arasında daha iyi işleme ve muhafaza, soğuk zinciri tesislerinin genişletilmesi, paydaş eğitimi ve daha güçlü kalite kontrol sistemleri yer aldı. Bu bulgular iyileştirmelerin önceliklendirilmesi için bir temel sağlasa da, çalışma balık kayıplarını doğrudan ölçmedi veya nedensel etkiler belirlemedi.

Açıklamalar

Veri kullanılabilirliği açıklaması

Çalışmada sunulan özgün katkılar makaleye/Ekleme Materyali dahil edilmiştir. Daha ayrıntılı bilgiler ilgili yazar ile iletişime geçerek talep edilebilir.

Ahlak açıklaması

Çalışmalar yerel mevzuat ve kurumsal gereksinimler doğrultusunda yürütüldü. Katılım için yazılı bilinçli onay gerekmedi, çünkü çalışma yetişkin katılımcılarla gönüllü mülakatlar içeriyordu, hassas kişisel bilgi toplamadı ve yalnızca araştırma amaçları için yanıtları anonim olarak kaydetti.

Finansman

Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayını için finansal destek alınmadığını beyan etti.

Tanıtımlar

Yazar(lar), seçilen Somali balık pazarlarındaki balıkçılara ve balık tacirlerine bu çalışmaya katılımı ve desteği için teşekkür eder.

Çıkar çatışması

Yazar(lar), bu çalışmanın, potansiyel bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmadan yürütüldüğünü beyan etti.

Üretken yapay zeka açıklaması

Yazar(lar), bu metnin oluşturulmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etti.

Bu makalede şekillerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text) Frontiers tarafından yapay zekânın desteğiyle oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların gözünden geçirmesi de dahil olmak üzere doğruluğun sağlanması için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorunu tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.

Yayıncının notu

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.

Ekleme materyali

Bu makalenin Ekleme Materyaline çevrimiçi olarak şu adresten ulaşılabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmars.2026.1941096/full#supplementary-material

• AbeltiALTekaTA.
  Talep ve arz arasındaki açığı daraltmak için hasattan sonraki balık kayıplarına müdahale: Bazı Sub-Sahara Afrika ülkesinde hasattan sonraki balık kayıplarının büyüklüğüne dair bir derleme. Aquaculture Fish Fish. (2024) 4:e168. doi: 10.1002/aff2.168

  • CrossRef
  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

• AdelajaO. A.KamaruddinR. B.ChiatL. W. (2018).
  Nijerya’nın Ondo Eyaletinde çupra (Pseudotolithus elongatus, kedi balığı (Arius heuteloti) ve karides (Nematopalaemon hastatus) hasattan sonraki kayıplarının değerlendirilmesi. Aquacult. Fish.3, 209–216. doi: 10.1016/j.aaf.2018.05.002

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

• AffognonH.MutungiC.SangingaP.BorgemeisterC. (2015).
  Sub-Sahara Afrika’da hasattan sonraki kayıpların açılması: Bir meta-analiz. World Dev.66, 49–68. doi: 10.1016/j.worlddev.2014.08.002

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • Makalede referansı görüntüle

• Akande G., Diei-Ouadi Y. (2010). “Post-harvest losses in small-scale fisheries: case studies in five sub-Saharan African countries,” FAO Fisheries and Aquaculture Technical Paper no. 550 (Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations).

  • Google Scholar
  • View reference in article

• Food and Agriculture Organization of the United Nations (2022). The State of World Fisheries and Aquaculture 2022: Towards Blue Transformation (Rome: FAO). doi: 10.4060/cc0461en

  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Gram L., Dalgaard P. (2002). Fish spoilage bacteria—Problems and solutions. Curr. Opin. Biotechnol. 13, 262–266. doi: 10.1016/S0958-1669(02)00309-9

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Hashi S., A. Muse B. J. (2026). Review of fish quality control systems and food safety standards in Somalia. Int. J. Fisheries Aquat. Incremental Innovation 2, 14–20. doi: 10.54660/IJFAII.2026.2.1.14-20

  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Hoffmann T. J., Theusch E., Haldar T., Ranatunga D. K., Jorgenson E., Medina M. W. et al. (2018). A large electronic-health-record-based genome-wide study of serum lipids. Nat. Genet. 50, 401–413. doi: 10.1038/s41588-018-0064-5

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Hridoy M. M., Rahman M. M., Sarkar M. S. K., Badiuzzaman H. M. S., Hossain A. (2025). Post-harvest losses of marine fish among fishers in Bangladesh. Fish. Res. 281, 107198. doi: 10.1016/j.fishres.2024.107198

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Kaminski A. M., Cole S. M., Al Haddad R. E., Kefi A. S., Chilala A. D., Chisule G. ve diğerleri (2020). Fish losses for whom? A gendered assessment of post-harvest losses in the Barotse Floodplain fishery, Zambia. Sustainability 12, 10091. doi: 10.3390/su122310091

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Mandal B., Bostan D., Joy C., Babikov D. (2024). MQCT 2024: A program for calculations of inelastic scattering of two molecules (new version announcement). Comput. Phys. Commun. 294, 108938. doi: 10.1016/j.cpc.2023.108938

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Mandal A. K., Rashid M. M. O., Sarkar M. S. K., Badiuzzaman, Rahaman M. T. (2024). Postharvest losses in Bangladesh’s marine fisheries. Heliyon 10, e35531. doi: 10.1016/j.heliyon.2024.e35531

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Mavuru L., Ramaila S. (2022). COVID-19 pandemic as a catalyst for fostering reformed pedagogy in science education. Int. J. Higher Educ. 11, 91–102. doi: 10.5430/ijhe.v11n4p91

  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Samatar A., Madriaga M., McGrath L. (2021). No love found: how female students of colour negotiate and repurpose university spaces. Br. J. Sociology Educ. 42, 717–732. doi: 10.1080/01425692.2021.1914548

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• Segun A.-D., Musa I.-O., Musa M. A., Ijabo O. S., Mohammed S., Mercy O. P. ve diğerleri (2022). Assessment of post-harvest fish losses among artisanal fishers in northeast Nigeria. Bangladesh J. Fisheries 34, 131–141. doi: 10.52168/bjf.2022.34.13

  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

• SrinathK.NairV. R.GopalN.BathlaH. V. L.TauqueerA. (2008).
  Post harvest losses in marine fisheries. Fishery Technol.45, 109–112.

  • Google Scholar
  • View reference in article

• TesfayS.TeferiM. (2017).
  Assessment of fish post-harvest losses in Tekeze dam and Lake Hashenge fishery associations: Northern Ethiopia. Agric. Food. Secur.6, 4. doi: 10.1186/s40066-016-0081-5

  • Pubmed Abstract
  • CrossRef
  • Google Scholar
  • View reference in article

Özet

Anahtar Kelimeler

soğuk zincir, balık işleme, gıda güvenliği, hasattan sonra balık kaybı, Somalia

Başvuru

Hashi SA, Dhore KO and Mohamed MA (2026) Assessment of post-harvest fish loss in Somali fish markets: drivers, impacts, and mitigation strategies. Front. Mar. Sci. 13:1941096. doi: 10.3389/fmars.2026.1941096

Cep Tarihi

17 Temmuz 2026

Güncellenmiş

20 Ekim 2026

Kabul Edildi

30 Ekim 2026

Yayınlandı

13 Kasım 2026

Cilt

13 – 2026

Düzenleyen

Vikash Chandra Roy, Hajee Mohammad Danesh Science and Technology University, Bangladesh

Samantha Farquhar, United States Coast Guard Academy, United States

Hari Eko Irianto, National Research and Innovation Agency, Indonesia

Danar Agus Susanto, National Research and Innovation Agency (BRIN), Indonesia

© 2026 Hashi, Dhore and Mohamed.

Bu açık erişimli makale, Creative Commons Attribution Lisansı (CC BY) altında dağıtılmıştır. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahibinin(lerin) atıf edilmesi ve bu dergideki orijinal yayının, kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıf edilmesi şartıyla, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.

*İletişim: Sakariye Ahmed Hashi, sadka9666@gmail.com

†ORCID: Sakariye Ahmed Hashi, orcid.org/0009-0002-6214-4109; Khalid Omar Dhore, orcid.org/0009-0004-5738-8066

Bu makalede ifade edilen tüm görüşler yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmayabilir. Bu makalede değerlendirilen herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.