- CJ
Catarina Jóia Santos 1*
- JC
José Carlos Ferreira 1
- MW
Michael W. Beck 2
-
1. MARE – Deniz ve Çevre Bilimleri Merkezi, ARNET – Su Araştırmaları Ağı İşbirliği Laboratuvarı, NOVA Bilim ve Teknoloji Fakültesi, NOVA Lizbon Üniversitesi, Caparica, Portekiz
-
2. Kıyı İklim Dayanıklılığı Merkezi, Deniz Bilimleri Enstitüsü, California Santa Cruz Üniversitesi, Santa Cruz, CA, Amerika Birleşik Devletleri
Makale ölçütleri
Görüntülemeler
İndirmeler
Özet
İklim değişikliği ve insan kaynaklı baskılar, kıyı sistemlerine yönelik riskleri artırarak hem etkili hem de toplumsal kabul gören uyum stratejilerine olan ihtiyacı besliyor. Doğaya dayalı çözümler (NBS), riskleri azaltırken ekosistem dayanıklılığını güçlendirme konusunda öne çıkıyor, ancak uygulamaları büyük ölçüde paydaş kabuluna bağlı. Bu çalışma, erozyon ve sulara yama nedeniyle maruz kalan, alçak ve yoğun yerleşime sahip bir alan olan Portekiz’in Costa da Caparica’da kıyı korumasına ilişkin yerel görüşleri değerlendiriyor. Katılımcı bir çerçeve kullanarak Analitik Hiyerarşi Sürecini katılımcı haritalama ile birleştiren çalışma, yerleşimciler, teknik uzmanlar ve kamu otoritelerini içeren beş paydaş grubu ile karar kriterlerini, tercih edilen uyum stratejilerini ve güncel kıyı korumasındaki açıkları değerlendirdi. Bulgular, koruma etkinliği ve bakım maliyetlerinin en etkili karar faktörleri olduğunu, çevresel yan faydaların ise daha az değer verildiğini, özellikle de yerleşimciler tarafından daha az önemsendiğini gösteriyor. Çoğu grup doğaya dayalı çözümleri tercih ederken, yerleşimciler/ticaret grupları daha büyük güvenlikle ilişkilendirdikleri sert yapılmış korumaları tercih etti. Haritalama, kentsel cephe ve kamp alanlarının yetersiz korunduğunda bir uzlaşı olduğunu ortaya koydu; önerilen eylemler dune geri kazandırma ve besleme çalışmalarının genişletilmesinden hassas altyapı ve nüfusun taşınmasına kadar uzanıyor. Bu vaka çalışması, genel geçer tercih sıralamaları iddia etmek yerine, kriter ağırlıklandırmasını yetersiz koruma konusundaki haritalanmış algılarla birleştirerek toplumsal tepki veren kıyı planlamasını desteklemek için zaten yönetilen kıyılar için şeffaf ve aktarılabilir bir tanı iş akışı sunuyor.
1. Giriş
Yüzyıllar boyunca kıyı bölgeleri doğal süreçler altında gelişmiştir. Son on yıllarda ise nüfus artışı ve genişleyen kıyı gelişimi ile altyapı, kıyı sistemleri üzerindeki baskıyı yoğunlaştırarak erozyonu ve kıyı çizgisinin geri çekilmesini hızlandırmış, deniz seviyesi yükselmesi (SLR) kaynaklı etkiler ve kıyı suları taşkınlarını artırmıştır (Salgado ve Martinez, 2017; Romagnoli ve ark., 2021; Knight, 2024). Erozyon, kıyı çizgisi değişimi, SLR ve taşkınlar doğal olarak da meydana gelebilse de, insan kaynaklı iklim değişikliği ve kıyı gelişimi, okyanus ve kıyı sistemlerini benzeri görülmemiş koşullara maruz bırakarak kıyı risklerini artırmıştır (IPCC, 2023; Knight, 2024; Tadić ve ark., 2024). Acil önlemler ve uyum sağlanmazsa, 2050 yılına kadar SLR, kıyı dayanıklılığını geride bırakacak ve ekosistemleri, altyapıyı, kültürel mirası ve kıyı topluluklarını tehlikeye atacaktır (IPCC, 2023; Dario ve ark., 2024a; Tadić ve ark., 2024; Vu ve ark., 2025). Bu artan hassasiyet, etkili ve toplumsal açıdan kabul edilebilir kıyı koruma stratejileri geliştirme aciliyetini ortaya koymaktadır (IPCC, 2023).
Çoğu sahil şeridi, sert mühendislik yapılarına (ör. kum yığınları ve dalgakıranlar) dayanır. Bu önlemler acil koruma sağlayabilse de, genellikle yüksek başlangıç yatırımı gerektirir, periyodik yükseltme veya onarım isteyebilir ve habitat bozulması ile değişen tortul dinamikleri de içeren olumsuz ekolojik etkiler doğurabilir (Cooper et al., 2020; Vojinovic et al., 2021; Li et al., 2023; Young et al., 2023; Forrester et al., 2024). Bu sınırlamalar göz önünde bulundurularak, taban çözümleri (NBS) (ör. plaj doldurma ve kum tepesi restorasyonu), rijit yapıların yerine veya yerine ikame ederek tamponları birleştirmesiyle dayanıklılığı artıran, maliyet etkin ve sürdürülebilir alternatifler olarak giderek daha fazla teşvik edilmektedir (IPCC, 2023; Siegersma et al., 2023; Dario et al., 2024b; Forrester et al., 2024; Motta Zanin et al., 2024). Bu çalışmada, doğal ve tabana dayalı özelliklerin geniş yelpazesinde, doğal plaj-kum tepesi profillerini geri kazandırmak için uyumlu tortul malzemenin kullanımını konumlandıran çerçevelere dayanarak, plaj doldurma taban çözümleri/sert mühendislik dışı bir önlem olarak sınıflandırılmaktadır. Metin boyunca özellikle doldurma ve kum tepesi restorasyonundan söz edilirken “tabana dayalı” ve “sert mühendislik dışı” terimleri NBS ile yer değiştirerek kullanılmaktadır. “Ekosistem temelli yaklaşımlar” veya “sert mühendislik dışı önlemler” gibi diğer terimler yalnızca başka bir çalışmanın kendi terminolojisini doğrudan aktardığında yer alır. “Gri altyapı” ve “sert yapılar” terimleri ise kum yığınları ve dalgakıranlardan söz ederken yer değiştirerek kullanılmaktadır.
NBS, doğal süreçlerden yararlanarak iklim değişikliğine uyum ve afet riskinin azaltılması gibi toplumsal zorluklarla ilgilenirken, ekosistem koruma, yönetim ve restorasyon yoluyla insan kaynaklı baskıları da hafifletmektedir (IUCN, 2020; Baptist et al., 2021; Moraes et al., 2022; IPCC, 2023; Dario et al., 2024a). Riski azaltmanın ötesinde, önemli ekosistem hizmetleri sağlar ve tahmini iklim kaynaklı küresel faydaları 170 milyar dolar düzeyindedir (Baustian et al., 2020; IUCN, 2020; Kumar et al., 2021; Valero et al., 2021; Dario et al., 2024b; La Notte, 2024). Bu avantajlara rağmen, gri altyapı, sağladığı anlık koruma ve algılanan güvenilirliği nedeniyle kalabalık yerleşim alanlarında hâlâ baskın bir tercih olmaya devam etmektedir (Lallemant et al., 2021; Adloff and Rehdanz, 2023). Yine de güncel çalışmalar, belirsizlikler veya arazi kullanımı kısıtlamaları mevcut olsa bile NBS’ye yönelik artan bir destek olduğunu göstermektedir (Saengsupavanich, 2013; Omori, 2021; Areia et al., 2023; Bredes et al., 2024; Dario et al., 2024b).
Kıyı uyumunun başarısı sosyal kabulü gerektirir: yetersiz ya da yerel değerlerle uyumsuz algılanan önlemler direnç, gecikme veya kötü bakımla karşılaşabilir (Pathak et al., 2026; Wu et al., 2026). Buna göre, güncel çalışmalar giderek paydaş görüşlerini, kabulü ve risk okuryazarlığını uyum kapasitesinin ve yönetişim meşruiyetinin belirleyicileri olarak inceliyor (Ferreira et al., 2021b; IPCC, 2023; Goh et al., 2025; Runnel et al., 2025). Yöntemsel olarak çalışmalar yaygın olarak anket veya mülakatlar kullanır, bazen de müzakere ve maliyet gibi takasların açık hale getirilmesi için çoklu kriter karar analiziyle birleştirilir (Saengsupavanich, 2013; Kaya et al., 2024). Katılımcı modelleme ve karar destek araştırmaları benzer şekilde paydaş katılımının hedefleri ve takasları netleştirebileceğini ve daha şeffaf bir karara vermeyi destekleyebileceğini gösteriyor (Azubuike et al., 2026; Pathak et al., 2026). Örneğin, Rendón et al. (2022), Galler’de seçili deney kullanarak yerleşiklerin doğa tabanlı sel korumasına ilişkin tercihlerini ve ödeme isteğini nicelendirdi; Pathak et al. (2026) ise Teksika’da topluluk öncelikleriyle uyumlu bir canlı kıyı şeridinin erken ortak geliştirmesini desteklemek için atölye çalışmaları, anketler ve grup toplantılarını birleştirdi. Portekiz’de de görüş araştırmaları büyüyor: Areia et al. (2023), gri altyapıya kıyasla tabanlı uyum için ülke çapında destek bildirdi; Pinho et al. (2025) ise Aveiro Lagünü’nde odak grupları kullanarak karşılaştırmalı olarak yüksek çevresel farkındalık buldu. Ancak tutumlar ve öncelikler kıyı bağlamlarına göre belirgin biçimde değişebilir (Ruckelshaus et al., 2020), bu nedenle özellikle yüksek maruz kalma ve yoğun yerleşim içeren Costa da Caparica gibi kıyılarda ek yerel araştırmalara ihtiyaç var.
Bu artan çalışma birikimine rağmen, kanıtlar hâlâ çoğunlukla planlı müdahalelere odaklanıyor ve bu da önceden yönetilen kıyılar hakkında daha az içgörü sunuyor – burada tercihler deneyimlenen yaşam deneyimi, kurumsal güvenirlik ve mevcut önlemlerin gözlemlenen performansı biçiminde oluşuyor (Azubuike ve ark., 2026; Pathak ve ark., 2026). Buna ek olarak, nicellenmiş yapılandırılmış yapılar her zaman paydaşların korumanın yetersiz görüldüğü yerleri mekânsal açıdan açık biçimde belirlemeye bağlanmıyor; bu da eylem önceliklendirme için tanısal değerlerini sınırlayabilir. Bu açıklar, özellikle tartışmanın hangi yolu izleyeceği (gri ile Doğa Tabanlı Çözümler) konusunun ötesine geçip korumanın nerede yetersiz görüldüğü meselesini de içerdiği yoğun yerleşimli kıyılar için özellikle geçerlidir. Bu da Costa da Caparica’da, uzun süredir süren koruma önlemleri ve tekrarlayan etkilerin, mevcut stratejilerle edinilen deneyimin güvenirliği, algılanan yetersiz korumayı ve tercihleri nasıl biçimlendirdiğini incelemeye olanak tanımasıyla sınırlı bir vaka çalışmasını teşvik ediyor.
Bu açıkları gidermek için bu çalışma, paydaşların Costa da Caparica’da zaten mevcut olan kıyı korumasını nasıl değerlendirdiğini ve tercihlerini gri-doğa tabanlı yelpaze üzerinde nasıl konumlandırdığını değerlendiriyor. Atölye tabanlı katılımcı bir süreç kullanarak dört boyut analiz edildi: (i) uyarlama kararlarını yönlendiren faktörler, (ii) güncel ve gelecekteki stratejilere ilişkin tercihler, (iii) mevcut korumanın algılanan yeterliliği ve (iv) profesyonel rollerin ve deneyimlenen yaşam deneyiminin etkisi. Araştırma, iklim değişikliği değerlendirmelerinde yaygın biçimde kullanılan çok kriterli bir araç olan Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) (Monteiro ve ark., 2022), katılımcı haritalama ile birleştirerek hem yapılandırılmış ödünleşimleri hem de yetersiz korumaya ilişkin mekânsal açıdan açık algıları ortaya koyuyor (Annisa ve ark., 2025; Shi ve ark., 2025). Bu çalışma, kriter ağırlıklandırmayı yetersiz korumaya ilişkin haritalanmış algılarıyla bağlayan, şeffaf ve aktarılabilir bir tanısal iş akışı sunuyor; ayrıca tercih örüntülerini Costa da Caparica ve katılımcı paydaş gruplarına özgü bağlamsal olarak yorumluyor.
2 Çalışma alanı
2.1 Costa da Caparica
Costa da Caparica, Lizbon Metropolitan Alanı (LMA) içinde, Tagus Ağızı’nın güney kıyısında Almada Belediyesi sınırlarında, alçak, kumlu bir sahil kuşağı olup plaj-düne sistemleri ve yoğun kullanılan bir sahil şeridi barındırır (CEDRUBIODESIGN, 2017) (Şekil 1). Sahil şeridi kuzeyde Cova do Vapor/São João da Caparica’dan güneyde Fonte da Telha’ya kadar yaklaşık 15 km uzanır; doğuda Costa da Caparica Fóssil Kayalığı, batıda ise Atlas Okyanusu ile çevrilidir.
Bu kesim, uzun süreli aşındırıcı eğilimiyle iyi belgelemiştir: 1940’lardan bu yana 300 m’ye varan maksimum geri çekilme ve 1999-2007 arasında yaklaşık 30 m ortalam geri çekilme (≈3 m/yıl) kaydedilmiştir (Agência Portuguesa do Ambiente, 2024). Daha güncel geri çekilme hızları 4,57 ± 0,2 m/yıl olarak raporlanmıştır (Lima ve Coelho, 2024). Kıyı çizgisi davranışı mekânsal açıdan heterojendir: çalışmalar, kuzey kesimde (São João da Caparica’yı da içeren) daha güçlü bir çekilme, güneye doğru ise nispeten stabilite veya birikim olduğunu bildirmektedir; bu durum, kıyı boyunca taşınan sedimanlar ile Tagus ağızıyla olan değiş-tokuşla etkilenen karmaşık sediman dinamiklerini yansıtır (Sancho, 2023).
Bu koşullar yüksek maruzlıkla kesişmektedir: kentsel plajlar, eski ön dünlerin üzerine inşa edilen gelişimlere sahiptir ve bölge 13-968 kalıcı yerleşciye ev sahipliği yaparken, yaz aylarında büyük bir mevsimsiz nüfus akışı almaktadır (yaklaşık 70-000 ziyaretçi) (Município de Almada, 2020; Statistics Portugal, 2022; Sancho, 2023; Visit Portugal, 2025). Arazi kullanımı; sahil kuşağı (plaj-düne sistemi ve bitişik orman), küçük ölçekli çiftliklerle kaplı iç kesim tarım ovası ve yoğun kentsel alanlardan oluşur (Câmara Municipal de Almada, 2001). Kentsel alanlar bölgede baskındır, özellikle kentsel plajlarda restoran ve otel gibi konut ve ticari kullanımlar öne çıkar (Câmara Municipal de Almada, 2001). Birçoğu kalıcı yerleşim yerine hizmet veren kamp alanları, sosyal kırılganlığı ve kıyı risklerine maruzluğu daha da artırmaktadır (Pires et al., 2012).
2.2 Costa da Caparica’da koruma stratejileri
Costa da Caparica kıyı yaylası, hassas yapısı ve yüksek riskli aşırı hava olaylarına maruz kalması nedeniyle kapsamlı araştırmalara konu olmuştur (Ferreira et al., 2021a; Mendiguren et al., 2023; Sancho, 2023; Oliveira et al., 2024; Lemos et al., 2025). Yıllar içinde bu alanda önemli kıyı değişimleri yaşanmış ve bu etkileri azaltmak ile kıyı şeridini stabilize etmek amacıyla çeşitli kıyı koruma önlemleri uygulanmıştır: iki dalga kırıcı, dokuz grev, yapay besleme ve kumulların geri kazandırılması çalışmaları (Veloso-Gomes et al., 2007, Veloso-Gomes et al., 2009; Jóia Santos et al., 2020) (Şekil 2).
20. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilen sert yapılar, devam eden kum kaybına rağmen neredeyse 30 yıl boyunca kıyı şeridini stabilize etmiştir (Veloso-Gomes et al., 2007, Veloso-Gomes et al., 2009). 2000 yılından itibaren erozyon olayları daha sık hale gelmiş, bu durum kıyı boyunca artan kentselleşme ve turizm gelişimiyle örtüşmüş ve kıyı geri çekilmesini minimize etmek için alternatif önlemlere olan ihtiyacı ortaya koymuştur (Veloso-Gomes et al., 2009). Costa da Caparica’nın jeolojik, ekolojik ve jeomorfolojik bağlamı göz önüne alındığında, doğa tabanlı stratejiler, mevcut gri altyapıyı tamamlayıcı nitelik taşımak üzere değerlendirilmiştir; bunlar kentsel cephe ile São João plajlarında yapakı plaj beslemesi ve Cova do Vapor ile São João plajlarında kumul geri kazandırılmasıdır.
Bu koruma stratejilerinin her biri, uygulama ve bakım maliyetleriyle (2024 değerlerine güncellenmiş, Statistika Portugal (2025) hesap makinesi esas alınarak), belgelenmiş kıyı koruma etkinliğiyle ve kıyı korumasıyla ilişkili olanlara ek olarak sağlanan ekosistem hizmetleri biçiminde yan faydalarla ilişkilidir (Ekleme Tablosu 1).
2.3 Costa da Caparica Paydaşları
Etkili paydaş katılımı, açık iletişim, diyalog ve bilgi paylaşımına dayanır; bu da çeşitli bakış açıları ve uzmanlığın entegrasyonunu güvence altına alır (Vasconcelos ve ark., 2022). Paydaşlar arasındaki ilgi ve etki düzeylerindeki farklılıklar göz önüne alındığında, yerel paydaşların kapsamlı biçimde belirlenmesi ve eşleştirilmesi gerekiyordu (Newcombe, 2003). Costa da Caparica’da, kıyı koruma öncelikleri konusundaki farklı görüşleri yakalamak için yerel aktörlerin geniş bir yelpazesi kritik önem taşıyordu. Belirlenen paydaşlar altı ana kategoriye ayrıldı: yerel yönetim, insanların can ve mal güvenliği, kamu kurumları (ulusal ve yerel), çevre sivil toplum kuruluşları, üniversiteler/araştırma merkezleri ve kıyı sakinleri ile işletmeler (Ek Tablo 2).
3 Yöntemler
3.1 Araştırma soruları ve metodolojik çerçeve
Costa da Caparica’da yerel paydaşların mevcut kıyı koruma stratejilerine dair algılarını değerlendirmeyi amaçlayan bu çalışma, dört araştırma sorusunu (RS) ele almaktadır:
-
RQ1: “Yerel paydaşlar bir kıyı uyumluluk stratejisi değerlendirirken hangi karar kriterlerini en önemli olarak görüyorlar?” AHP görevinin atölye ortamında yapılabilirliğini sürdürmek için analiz, kıyı uyumluluk ve çoklu kriter analizinde yaygın olarak kullanılan, risk azaltma, ulaşılabilirlik ve faydalar arasındaki temel ödünleşimi yansıtan sıkı bir kriter kümesine odaklandı (uygulama ve bakım maliyetleri, koruyucu kapasite ve sağlanan çevresel yan faydalar/ekosistem hizmetleri) (Hinkel ve ark., 2014; Suckall ve ark., 2014; Hinkel ve Bisaro, 2016; Skidmore ve Cohon, 2023; Marzouk ve ark., 2024). Karar kriterlerinin özellikleri Ek Tablo 1‘de belirlenmiştir.
-
RQ2: “Çalışma alanında zaten uygulanan kıyı koruma stratejileri arasında paydaşlar hangisini tercih ediyor?” Tercihlerin, söz konusu kriterleri ve mevcut önlemlerin gözlemlenen performansına dair yaşanan deneyimleri yansıtması beklenmektedir.
-
RQ3: “Paydaşlar, uygulanan önlemlerin güncel kombinasyonunun gelecek iklim değişimi senaryolarıyla başa çıkacak kadar yeterli olduğunu düşünüyor mu?” Bu soru, çalışma alanlarındaki yerel deneyime dayalı algılara odaklanmaktadır.
-
RQ4: “Profesyonel roller, deneyim ve uzmanlık, paydaşların görüşlerini ve tercihlerini nasıl etkiliyor?” Bu, atölye katılımcılarının profesyonel rollerine göre açıkça paydaş gruplarına ayrıldığı grup tabanlı analiz yoluyla incelendi; böylece kurumsal sorumlulukların ve yaşanan deneyimin tercihleri nasıl şekillendiği araştırıldı. Bu yaklaşım, paydaş gruplarının değer yönelimleri, kriter ağırlıklandırmaları ve politika tercihleri açısından farklılaştığını gösteren önceki çalışmalarla tutarlıdir (Lucrezi, 2021; Skidmore ve Cohon, 2023).
Araştırma sorularını yanıtlamak için metodoloji üç aşamaya ayrıldı (Şekil 3): katılımcı oturumdan önce, sırasında ve sonra.
İlk aşama, çalışma alanının seçilmesi ve değerlendirme kriterlerinin belirlenmesini içermiştir. Seçilen stratejiler, çalışmanın mevcut korumanın algılarını değerlendirmeyi, olası seçenekleri değil, amacına uygun olarak yalnızca Costa da Caparica kıyı yaylası boyunca zaten uygulandığı belgelenen önlemlerle sınırlı tutulmuştur (Bölüm 2.2). Her strateji için uygulama ve bakım maliyetleri, koruma kapasitesi ve yan faydalar hakkında bilgiler literatürden toplanmıştır (Ekleme Tablosu 1). Paydaş seçimi, katılımcıları araştırma hedefleriyle ilgili olmalarına göre seçen, olasılığa dayalı olmayan bir yaklaşım olan amaçlı örnekleme kullanılarak gerçekleştirilmiştir (Etikan ve ark., 2015). Bu, kurumsal, topluluk ve ekonomik sektörler arasında temsil sağlanmasını güvence altına almıştır. Hükümet kurumları (Almada Belediyesi, Costa da Caparica Mahallesi ve ulusal kurumlar), bilimsel kuruluşlar ve çevre NGO’ları resmi ve teknik rolleri nedeniyle dahil edilmiş; yerel dernekler belediye web sitesi üzerinden haritalandırılmış; kıyıya bağımlı işletmeler (restoranlar, plaj barları, oteller ve kamp alanları) Google Maps üzerinden sistematik olarak tespit edilmiştir. Eş zamanlı olarak atölye çalışmaları özenle hazırlanmıştır.
İkinci aşama, katılımcı atölye çalışmalarından oluşmuştur. AHP egzersizleri, karar kriterlerinin göreli önemini (SRT1) ve uygulanan stratejiler arasındaki tercihleri (SRT2) ele almıştır. Katılımcıların mevcut koruma düzeyini yetersiz olarak algıladıkları alanları belirlemek için katılımcı haritalama kullanılmış; bu da koruma açıkları ve öncelikleri hakkında mekânsal açıdan açık tartışmayı desteklemiştir (SRT3).
Üçüncü aşama (atölye çalışması sonrası) sonuçların doğrulanmasını, işlenmesini ve analiz edilmesini içermiştir. AHP çıktıları iç tutarlılık açısından kontrol edilmiş ve paydaş grupları arasında karşılaştırma yapılabilmesi için birleştirilmiştir (Saaty, 1990). Katılımcı haritalama çıktıları, algılanan yetersiz koruma konusundaki uyum ve farklılıkların belirlenmesi için dijitalleştirilmiş ve sentezlenmiştir. Son olarak, AHP ve haritalama sonuçları karşılaştırılarak RQ4 sorusuna yanıt verilmiş; paydaş grupları arasındaki farkların profesyonel rollerin ve yaşanmış deneyimin etkisini nasıl yansıttığı tespit edilmiştir.
3.2 Katılımcı çalışmalar
3.2.1 Çalışma gruplarının tanımlanması
Atölye çalışması davetleri iki ay öncesinde e-postayla gönderilmiş, alıcıların etkinliği anlamlı katkı sağlayabilecek kişilerle paylaşmaları teşvik edilmiştir. Katılımcılar fikir alışverişini teşvik edecek şekilde gruplara ayrılmış, her grubun kolektif görüşünün kendi alanını yansıtması sağlanmıştır.
Paydaşlar altı gruba ayrılmıştır (Ek Tablo 2); ancak nihai kesin katılım bu ayrımı etkilemiş ve beş grupta 22 katılımcı ortaya çıkmıştır (Ek Tablo 3): (1) yerel yönetim ve kamu kurumları, (2) insanların ve malların güvenliği (sivil koruma hizmetleri) ile çevre KİB’leri, (3) ulusal kamu kurumları (Doğa Koruma ve Ormanlar Enstitüsü), (4) üniversiteler/araştırma merkezleri ve Portekiz Çevre Ajansı (APA) ve (5) kıyı yerleşimcileri ve işletmeler.
Her grup tek bir, kolektif müzakereyle ortaya çıkarılan çift karşılaştırma kümesi üretmiş; bağımsız bireysel yargıların birleştirilmesi yerine – bu nedenle Bölüm 4’te (Sonuçlar ve Tartışma) raporlanan grup düzeyindeki sonuçlar, grubun adını aldığı daha geniş paydaş kategorisinin temsilci bir örneğinin bağımsız tercihleri değil, söz konusu çalışma grubu içinde ulaşılan paylaşılan konumudur. Bu ayrım, özellikle farklı kurumsal veya profesyonel geçmişe sahip katılımcıları birleştiren 2, 4 ve 5. gruplar için önemlidir.
Gruplandırma, katılımcıların kurumsal veya topluluk rollerini yansıtıyor ve kıyı korumasına dair farklı bakış açılarının analizine olanak tanıyordu. Bu yaklaşım, koruma önlemlerinin çalışılması, tasarlanması, finanse edilmesi ve uygulanmasına dâhil edilen aktörlerle (örneğin yerel ve ulusal hükümet, araştırmacılar) kıyı risklerinden doğrudan etkilenen yerleşimciler arasındaki olası görüş ayrılıklarını yakalamayı hedefliyordu.
3.2.2 Analitik hiyerarşi süreci
İlk iki katılımcı egzersiz, Saaty (1990) tarafından geliştirilen ve öncelikleri ağırlıklı çiftli karşılaştırmalardan türeten çok kriterli bir metodoloji olan Analytic Hierarchy Process (Analitik Hiyerarşi Süreci)’ni izledi (Saaty, 1990; Vargas ve Katz, 1990; Vaidya ve Kumar, 2006). Süreç sorunu tanımlar, kriterleri belirler ve onları hiyerarşik olarak yapılandırır; ayrıca sayısal karşılaştırmalar aracılığıyla yargıları ortaya çıkarır (Saaty, 1990). AHP aynı zamanda yargı tutarlılığının kontrol edilmesini de gerektirir (yani karşılaştırmaların mantıksal olarak tutarlı olup olmadığı): Tutarlılık Oranı (CR) bir kalite kontrol metriği sağlar ve tutarlılığın 0,10’u aşması durumunda karşılaştırmalar yeniden gözden geçirilir (Saaty, 1990; Vaidya ve Kumar, 2006; Mu ve Pereyra-Rojas, 2017).
Uygulamada, oturum sırasında hesaplanan CR’nin 0,10’u aşması durumunda moderatör grupları çiftli karşılaştırmaları yeniden değerlendirmeye davet etti. Yeniden gözden geçirmeler CR değerlerini 0,10’un altına indirmediğinde, sonuçlar daha further analiz için korundu; çünkü (i) geleneksel eşiğin üzerindeki aşırı marjinal düzeydeydi, (ii) 0,10 kuralı AHP literatüründe mutlak bir sınırdan ziyade pratik bir yönerge olarak kabul edilir, özellikle burada kullanılan dört kriterlik küme gibi küçük karşılaştırmalı matrislerde (Vaidya ve Kumar, 2006; Mu ve Pereyra-Rojas, 2017) ve (iii) tek bir katılımcı oturumu için mevcut zaman içinde daha fazla revizyon talep etmek, samimi bir uzlaşı yerine yapay bir uzlaşı üretme riski taşıyordu.
Beş çalışma grubunun her biri, ilk iki araştırma sorusunu yanıtlamak için iki AHP egzersizi gerçekleştirdi. Çiftli karşılaştırmaları yönlendirmek için kriterlerin hiyerarşik bir çerçevesi kullanıldı (Şekil 4).
Her egzersizde katılımcılar dört kriteri birbirleriyle karşılaştırdı. Karşılaştırmalar, katılımcıların bilgileri ve etkinlik sırasında sağlanan bilgilerden yararlanarak tek yönde yapıldı (Saaty, 1990; Vaidya ve Kumar, 2006; Mu ve Pereyra-Rojas, 2017). Yargılar, uyarlanmış bir AHP ölçeği kullanılarak kaydedildi (1, 3, 5 ve ters değerler; 1′ eşit önem anlamına gelir). Çıktılar ardından normalize edildi, tutarlılıkları kontrol edildi ve daha ileri analizlere hazır hale getirildi (Ek Malzeme: Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP)).
Tablolar 1 ve 2‘de “Genel” olarak bildirilen öncelik vektörü, beş grup düzeyindeki öncelik vektörünün ağırlıksız aritmetik ortalamasıdır ve her paydaş grubuna, içerdiği katılımcı sayısı ne olursa olsun eşit ağırlık verir. Bu seçim, çalışmanın amacının paydaş kategorilerini kurumsal rol ve deneyimlenen yaşam deneyimine göre karşılaştırmak (RQ4) olup, nüfusu temsil eden bir tercih tahmininde bulunmak değildir. Katılımcı sayısıyla ağırlık vermek, sayısal açıdan büyük grupların, küçük grupların üzerinde kümülatif sonuca hâkim olmasına yol açardı. Forman ve Peniwati (1998)’nı izleyerek, her grubun yargısı etkinlik sırasında görüşme ve uzlaşıyla elde edildi ve “Genel” değeri, bu grup düzeyindeki önceliklerin ağırlıksız birleştirilmesiyle ortaya çıkar. Beş grup boyut ve bileşim açısından farklılık gösterdiğinden, ağırlıksız “Genel” değeri, belirli paydaş kategorilerini etkinlikteki sayısal varlıklarına göre abartılı ya da azaltılmış biçimde temsil edebilir.
| Kriterler | Kgrup 1 | Kgrup 2 | Kgrup 3 | Kgrup 4 | Kgrup 5 | Genel | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | |
| Uygulama Maliyetleri | 0.10 | 3 | 0.16 | 3 | 0.09 | 3 | 0.09 | 4 | 0.28 | 2 | 0.15 | 4 |
| Bakım Maliyetleri | 0.10 | 4 | 0.27 | 2 | 0.09 | 4 | 0.37 | 1 | 0.49 | 1 | 0.27 | 2 |
| Kıyı Korumasında Etkinlik | 0.56 | 1 | 0.48 | 1 | 0.61 | 1 | 0.37 | 2 | 0.16 | 3 | 0.44 | 1 |
| Ek Kazançlar (ekosistem hizmetleri) | 0.25 | 2 | 0.09 | 4 | 0.21 | 2 | 0.16 | 3 | 0.06 | 4 | 0.15 | 3 |
| Tutarlılık Oranı (CR) | 0.02 | 0.11 | 0.06 | 0.06 | 0.11 | – |
Alıştırma 1 (RQ1) için AHP analizi sonuçları.
| Strateji | Kgrup 1 | Kgrup 2 | Kgrup 3 | Kgrup 4 | Kgrup 5 | Genel | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | Ağırlık | Sıra | |
| Groinler | 0.08 | 3 | 0.10 | 3 | 0.08 | 4 | 0.07 | 4 | 0.40 | 1 | 0.15 | 4 |
| Sahil duvarı | 0.08 | 4 | 0.10 | 4 | 0.09 | 3 | 0.35 | 2 | 0.40 | 2 | 0.20 | 3 |
| Sahil doldurma | 0.42 | 1 | 0.56 | 1 | 0.23 | 2 | 0.40 | 1 | 0.12 | 3 | 0.35 | 1 |
| Cümehağı geri kazandırma | 0.42 | 2 | 0.25 | 2 | 0.60 | 1 | 0.18 | 3 | 0.09 | 4 | 0.31 | 2 |
| Tutarlılık Oranı (CR) | 0.00 | 0.02 | 0.10 | 0.10 | 0.01 | – |
RQ2 için AHP analizinin sonuçları.
3.2.3 Katılımcı haritalama
Katılımcı haritalama (kağıtabası) ile alan erişilebilir biçimde, uzaysal açıdan açık yerel bilgi edinilmiş ve dijital araçlarla ilişkili engeller azaltılmıştır (Shi ve ark., 2025).
Sıkça ekosistem hizmetlerini haritalamak için kullanılsa da, katılımcı haritalama risk ve planlama bağlamlarında da algılanan sıcak noktaları belirlemek ve eylemlere öncelik vermek için kullanılmaktadır (Calado ve ark., 2025; James, 2025; Zagórska ve ark., 2025). Bu çalışmada, egzersiz katılımcıların mevcut koruma düzeyinin yetersiz olduğunu nerede, ek önlemlerin gerekli olduğunu belgeleyerek RQ3’e yanıt vermiştir.
Atölye çalışmasında, her gruba çalışma alanının baskılı, özdeş bir temel haritası (ölçek 1:25.000, Şekil 2‘ye benzer) verilmiştir; haritada kıyı şeridi, ana kentsel ve kamp alanı sektörleri ile mevcut koruma yapıları gösterilmektedir. Her grup iki görevi tamamlamıştır:
-
Mevcut korumanın yetersiz kabul edildiği alanların sınırlarının çizilmesi (renk 1)
-
Ek korumanın gerektiği konumların vurgulanması ve tercih edilen önlemlerin belirlenmesi (renk 2).
Oturum sonrasında, notların eklendiği kağıt haritalar fotoğraf ile belgelendi ve dijital taban haritasına göre jeoreferanslandı; el ile çizilen sınırlar QGIS Yazılımında poligon figürleri olarak elle dijitalleştirildi ve her grup ile her görev için bir poligon katmanı oluşturuldu (yetersiz koruma alanları ve ek koruma gereken alanlar). El ile çizilen sınırlar resmi konumsal doğruluk taşımadığından, poligonlar çizilen çizgilere olabildiğince yakın şekilde dijitalleştirildi ve konumsal belirsizliği temsil etmek için tampon (buffer) uygulanmadı. Bu durum, yöntemin bir sınırlaması olarak kabul edilmektedir (Bölüm 4.2.1).
Ardından beş grubun poligon katmanları QGIS içinde alansal olarak üst üste bindirilerek gruplar arası örtüşme (yani uzlaşı) ve örtüşmeme (yani ayrılık) alanları belirlendi. Bir alan, beş çalışma grubundan üçü veya daha fazlası tarafından bağımsız olarak sınırları çizildiğinde bir “sıcak nokta” olarak değerlendirildi; yalnızca bir veya iki grup tarafından işaretlenen alanlar ise gruba özgü olarak tanımlandı.
4 Bulgular ve tartışma
Bulgular, genel yanıtlar ve beş önceden tanımlanmış paydaş grubu temel alınarak analiz edildi. Bu sayede hem AHP hem de katılımcı haritalama analizi, atölye çalışmalarına katılan tüm katılımcıların girdilerini dahil etti. Bu bölüm boyunca, gruba özgü sonuçlar, her çalışma grubunun ulaştığı kolektif kararla olarak raporlanmaktadır (Bölüm 3.2.1’de tanımlandığı gibi) ve adlarını aldıkları daha geniş paydaş kategorilerini bağımsız olarak temsil ettiği şeklinde okunmamalıdır.
4.1 Analitik hiyerarşi süreci
İki grup, 0.11 oranında biraz daha yüksek CR değerleri gösterdi; ancak çeşitli paydaş girdilerinin korunmasının değeri ve grup kurulumlarının tartışma için değerli olsa da entropiye yol açabileceği göz önüne alındığında, bu yanıtlar korundu.
4.1.1 Strateji seçimini yönlendiren karar kriterleri
İlk araştırma sorusuna yanıt veren sonuçlar (Tablo 1), paydaşların strateji seçiminde en etkili karar kriteri olarak kıyı koruma verimliliğini belirlediğini gösteriyor. Bu kriter, uygulama ve bakım maliyetlerinin yanı sıra ekosistem hizmeti değerlendirmelerinin üzerinde yer alıyor ve tüm paydaş gruplarında (5. Grup – Yerliler hariç) 0,35’i aşan en yüksek genel ağırlığı (0,44) alıyor.
Bakım maliyetleri (0,27) verimliliğin hemen ardından geliyor ve gri altyapının bakımının yüksek maliyetinden kaynaklanan kaygıları yansıtıyor; bu altyapı, aşırı hava olaylarından sonra genellikle pahalı acil müdahaleler gerektiriyor (Cardona ve ark., 2020). Benzer eğilimler başka yerlerde de raporlandı: örneğin, Khodadoust (2025), zırhlı bir kırık dalgakıran için alternatifleri değerlendiren uzmanların, uzun vadeli maliyetleri minimize etmek amacıyla daha az bakım gerektiren yerel malzemeler kullanan çözümleri tercih ettiğini buldu. Uygulama maliyetleri daha düşük sıralandı (genel ağırlık = 0,15), çünkü katılımcıların çoğu bunları tek seferlik bir gider olarak gördü; ancak plaj doldurma bu açıdan bir istisna oluşturuyor, çünkü uygulama ve bakım pratikte ayırt etmek zor (Jóia Santos ve ark., 2020; Kaya ve ark., 2024).
Ek faydalar genel olarak daha az önemli bulundu ve hiçbir grup onları öncelikleri olarak sıralamadı. Bu bulgular, Kaya ve ark. (2024)’nın, maliyetler yerine çevresel değerlendirmeler ve iklim adaptasyonunu daha güçlü biçimde önceliklediklerini raporlamasıyla çelişiyor. Costa da Caparica’da katılımcılar, daha geniş ekolojik ek faydalar yerine somut, kısa vadeli korumayı vurguladı; bu muhtemelen bölgenin “zaten yönetilen” bağlamını yansıtıyor.
Genel olarak bu, performans- ve koruma odaklı gruplardan (1-4) yerlilerdeki maliyet vurgulu profile doğru bir eğilim ortaya koyuyor; bu da kurumsal rollerin ve yaşanmış maruziyetin, ödünlerin nasıl çerçevelendiğini şekillendirdiğini gösteriyor (RQ4).
4.1.2. Koruma stratejilerine dair paydaş tercihleri
İkincil faydaların büyük bir karar faktörü olmamasına rağmen, ikinci araştırma sorusuyla ilgili ikinci egzersizden elde edilen sonuçlar (Tablo 2), gri altyapıya kıyasla taban çözümlere yönelik genel bir tercih olduğunu gösteriyor: plaj doldurma (0.35) ve tüp dikiliş restorasyonu (0.31), deniz surları (0.20) ve kumsul kesiciler (0.15)’den daha yüksek ağırlık aldı.
Plaj doldurma, iki grup için en üst tercih olmasa da, çalışma alanında fırtına kaynaklı aşınmayı azaltmadaki kanıtlanmış etkinliği ve beş yıldan uzun ömrü nedeniyle Costa da Caparica için tercih edilen strateji olarak öne çıktı (Sancho, 2023; Oliveira ve ark., 2024; Bakanlar Kurulu Başkanlığı, 2025). Gri altyapı, tamamlayıcı daha yumuşak önlemler gerektirdiği ve kendi başlarına sediman dinamiklerini çözemeyeceği görüşüyle tutarlı şekilde genel olarak daha düşük sıralandı (Areia ve ark., 2023; Dario ve ark., 2024b).
Taban çözümlere yönelik genel desteği içeren RQ2 örüntüsü, düşük ağırlıklı ikincil faydalar bulgusuyla birlikte var olur; bu da daha yumşak çözümlere yönelik desteğin, ekosistem hizmetleri sağlamalarından ziyade, Costa da Caparica’daki algılanan performanslarından kaynaklanıyor olabileceğini ima eder.
4.1.3 Gruba özel analiz
Aşağıdaki gruba karşı grup karşılaştırmaları, istatistiksel olarak doğrulanmış atıflardan çok, keşif amaçlı ve hipotez üreten yorumlar olarak sunulmaktadır. Yalnızca beş grup düzeyinde birim olması – bunlardan birkaçı farklı kurumsal veya mesleki geçmişe sahip katılımcıları birleştiriyor – gruplar arasındaki farklar resmen mesleki rol, kurumsal sorumluluk veya deneyimlenen deneyimlere atfedilemez. Aşağıda sunulan makul bir kurumsal veya deneyimsel açıklama, her grubun bilinen bileşimine dair yazarların yorumunu yansıtır; test edilmiş bir nedensel ilişkiyi değil.
1. Grup, koruma etkinliğini (0.56) önceliklendirirken, aynı zamanda eş faydalara (0.25) göreli olarak daha yüksek önem atfeder ve maliyetleri en düşük sıraya yerleştirir (0.10). Bu tutum, grubun yerel dinamiklere dair teknik aşinalığını ve cilt yenileme çalışmalarına kurumsal katılımı yansıtıyor olabilir (Câmara Municipal de Almada, 2024); bu strateji, Costa da Caparica’da birden fazla ekosistem ve sosyal fayda ile güçlü biçimde ilişkilidir. 1. Grubun yumuşak çözümlere gri altyapı önünde güçlü tercihi (0.42’ye karşı 0.08) bu yönelimle tutarlıdır ve NBS’leri yerel düzeyde uygulama doğrudan üstlenen aktörlerin çok işlevselliği ve uygulanabilirliği daha iyi kavradığını ima eder; bu, uygulama sürecinde yer alan kurumların ileride böyle önlemleri nasıl destekleyebileceği açısından önem taşır.
2. Grup, etkinliği bakım maliyetlerinden 0.21 puan öne çıkarır ve gri yapılar yerine plaj yenilemeyi güçlü biçimde tercih eder (0.56’ya karşı 0.10). Etkinliğe verilen önem, bu grubun risk azaltma ve afet yönetimi göreviyle tutarlıdır (Meclis, 2006; O’Brien ve ark., 2006). Plaj yenileme yönündeki belirgin tercih, doğa tabanlı önlemlere duyulan genel bir tercihten çok, yerel düzeyde kanıtlanmış olumlu sonuçları olan önlemlere odaklanmayı yansıtıyor olabilir; bu da, operasyonel risk yönetimi rolüne sahip kurumsal aktörlerin gözlemlenebilir yerel performans gösteren stratejilere yönelmesi kalıbını, 1. Grubunda da görüldüğü gibi, pekiştiriyor.
Doğa koruma kuruluşu (3. Grup) benzer biçimde etkinliği önceliklendirdi ancak yan faydaları maliyetlerin iki katı ağırlığa sahip kıldı (0,21’e karşı 0,09). Bu tutar, grubun çevresel yönelimini yansıtacak şekilde yorumlanabilir. 3. Grubun besleme yerine düne restorasyonunu tercih etmesiyle tutarlıdır ve beslemenin ekolojik etkilerine dair kaygılar (Tauran ve ark., 2025) ile düne sistemlerinin koruyucu etkinliğini destekleyen kanıtlarla uyumludur (Sigren ve ark., 2015; Walker ve ark., 2023; Harris ve Ellis, 2025). 1. ve 2. Gruplardan farklı olarak 3. Grup aynı zamanda kültürel ekosistem hizmetlerini, özellikle rekreasyon ve estetiği öne çıkardı (Oh ve ark., 2025); bu da bu paydaş kategorisi için ekolojik sürdürülebilirlik ile insan refahının sıkı sıkıya bağlantılı görüldüğünü gösterir ve korumaya yönelik aktörlerin gelecekteki kıyı planlamasına nasıl dahil edilebileceğine dair dikkate değer bir husustur.
Akademisyenler ve APA temsilcisi (4. Grup), etkinliği ve bakım maliyetlerini eşit biçimde ağırlıklandırmalarıyla (0,37) 1’den 3’e kadar olan gruplardan ayrılırlar. Bu, APA’nın koruma stratejilerini uygulama ve finanse etmedeki kurumsal rolüyle ilişkilendirilebilecek bir maliyet-etkinlik perspektifine işaret ediyor olabilir. Kıyı beslemesini ardından deniz duvarlarını tercih etmeleri, sert mühendislik yapılarını doğa tabanlı/yumuşak mühendislik müdahaleleriyle dengeleyen birleşik stratejilere yönelik bir tercihi işaret eder; bu da çalışma alanında karmaşık yaklaşımları destekleyen kanıtlarla tutarlıdır (Oliveira ve ark., 2024). Bu durum, 4. Grup’u, daha güçlü biçimde NBS- veya etkinlik odaklı gruplardan ayrılan, mühendislik ile ekolojik öncelikler arasında uzlaşıyı arabulabilecek teknik aktörlerin nasıl hareket edebileceğine dair dikkate değer bir, hibrit ve etkinlik odaklı profil olarak konumlandırır.
5. Grup, en belirgin profili sunmuş; etkinliğe göre bakım maliyetlerini önceliklendirmiş (0,49’a karşı 0,16) ve yan faydalara asgari ağırlık vermiş (0,06) – bu da atölye ortalamasından sapan bir örüntü. Bu bulgu, yerleşenlerin ekosistem hizmetlerine değer verdiğini gösteren önceki bulgulardan farklılık gösteriyor (Areia ve ark., 2023). Bakım maliyetlerine yönelik bu odaklanma, katılımcılar tarafından doğrudan ifade edilmediği için yazarların sunduğu bir yorum olan vergi mükellefi sorumluluğu algılarını yansıtıyor olabilir – en fazla fonun AB ve dış programlardan geldiği göz önüne alındığında (Água & Ambiente Online, 2025; EEA Grants, 2025). Maliyet açısından öne çıkan bu profil, RQ4 ile ilişkiliydi; çünkü bir stratejinin bakımına yönelik yaşanmış, teknik olmayan maruziyetin – mühendislik performansından ziyade – bir paydaş grubunun karar kriterlerini nasıl belirleyebileceğini ortaya koyuyordu.
Bu grubun beslemeye (0,12) ve kumül (0,09) geri kazanımına göre gri altyapıyı (0,40) tercih etmesi, en hassas alanlarda yaşanmış maruziyetle, sert yapıların sağladığı algılanan güvenlik hissiyle birlikte, doğrudan katılımcılar tarafından dile getirilen pratik bir işletme kaygısıyla ilişkilendirilebilir: beslemenin tekne trafiğini etkilemesi. Bu ayrılık, diğer algı çalışmalarında raporlanan paydaş bölünmelerini yansıtıyor (Saengsupavanich, 2013) ve gri savunmaların güvenlik yanılsaması yaratabileceğine dair uyarılarla tutarlı (Denjean ve ark., 2017). Bu grub için mevcut savunmalarla doğrudan maruziyet ve yaşanmış deneyimin, başka yerlerde bildirilen genel NBS yanlısı tutumları üstüne çıktığını vurguluyor; bu ayrılık, RQ4 kapsamında Bölüm 4.2’de tekrar ele alınıyor.
Toplamda gruplandırılmış sonuçlar, tercihlerin kurumsal roller (uygulama, düzenleme, sivil koruma) ve deneyimlenen yaşam deneyimiyle sistematik olarak değiştiğini gösteriyor; bu da RQ4’ü yanıtlamada grup temelli tasarımın değerini destekliyor. Bu bulgu, kurumsal rollerin ve deneyimlenen yaşam deneyiminin uyumlama algılarını şekillendirdiğine dair önceki kanıtlarla uyumlu (Barquet and Cumiskey, 2018; Howe, 2021; Khodadoust, 2025). Özellikle Grup 5’in görüşleri, yerlilerin NBS’ye dair artan desteğini gösteren daha geniş eğilimlerle çelişiyor (Areia et al., 2023; Bredes et al., 2024; Dario et al., 2024a, Dario et al., 2024b). Ancak bu, tek bir çalıştayda toplanan 6 yerel ve iş insanı temsilcisinden oluşan belirli bir grubun kolektif yargısını yansıttığı için, katılımcı paydaşların göstergesi olarak okunmalı, daha geniş yerel nüfusun veya iş topluluğunun göstergesi olarak değil.
Kriterler, AHP egzersizinin çalıştay ortamında yapılabilirliğini korumak için önceden tanımlandı. Gelecek uygulamalar, katılımcıların önerdiği ek kriterleri ortaya çıkarmak ve önceliklendirmek için ayrı bir kapsamlı analiz aşaması (veya çalıştay süresi) içerebilir. Ayrıca, AHP ağırlıkları çalıştay tabanlı çiftli karşılaştırmalardan türetilmiş olup, tutarlılık kontrollerine rağmen çerçeveleme ve grup dinamiklerinden etkilenmeye hassas olabilir; bu bağlamda 2 ve 5 numaralı gruplar, revizyon sonrasında CR değerlerinin (0.11) geleneksel 0.10 eşiğinin marjinal olarak üzerinde kalmıştır. Bu nedenle, bu ağırlıklar kesin tercih büyüklükleri yerine işaret eden öncelikler olarak yorumlanmalıdır.
4.2 Katılımcılı haritalama
4.2.1 Mevcut korumada algılanan açıklar
Katılımcılar, alanda yaşamlarından, işletme yürütmelerinden veya kıyı yönetimi veya araştırmada çalışmalarından kaynaklanan güçlü bir alana dayalı bilgi gösterdiler. Üçüncü araştırma sorusuyla ilgili birleştirilmiş mekansal girdiler Şekil 5‘de gösterilmektedir.
Gruplar boyunca, algılanan yetersiz koruma iki tekrarlayan sıcak noktada yoğunlaştı: kentsel ön plajlar ve kamp alanı sektörleri; bu da, anlaşmazlıkların riskin var olup olmadığından çok, riskin nerede en kritik olduğu ve nasıl yönetilmesi gerektiğiyle ilgili olduğunu gösteriyor.
Grup 1, kentsel cepheyi, özellikle São João’nun güneyindeki kesim ve kentsel plajların büyük bölümünü, kendi değerlendirmelerinde yükselen deniz seviyelerine dayanıklı olarak yeterli bulmadı. Başkanın, 2019’daki kum doldurma işleminin ardından en büyük tortu kaybını yaşayan sektörler olarak bildirdiği en kuzey ve en güney kesimlerini vurguladı; São João ve Cova do Vapor’u ise nispeten stabil ya da tortu biriktiren olarak tanımladı – bu kalıp, Pais (2021) tarafından bağımsız olarak da bildirilmiştir.
Grup 3 ve Grup 4, kentsel cepheye odaklanan benzer değerlendirmeler sundu. Grup 3, Grup 1’in endişelerini yinelerken, Grup 4, sık sık üstünden taşma yaşanan pirlantaları belirterek, kötüleşen iklim koşulları altında uzun vadeli dayanıklılıklarını sorguladı – bu endişe, Ferreira ve ark. (2021a); Oliveira ve ark. (2024) ve Lemos ve ark. (2025) tarafından yayımlanan teknik literatürde de dile getirilmiştir.
Buna karşılık, Grup 5, daha dar bir açık belirleyerek São João’nun güney kesimine, bazı katılımcıların yaşadığı veya çalıştığı deniz seviyesinin altında kamp alanlarına komşu bölgeye odaklandı. Bu algı, bağımsız olarak belgelenmiş fiziksel kanıtlarla örtüşmektedir: plaj, kuzey São João’ya göre daha dar ve daha hızlı aşınmaktadır; bu durum, deniz duvarıyla desteklenen yapı ve Cova do Vapor’un güney pirlantası tarafından kısıtlanan tortu taşıması nedeniyle ortaya çıkmıştır, 2014 ve 2019’daki kum doldurmalarına rağmen (Pais, 2021; Oliveira ve ark., 2024).
4.2.2 Gelecekteki faaliyet için öncelikli alanlar
Katılımcılara yeni koruma önlemlerinin en fazla fayda sağlayacağı konumların belirlenmesi sorulduğunda (Şekil 6) öncelikler, kentsel cepheden korumasız alanlara kaymıştır; bu da paydaşların, şu anda başarısız olarak algılanan alanlar (Şekil 5) ile önleyici faaliyetin etkili olabileceği alanlar arasında ayrım yaptığını göstermektedir.
1, 3 ve 4. gruplar, kamp alanlarının tahrip olmuş kumulları işgal ettiği, gelişme ve eski balıkçı kışlalarının turistik konaklama alanlarına dönüştürülmesiyle parçalanduğu kumsalların güneyindeki alanı belirledi. Ekosistemin iyileştirilmesi ve doğal savunmaların güçlendirilmesi için kumulların geri kazandırılmasının önceliklendirilmesini önerdiler. 3. grup, ayrıca geri kazandırmayı besleme ile birleştirerek rekreasyon ve ekosistem hizmetlerini artırmayı önerdi; bu yaklaşımların aynı alan içinde birden fazla fayda sağladığı çoklu işlevselliği yansıtan bu yaklaşımı öne çıkardı (Silva ve ark., 2017). 3. ve 4. gruplar, ayrıca devam eden kum geri kazandırma çalışmalarının güneye doğru uzatılmasını önerdi – Bölüm 4.1.2’de tartışılan tercihlerle uyumlu.
2. grup, Cova do Vapor ve Trafaria’yı yüksek riskli aşındırma bölgeleri olarak belirledi; bu durum tarihsel arazi dönüşümüyle ilişkilendirildi (Peponi ve ark., 2019; Pereira ve ark., 2022). Mevcut gri yapıların değerini kabul ederken, altyapının ve yerleşimcilerin yerinden edilmesi yoluyla yönetilen geri çekilmeyi önerdiler – Savunma Sivil Koruma geçmişleriyle ve maruziyetin azaltılmasının riski önemli ölçüde düşürmede son derece etkili olduğunu gösteren kanıtlarla uyumlu; bu, Doelle ve Puthucherril (2023) ile Hynes ve ark. (2022) tarafından belirtilmiştir. 4. grup benzer şekilde yönetilen doğrultu yeniden düzenlemeyi savundu, ancak özellikle güney segmentindeki kamp altyapıları için.
5. grup, 2. gruba benzer bir alana odaklandı ancak zıt çözümler önerdi: yerinden etmeyi ve yumuşak önlemleri reddederek gri altyapının uzatılmasını ve balık erişimini iyileştirmek için kazınmış birikintilerin (sediment) temizlenmesini tercih etti. Bu tutum, geri çekilmeye yönelik belgilenmiş engellerle uyumlu; güçlü yer bağlılığı ve katı mühendislik uygulamalarının sağladığı algılanan güvenlik dahil (Rulleau ve Rey-Valette, 2017; Bongarts Lebbe ve ark., 2021; Bukvic ve Barnett, 2023).
Katılımcı haritalama, ölçülen tehlike olasılığından çok, algılanan kavramları ve öncelikleri ortaya koyar; haritalanan çıktilerin ayrıntıları, katılımcıların temel haritaya aşinalığı ve atölye biçimi ile ayrıca manuel olarak dijitalleştirilen sınırların etrafındaki konumsal belirsizlik tamponunun bulunmamasından etkilenebilir. Bu uygulamanın değeri, mühendislik değerlendirmesinin yerini almak yerine, paydaşların korumanın yetersiz olduğunu nerede ve nasıl algıladığını ve bunun rol ile yaşanmış maruz kalmaya göre nasıl farklılaştığını teşhis etmektir.
4.3 Paydaş grupları arasında ayrışbak görüşler
RQ4’ye yanıt olarak, paydaş öncelikleri kurumsal roller, risk algısı ve ekoloik bilinç tarafından şekillendirilen bir yelpaze ortaya koyar. Kurumsal aktörler ve korumacılar, kıyı korumanın etkinliğini ve Doğaya Dayalı Çözümlerin (NBS) çok işlevli değerini vurgularken, akademisyenler risk azaltmayı maliyet verimliliğiyle dengeledi. Her iki grup da yönetim açısından nüfus ve altyapının yeniden hizalanmasına olan ihtiyacı, daha az belirgin olmakla birlikte kabul etti. Buna karşılık, 5. Grup ise derhal ve somut koruma ile ulaşılabilirliği önceliklendirerek gri altyapıyı tercih etti ve yerinden göçürmeyi reddetti.
Bütün olarak değerlendirildiğinde, sonuçlar üç tekrarlayan profili ayırt eder: (i) etkinliği önceliklendiren ve genellikle besleme/kum yığınları geri doldurma/çöl geri kurma çalışmalarını (genellikle hedefli gri önlemlerle birlikte) destekleyen kurumsal, performans odaklı gruplar (1–4), (ii) etkinliği bakım yüküyle dengeleyen verimlilik/hibrit profil (özellikle 4. Grup) ve (iii) en fazla maruz kalan mikro konumlarda katı yapıları tercih eden ve geri çekilmeye direnen, risk vurgulu profil (5. Grup).
Bu ayrışmalar; deneyim, görüş ve davranışın adaptasyon algılarını şekillendirdiğine dair önceki bulgularla uyumludur (Barquet and Cumiskey, 2018; Howe, 2021; Khodadoust, 2025). Ancak, 5. Grup tarafından ifade edilen gri önlemlere yönelik güçlü tercih; NBS’ye yönelik artan desteğe dair daha geniş sinyallerle çelişmektedir (Dario et al., 2024a, Dario et al., 2024b; Kaya et al., 2024) ve bu da yerel etkilerin tarihçesinin, katı savunmaların algılanan güvenilirliğinin, genel NBS yanlısı tutumların önüne geçebileceğini göstermektedir.
5. grubun zıt bakış açıları, üyelerinin hassas kıyı ve balıkçı topluluklarının riskleriyle doğrudan karşılaşmasından kaynaklanıyor. Bu çalışma grup düzeyindeki farklara odaklanmış olsa da, yaş ve cinsiyet gibi bireysel faktörler de hassasiyet ve risk algısını etkileyebilir; belirli grupların (yerleşik nüfus gibi) orantısız şekilde etkilenmesi (Barquet ve Cumiskey, 2018) daha ileri araştırmaları gerektiriyor.
Bu bağlamda kıyı risk okuryazarlığının ve iletişiminin güçlendirilmesi esastır; hibrit çözümler güven açıklarını kapatabilir ve kabul görmayı teşvik edebilir (Vojinovic ve ark., 2021). Bu çeşitli bakış açılarının entegrasyonu, teknik açıdan etkili, ekolojik açıdan sürdürülebilir ve sosyal açıdan meşru kıyı müdahalelerinin tasarlanması için kritik olup, uzman bilgisini yerel deneyimle uyumlayan katılımcı yaklaşımların değerini pekiştiriyor.
5 Sonuçlar
Doğa temelli çözümler, kıyı risklerini azaltırken ekosistem dayanıklılığını da artırması yönünde giderek daha fazla tanınıyor; ancak uygulamları yerel kabul ve algılanan performans’a bağlıdır. Bu çalışma, Analitik Hiyerarşi Süreci ile katılımcı haritalamayı birleştiren bir katılımcı çalıştay aracılığıyla, Portekiz’deki Costa da Caparica’daki mevcut kıyı uyumuna yönelik paydaş tercihlerini inceledi. Analiz, uyum seçimlerini yönlendiren karar kriterlerini, tercih edilen uygulanan stratejileri, güncel korumanın yeterliliğine dair algıyı ve kurumsal rollerin ile yaşanmış deneyimin etkisini ele aldı.
Bu tek katılımcı çalıştayın, beş çalışma grubuna ayrılan 22 katılımcıyla düzenlenmiş olması nedeniyle, bildirilen tercihler, daha geniş paydaş kategorilerinin istatistiksel olarak temsil eden konumlarından çok, her bir grup içinde ulaşılan kolektif yargıları yansıtıyor; özellikle farklı arka planlardan katılımcıları birleştiren gruplar için bu durum daha belirgindir.
Gruplar genelinde kıyı koruma etkinliği baskın karar faktörü olurken, onu takip eden bakım maliyetleri, uygulama maliyetleri ve yan faydalar ise genellikle daha az önceliklendirildi. Yine de, kumsalların beslenmesi ve kumulların geri kazandırılması gibi doğa tabanlı çözümler genel olarak tercih edildi; ancak yerleşimciler/işletmeler grubu, algılanan güvenlik endişleri ve geçim kaynağıyla ilgili konular (örneğin balıkçılık) nedeniyle sert altyapıyı tercih etti. Bu ayrılık, yaşanmış maruziyetin ve mesleki deneyimin uyum tercihlerini şekillendirdiğine dair kanıtları güçlendiriyor ve genel doğa tabanlı çözüm yanlısı tutumların, belirli yüksek riskli alanlarda mutlaka destek haline gelmediğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Katılımcılar, mevcut koruma önlemlerinin öngörülen iklim riskleri için yetersiz olduğu konusunda geniş çapta hemfikir oldu. Kamp alanlarının önündeki kumulla parçalanmış alanlar da dahil olmak üzere kentsel cephe ve kumul bölgeleri en savunmasız alanlar olarak belirlendi; bu da insan yerleşiminin maruziyet üzerindeki etkisini yansıtıyor. Önerilen stratejiler, genişletilmiş kumul geri kazandırma ve kumsalların beslenmesinden, yönetilen geri çekilme gibi daha dönüştürücü seçeneklere kadar uzanıyor; bu da riskteki alansal çeşitliliği ve kabul edilebilir uyum hakkındaki farklı görüşleri ortaya koyuyor.
Politik çıkarımlar, eşleştirilmiş sıcak noktaların önceliklendirilmesini, etkinlik-bakım ödünleşini açıkça ele almayı ve yumuşak önlemlere dair güvenin düşük olduğu durumlarda hibrit yaklaşımların göz önüne alınmasını içeriyor. Sınırlamalar ise atölye tabanlı örnekleme (sınırlı yerleşik katılımcı katılımı), grup düzeyinde yalnızca beş birimin yer alması – bu durum gözlemlenen farkların profesyonel rol veya yaşam deneyimine istatistiksel atıf yapılmasını olanaksız kılıyor, dolayısıyla sunulan yorumlar doğrulamaya değil, keşfe yönelik – uygulanabilirlik için önceden tanımlanmış AHP kriterleri ve algılanan, ölçülen değil, tehlikeyi yansıtan eşleştirme çıktıları olarak sıralanabilir. Genel olarak katkı, zaten yönetilen kıyılar için şeffaf ve aktarılabilir bir tanı iş akışı sunuyor; önlemlerin geniş çapta genellenebilir bir sıralaması değil. Karar kriterlerinin AHP tabanlı ağırlıklandırılması ile koruma stratejilerinin katılımcı eşleştirme yoluyla birleştirilerek algılanan yetersiz koruma yaklaşımı, diğer zaten yönet kıyılarda da uygulanabilir. Burada bildirilen ampirik bulgular – karar kriterlerinin sıralaması, koruma stratejilerinin göreceli ağırlıkları ve algılanan sıcak noktaların konumu – 22 katılımcılı tek bir atölye çalışmasının ve tek bir olgu çalışması ortamının ürünüdür; bağımsız tekrarlamadan yoksun olarak diğer sahalar, paydaş nüfusları veya daha büyük örneklemlere genellenebilir kabul edilmemelidir.
Açıklamalar
Veri erişilebilirliği açıklaması
Bu makalenin sonuçlarını destekleyen ham veriler, authors tarafından makul bir bekleme olmaksızın erişime sunulacaktır.
Ahlak açıklaması
Ahlaki onay sunulmuş ve yanıt/onay beklenmektedir. Ancak çalışma, tam çorahlı ahlak incelemesini hariç tutan muafiyet uyumlu davranmaktadır. Çalışmalar yerel mevzuat ve kurumsal gereksinimler doğrultusunda yürütülmüştür. Katılımcılar bu çalışmaya katılmaya ilişkin yazılı aydınlatılmış onamlarını vermiştir.
Yazar katkıları
CJ: Kavramsal tasarım, Resmi analiz, Soruşturma, Metodoloji, Doğrulama, Görselleştirme, Yazım – taslak, Yazım – inceleme & düzenleme. JF: Kavramsal tasarım, Metodoloji, Yönetim, Doğrulama, Görselleştirme, Yazım – inceleme & düzenleme. MB: Kavramsal tasarım, Yönetim, Görselleştirme, Yazım – inceleme & düzenleme.
Fonlandırma
Yazar(lar), bu çalışma ve/veya yayınının finansal destek alındığını beyan etmiştir. CJ, Portugal’daki Fundação para a Ciência e Tecnologia (FCT) tarafından finanse edilen ve MIT Portugal Programı kapsamında verilen PRT/BD/154303/2022 doktora bursuyla desteklenmiştir. Bu çalışma, FCT – Fundação para a Ciência e a Tecnologia, I.P. (Portugal) tarafından MARE – Deniz ve Çevre Bilimleri Merkezi’ne verilen UID/04292/2025 (https://doi.org/10.54499/UID/04292/2025) ve UID/PRR/04292/2025 (https://doi.org/10.54499/UID/PRR/04292/2025) projeleri ile İşbirliği Laboratuvarı ARNET – Su Araştırmaları Ağı’na verilen LA/P/0069/2020 (https://doi.org/10.54499/LA/P/0069/2020) projesi aracılığıylaUlusal fonlar tarafından finanse edilmektedir.
Çıkar çatışması
Yazar(lar), bu çalışmanın ticari veya olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilebilecek herhangi bir finansal ilişki olmadan yürütüldüğünü beyan etmiştir.
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar(lar), bu el yazısının oluşturulmasında üretken yapay zeka kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text), Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş ve mümkün olduğunca yazarların incelemesini de içeren makul çabalarla doğruluğunun sağlanması için uğraş verilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncı notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini mutlaka yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.
Eklek malzeme
Bu makalenin Eklek Malzemesi çevrimiçi olarak şu adreste bulunabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmars.2026.1973805/full#supplementary-material
-
Adloff S. Rehdanız K. (2023).
Bekleyip görelim mi? Kıyı korumanın zamansal etkinliğine yönelik halk tercihleri. Ecol. Econ.204, 107634. doi: 10.1016/j.ecolecon.2022.107634- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı gör
-
Portekiz Çevre Kurumu (2024).
Kıyıda Erozyona Uğrayan Kesimlerde İklim Değişikliğine Uyum Senaryolarının Belirlenmesi İçin Maliyet-Fayda Analizi (COBE). Çevrimiçi erişim: https://apambiente.pt/agua/analise-custo-beneficio-para-definicao-de-cenarios-de-adaptacao-alteracoes-climaticas-de (Erişim tarihi: 30 Nisan 2026).- Google Scholar
- Makalede referansı gör
-
Su & Çevre Çevrimiçi (2025).
Hükümet kıyı koruma ve savunma çalışmalarına 20,2 milyon yatırıyorSu & Çevre Çevrimiçi (
Su & Çevre Çevrimiçi). Çevrimiçi erişim: https://www.ambienteonline.pt/destaques/governo-investe-20-2-milhoes-em-obras-de-protecao-e-defesa-do-litoral (Erişim tarihi: 28 Mayıs 2025).- Google Scholar
- Makalede referansı gör
-
Annisa C. Kusuma N. D. Hapsari M. T. Diana R. Sofyan F. P. M. (2025). “Endonezya’daki Tengin Baru Köyü Mangrov Ekosisteminin Katılımcı Haritalaması”, içinde: Orman Şehri Uluslararası 1. Konferansı (1st ICFC) (Samarinda:
Institute of Physics). doi: 10.1088/1755-1315/1447/1/012008- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı gör
-
Areia N. P. Tavares A. O. Costa P. J. M. (2023). Kıyı risk yönetimine yönelik halk algısı ve tercihleri: Eşzamanlı paralel karma yöntemli bir çalışmadan kanıtlar. Sci. Total Environ.882, 163440. doi: 10.1016/j.scitotenv.2023.163440
- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı gör
-
Meclis (2006).
27/2006 Sayılı Kanun (Portekiz). Çevrimiçi erişim: https://diariodarepublica.pt/dr/en/detail/act/27-2006-537862 (Erişim tarihi: 24 Mart 2025).- Google Scholar
- Makaledeki kaynağa bakın
-
Azubuike P. C., Uzodimma E. C., Kanu P. A., Imo U. F., Ogbonna C. K., Akinreni T. ve ark. (2026).
Nijerya’da sürdürülebilir kalkınmaya ulaşmak için topluluk katılımının ve bu süreci benimsemenin temel önemi üzerine bir bakış açısı makalesi. Discover Sustainability7. doi: 10.1007/s43621-025-02398-w- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki kaynağa bakın
-
Baptist M. J., Dankers P., Cleveringa J., Sittoni L., Willemsen P. W. J. M., van Puijenbroek M. E. B. ve ark. (2021).
Bir ağız suları sosyal-ekolojik sisteminde taban çözümler olarak tuzlu otlak inşası. Nature-Based Solutions1, 100005. doi: 10.1016/j.nbsj.2021.100005- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki kaynağa bakın
-
Barquet K., Cumiskey L. (2018).
Afet riskini azalt Önlemlerini değerlendirmek için katılımcı Çok Kriterli Değerlendirmelerin kullanımı. Coast. Eng134, 93–102. doi: 10.1016/J.COASTALENG.2017.08.006- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki kaynağa bakın
-
Baustian M. M., Jung H., Bienn H. C., Barra M., Hemmerling S. A., Wang Y. ve ark. (2020).
Doğal ve taban çözümler hakkında kıyı topluluk üyeleriyle görüşerek bu çözümlerin ekosistem işlevlerini değerlendirmek. Ecol. Engineering: X5, 100015. doi: 10.1016/j.ecoena.2019.100015- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki kaynağa bakın
-
Bongarts Lebbe T., Rey-Valette H., Chaumillon É., Camus G., Almar R., Cazenave A. ve ark. (2021).
Deniz seviyesi yükselmesiyle başa çıkmak için kıyı uyum stratejileri tasarlamak. Front. Mar. Sci.8. doi: 10.3389/fmars.2021.740602- CrossRef
- Google Scholar
- Makaledeki kaynağa bakın
-
Bredes A., Tso G., Gittman R. K., Narayan S., Tomiczek T., Miller J. K. ve ark. (2024). Yumuşak ve hibrit doğa tabanlı çözümler (NbS) tarafından dalga sönümlemesi: 20 yıllık sistematik derleme. Ecol. Eng 209, 107418. doi: 10.1016/j.ecoleng.2024.107418
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Bridges T. S., Wagner P. W., Burks-Copes K. A., Bates M. E., Collier Z. A., Fischenich C. J. ve ark. (2015). Kıyı Dayanıklılığı için Doğal ve Doğa Tabanlı Özelliklerin (NNBF) Kullanımı. Erişilebilir çevrimiçi adres: www.erdc.usace.army.mil (Erişim tarihi: 23 Mayıs 2025).
- Google Scholar
- View reference in article
-
Bukvic A., Barnett S. (2023). Kıyı kentsel yerleşimcilerde sel kaynaklı göçün sürücüleri: ABD doğu kıyısından edinilen bilgiler. J. Environ. Manage. 325, 116423. doi: 10.1016/j.jenvman.2022.116429
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Calado H., Gutierrez D., De Bruyn A. (2025). Koruma alanında ödünleşimlerin yönetimi: Deniz alan planlamasında katılımcı haritalama kullanımı. NPJ Ocean Sustainability 4, 8. doi: 10.1038/s44183-025-00109-6
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Almada Belediye Meclisi (2001). “Costa de Caparica’da yaşam,” Programa Polis (Plano Estratégico, Almada) içinde.
- Google Scholar
- View reference in article
-
Almada Belediye Meclisi (2024). São João da Caparica ve Cova do Vapor plajlarındaki kumulların iyileşme sürecinde. Erişilebilir çevrimiçi adres: https://www.cm-almada.pt/dunas-das-praias-de-sao-joao-da-caparica-e-cova-do-vapor-em-recuperacao (Erişim tarihi: 30 Temmuz 2024).
- Google Scholar
- View reference in article
-
Cardona F., Ferreira J. C., Lopes A. M. (2020). Kıyı Alanlarında Risk Altındaki İklim Değişikliğine Uyum Stratejilerinin Maliyet ve Fayda Analizi. J. Coast. Res. 95, 764–768. doi: 10.2112/SI95-149.1
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
CEDRUBIODESIGN (2017). “Avaliação Ambiental Estratégica do Programa da Orla Costeira Alcobaça – Cabo Espichel,” (Lisbon).
- Google Scholar
- View reference in article
-
Cooper J. A. G., O’Connor M. C., McIvor S. (2020). Kıyı savunmaları versus kıyı ekosistemleri: Bölgesel bir değerlendirme. Mar. Policy 111, 102332. doi: 10.1016/j.marpol.2016.02.021
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Dario C., Curley C., Mach K. J. (2024a). Kıyı doğa tabanlı çözümleri şekillendirmek: Yaşayan kıyıların algıları ve politika öncelikleri. Nature-Based Solutions 6, 100179. doi: 10.1016/j.nbsj.2024.100179
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Dario C., Molina R., Kelly D. L. (2024b). Kıyı uyumu için kamu tercihleri: Florida, Miami’deki sert yapılar ve doğa tabanlı çözümler için ayrık seçim deneyinden ekonomik kanıtlar. Mar. Policy 165, 106217. doi: 10.1016/j.marpol.2024.106217
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Denjean B., Denjean B., Altamirano M. A., Graveline N., Giordano R., Van der Keur P. ve ark. (2017). Doğal Güvence Programı: Yeşil-Gri altyapı gelişimi için dengeli bir çerçeve. Environ. Res. 159, 24–38. doi: 10.1016/J.ENVRES.2017.07.006
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Doelle, M., Puthucherril, T. G. (2023). Deniz seviyesi yükselmesi ve okyanus ile kıyı ortamlarını etkileyen diğer iklim değişikliği etkilerine doğa tabanlı çözümler: Hukuk ve politika perspektifinden bir bakış. Nord J. Bot. 2023, e03051. doi: 10.1111/njb.03051
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Referansı makalede görüntüle
-
EEA Grants (2025). EEA ve Norveç Fonları hakkında. Çevrimiçi erişim: https://eeagrants.org/faq (Erişim tarihi: 28 Mayıs 2025).
- Google Scholar
- Referansı makalede görüntüle
-
Çevre (2016). 55/2016 Sayılı Kanun Dekreti. Portekiz. Çevrimiçi erişim: https://diariodarepublica.pt/dr/en/detail/decree-law/55-2016-75207498 (Erişim tarihi: 10 Mart 2025).
- Google Scholar
- Referansı makalede görüntüle
-
Etikan, I., Musa, S. A., Alkassim, R. S. (2015). Kolay ulaşılabilir örneklem ve amaçlı örneklemin karşılaştırılması. Am. J. Theor. Appl. Stat 2016 5, 1–4. doi: 10.11648/J.AJTAS.20160501.11
- CrossRef
- Google Scholar
- Referansen makalede görüntüle
-
Ferreira, J. C., Cardona, F. S., Santos, C. J., Tenedório, J. A. (2021a). Düşük rakımlı kıyı alanlarında dalga taşkınları ve kıyı sularıyla yükselmesine bağlı tehlikeler, hassasiyet ve risk analizi: Portekiz’de Costa da Caparica örneği. Water (Switzerland) 13, 237. doi: 10.3390/w13020237
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Referansen makalede görüntüle
-
Ferreira, J. C., Monteiro, R., Vasconcelos, L., Duarte, C. M., Ferreira, F., Santos, E. (2021b). Deniz Atıkları Etkilerine Dair Vatandaşların Algısı: Cape Verde Adalarında Balıkçılık Topluluklarında İşbirlikçi Metodolojiler. J. Mar. Sci. Eng. 9, 306. doi: 10.3390/JMSE9030306
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Referansen makalede görüntüle
-
Forman E., Peniwati K. (1998). Analitik hiyerarşi süreci ile bireysel yargı ve önceliklerin birleştirilmesi. Eur. J. Oper. Res.108, 165–169. doi: 10.1016/S0377-2217(97)00244-0
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Forrester J., Leonardi N., Cooper J. R., Kumar P. (2024). Kıyı koruması için bir taban çözümlü olarak deniz otları. Ecol. Eng206, 107316. doi: 10.1016/j.ecoleng.2024.107316
- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Goh K. C., Kurniawan T. A., Sarpin N., Masrom M. A. N., Othman M. H. D., Anouzla A. ve ark. (2025). Malezya’nın deniz ekosistemlerindeki mikroplastik kirliliğiyle teknolojik çözümler, politika araçları ve kamu katılımı kullanılarak mücadele: Bir derleme. J. Hazard Mater. Adv.17, 100542. doi: 10.1016/j.hazadv.2024.100542
- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Harris M. E., Ellis J. T. (2025). Yönetilen kıyı kumulları ve yamacın fırtına etkisi ve toparlanmadaki rolü. Ocean Coast. Manage.261, 107539. doi: 10.1016/j.ocecoaman.2025.107539
- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Hinkel J., Bisaro A. (2016). Çözüm odaklı uyumlama araştırmalarında metodolojik seçimler: Bir tanı çerçevesi. Reg Environ. Change16, 7–20. doi: 10.1007/s10113-014-0682-0
- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Hinkel J., Lincke D., Vafeidis A. T., Perrette M., Nicholls R. J., Tol R. S. J. ve ark. (2014). 21. yüzyıl deniz seviyesi yükselmesi altında kıyı sel hasarı ve uyumlama maliyetleri. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.111, 3292–3297. doi: 10.1073/PNAS.1222469111
- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Howe P. D. (2021).
Aşırı hava deneyimi ve iklim değişikliği görüşü. Curr. Opin. Behav. Sci.42, 127–131. doi: 10.1016/J.COBEHA.2021.05.005- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede kaynağı görüntüle
-
Hynes S. Burger R. Tudella J. Norton D. Chen W. (2022).
Bir kıyı hizmetinin iklim değişikliği kaynaklı tehlikelerden korunmasının maliyet ve faydalarının hesaplanması: Istiridye resifi restorasyonu yoluyla doğa tabanlı çözümler ile gri altyapı. Ecol. Econ.194, 107349. doi: 10.1016/j.ecolecon.2022.107349- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede kaynağı görüntüle
-
IPCC (2023). “
Denizler ve Kıyı Ekosistemleri ve Hizmetleri,” in Climate Change 2022 – Etkiler, Uyum ve Dayanıklılık (Cambridge:
Cambridge University Press), 379–550. doi: 10.1017/9781009325844.005- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede kaynağı görüntüle
-
IUCN (2020). Doğa Tabanlı Çözümler için Global Standart. NbB’lerin Doğrulama, Tasarım ve Ölçeklendirilmesi için Kullanıcı Dostu Bir Çerçeve. 1. baskı (Gland:
IUCN). doi: 10.2305/IUCN.CH.2020.09.en- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede kaynağı görüntüle
-
James I. (2025).
Katılımcı deniz manzarası haritalama: Okyanus yönetimi ve deniz koruma için topluluk temelli bir yaklaşım. Ocean Coast. Manage.261, 107531. doi: 10.1016/j.ocecoaman.2024.107531- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede kaynağı görüntüle
-
Jóia Santos C. Andriolo U. Ferreira J. C. (2020).
Video izleme kullanılarak dalgaların hakim olduğu bir kıyıda kumlu beslenme birine kıyı şeridinin tepkisi. Water (Switzerland)12, 1–15. doi: 10.3390/W12061632- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede kaynağı görüntüle
-
Kaya H. Okudan O. Koc K. Işık Z. (2024).
Sürdürülebilir kıyı koruma yapılarının seçimi için çok kriterli karar verme modeli. Ocean Coast. Manage.259, 107459. doi: 10.1016/j.ocecoaman.2024.107459- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Khodadoust H. (2025).
Zırhlı dalgıç kırıcı alternatiflerinin çok kriterli yaklaşım ile değerlendirilmesi: Güney İran’daki bir balıkçılık limanı örneği. Reg Stud. Mar. Sci.91, 104566. doi: 10.1016/J.RSMA.2025.104566- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Knight J. (2024).
Kumlu Kıyilerin Yeşil Altyapısı: İklim Değişikliği Risklerinin Azaltılması için Doğaya Dayalı Çözüm. Sustainability (Switzerland)16, 1056. doi: 10.3390/su16031056- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Kumar P. Debele S. E. Sahani J. Rawat N. Marti-Cardona B. Alfieri S. M. ve ark. (2021).
Doğaya dayalı çözümlerin doğal afetlere karşı verimliliğinin değerlendirilmesi: Modelleştirme yöntemleri, avantajları ve sınırlamaları. Sci. Total Environ.784, 147058. doi: 10.1016/j.scitotenv.2021.147058- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Lallemant D. Hamel P. Balbi M. Lim T. N. Schmitt R. Win S. (2021).
Sel riskinin azaltılması için doğaya dayalı çözümler: Olasılıklı bir modelleştirme çerçevesi. One Earth4, 1310–1321. doi: 10.1016/j.oneear.2021.08.010- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
La Notte A. (2024).
Kalkınma ve toplumu destekleyen ekolojik varlıklar olarak doğaya dayalı çözümlerin nasıl hesaplanacağı. Nature-Based Solutions6, 100164. doi: 10.1016/j.nbsj.2024.100164- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Lemos G. Soares P. M. M. Simões R. Antunes C. Bosnic I. Pinto C. (2025).
Hercules fırtınası için fiziksel bir iklim senaryosu: Değişen iklim altında Güneybatı Avrupa’da aşkın kıyı seli. Sci. Total Environ.971, 179050. doi: 10.1016/j.scitotenv.2025.179050- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Li Y. You Z. J. Ma Y. Ren B. (2023).
Bir saha kıyı deney istasyonunda jeotekstil kum torbalarının kıyı koruma performansının nicel değerlendirmesi. Geotext Geomembr51, 371–380. doi: 10.1016/j.geotexmem.2023.01.001- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Lima M. Coelho C. (2024). “
Kıyı yönetişiminde maliyet-fayda analizi: Portekiz paradigma değişimi”, in: Proceedings of 38th Conference on Coastal Engineering (Rome:
Coastal Engineering Research Council (CERC)).- Google Scholar
- View reference in article
-
Lucrezi S. (2021).
Deniz korumalı alanlarla ilişkili kıyı gelişimine yönelik paydaş görüşleri. J. Coast. Conserv.25, 46. doi: 10.1007/S11852-021-00834-3- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Marzouk M. Azab S. Marzouk M. Azab S. (2024).
GIS ve AHP kullanarak sürdürülebilir kıyı bölgeler için iklim değişikliğine uyum modellemesi. Environ. Monit. Assess.196, 147. doi: 10.1007/S10661-023-12287-2- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Mendiguren B. Coelho C. Pombo R. Ferreira M. (2023).
İklim değişikliği ve deniz seviyesi yükselmesi senaryoları altında kıyı şeridi davranışı: Batı Portekiz kıyı şeridi olgu çalışması. J. Coast. Conserv.27, 51. doi: 10.1007/s11852-023-00980-w- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Monteiro R. Ferreira J. C. Antunes P. (2022).
Yeşil altyapı planlama ilkeleri: Analitik hiyerarşi süreci kullanarak önceliklerin belirlenmesi. Sustainability (İsviçre)14, 5170. doi: 10.3390/su14095170- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Moraes R. P. L. Reguero B. G. Mazarrasa I. Ricker M. Juanes J. A. (2022).
Avrupa’nın kıyı ve ağız havzalarında doğa tabanlı çözümler. Front. Environ. Sci.10. doi: 10.3389/fenvs.2022.829526- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Motta Zanin G. Muwafu S. P. Máñez Costa M. (2024).
Akdeniz havzasında kıyı riski yönetimi için doğa tabanlı çözümler: Bir literatür taraması. J. Environ. Manage.356, 120667. doi: 10.1016/j.jenvman.2024.120667- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Mu E. Pereyra-Rojas M. (2017). “
Analitik hiyerarshi sürecini anlamak,” in Practical Decision Making: an Introduction to the Analytic Hierarchy Process (Cham:
Springer International Publishing), 7–22. doi: 10.1007/978-3-319-33861-3_2- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Almada Belediyesi (2020).
No. 8099/2020 sayılı ilan, 25 Mayıs Diário Da República N.O 101/2020, Série II De 2020-05-25, Páginas 123 – 136. Çevrimiçi erişim: https://diariodarepublica.pt/dr/detalhe/aviso/8099-2020-134392767 (Erişim tarihi: 17 Ocak 2025).- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Newcombe R. (2003).
Müşteriden proje paydaşlarına: Bir paydaş eşleştirme yaklaşımı. Construct Manage. Econ.21, 841–848. doi: 10.1080/0144619032000072137- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
O’Brien G, O’Keefe P, Rose J, Wisner B. (2006).
Climate change and disaster management. Disasters30, 64–80. doi: 10.1111/j.1467-9523.2006.00307.x- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Oh C, Kim N, Kang Y. (2025).
Enhancing the valuation of cultural ecosystem services provided by coastal beaches through economic and biophysical methods. Land (Basel)14, 280. doi: 10.3390/land14020280- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Oliveira F. S. B. F, Fortunato A. B, Freire P. (2024).
Beach nourishment protection against storms for contrasting backshore typologies. J. Mar. Sci. Eng12, 1465. doi: 10.3390/jmse12091465- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Omori Y. (2021).
Preference heterogeneity of coastal gray, green, and hybrid infrastructure against sea-level rise: A choice experiment application in Japan. Sustainability (Switzerland)13, 8927. doi: 10.3390/su13168927- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Pais D. M. S. M. (2021).
Evolução do Sistema Praia-Duna De s. João Da Caparica Após Alimentação Artificial (Lisboa:
Faculdade de Ciências da Universidade de Lisboa). Available online at: https://repositorio.ulisboa.pt/entities/publication/8bf30cba-f236-4457-baa8-5084fa11b392 (Accessed July 17, 2026).- Google Scholar
- View reference in article
-
Pathak A, Del Angel D. C, Hale C. (2026).
Co-developing nature-based solutions for coastal resilience: A case study from Refugio County, Texas. Estuaries Coasts49, 31. doi: 10.1007/s12237-025-01646-6- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Peponi, A., Morgado, P. ve Trindade, J. (2019).
Kıyı aşınması tahmini modellemesi için yapay sinir ağları ile coğrafi bilgi sistemlerinin temellerinin birleştirilmesi. Sustainability11, 975. doi: 10.3390/SU11040975- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Pereira, O. N. A., Bastos, M. R., Ferreira, J. C. ve Dias, J. A. (2022).
Deniz düşman mı? Costa da Caparica’da (Portugal) yerleşim ve insan kaynaklı etkiler. Water (Switzerland)14, 2886. doi: 10.3390/w14182886- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Pinho, M., Crespo, D., Laranjeiro, D. ve Lillebø, A. I. (2025).
Güneybatı Avrupa’da bir kıyı lagününün on yıllık evrimi hakkında paydaş görüşleri. Sustainability17, 6321. doi: 10.3390/SU17146321- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Pires, I., Craveiro, J. ve Antunes, Ó. (2012).
Kıyı aşınması süreçlarına maruz kalan iki bölgede toprak yapaylaşması ve insan hassasiyeti: Costa da Caparica ve Espinho (Portugal) durum çalışmaları. Rev. Gestão Costeira Integrada12, 277–290. doi: 10.5894/rgci316- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Bakanlar Kurulu Başkanlığı (2025).
Bakanlar Kurulunun 38/2025 Sayılı Kararı. Portugal. Çevrimiçi erişilebilir: https://diariodarepublica.pt/dr/en/detail/resolution-of-the-council-of-ministers/38-2025-909816059 (Erişim tarihi: 6 Mart 2025).- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Rendón, O. R., Sandorf, E. D. ve Beaumont, N. J. (2022).
Doğa tabanlı çözümlerle kıyı sel riski yönetimi için değerlerin heterojenliği. J. Environ. Manage.304, 114212. doi: 10.1016/j.jenvman.2021.114212- Pubmed Özeti
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Romagnoli, C., Sistilli, F., Cantelli, L., Aguzzi, M., De Nigris, N., Morelli, M. ve ark. (2021). Kıyı savunma stratejilerinin uygulandığı sahillerde izleme ve morfolojik tepki: Riccione (İtalya) örneği. J. Mar. Sci. Eng 9, 851. doi: 10.3390/jmse9080851
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Ruckelshaus, M., Reguero, B. G., Arkema, K., Compeán, R. G., Weekes, K., Bailey, A. ve ark. (2020). Kıyı bölgelerinde risk değerlendirmesi ve yönetiminde doğa tabanlı çözümler için yeni veri teknolojilerinin kullanılması. Int. J. Disaster Risk Reduct 51, 101795. doi: 10.1016/j.ijdrr.2020.101795
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Rulleau, B., Rey-Valette, H. (2017). Kıyı bölgelerin çekiciliğini korumaya yönelik ileri planlama: Deniz surları ile yönetilen geri çekilme arasında seçim. Environ. Sci. Policy 72, 12–19. doi: 10.1016/J.ENVSCI.2017.01.009
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Runnel, P., Aljas, A., Jaanits, J. (2025). Katılımcı süreçlerde bilgi üretimi ve öğrenme: Estonya Ulusal Müzesi’nin DIY sergilerinden vaka çalışması. Int. J. Inclusive Museum 18, 43–61. doi: 10.18848/1835-2014/CGP/v18i01/43-61
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Saaty, T. L. (1990). Karar verme süreci: Analitik hiyerarşi süreci. Eur. J. Oper. Res. 48, 9–26. doi: 10.1016/0377-2217(90)90057-I
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Saengsupavanich, C. (2013). Ayrıık kıyı sarnıçları: Toplulukların sürdürülebilir kıyı korumasına yönelik tercihleri. J. Environ. Manage. 115, 106–113. doi: 10.1016/j.jenvman.2012.11.029
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
SalgadoK.MartinezM. L. (2017).
İklim tabanlı kıyı savunması gerçekçi bir alternatif mi? Kanıtların incelenmesi. J. Coast. Conserv.21, 837–848. doi: 10.1007/s11852-017-0545-1- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
SanchoF. (2023).
Costa da Caparica’daki (Portugal) kıyı koruma stratejilerinin değerlendirilmesi: Kum beslemeleri ve yapısal müdahaleler. J. Mar. Sci. Eng11, 1159. doi: 10.3390/jmse11061159- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
ShiQ.ChenH.LiangX.LiuD.GengT.ZhangH. (2025).
İlçe ölçeğinde kültürel ekosistem hizmetlerinin görselleştirilmesi için katılımcı haritalama ve Maxent modelinin birleştirilmesi. Ecosyst. Serv72, 101710. doi: 10.1016/j.ecoser.2025.101710- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
SiegersmaT. R.WillemsenP. W. J. M.HorstmanE. M.HuZ.BorsjeB. W. (2023).
Deniz seviyesi yükselmesinin etkilerini azaltmak için doğu tabanlı çözümlerde koruyucu yapılar uyumlu yönetim stratejisi olarak. Ecol. Eng196, 107079. doi: 10.1016/j.ecoleng.2023.107079- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
SigrenJ. M.FiglusJ.HighfieldW.ArmitageA. R.FeaginR. A.CandidateP. D. (2015).
Fırtına kaynaklı mülk zararını azaltmada kıyı kumullarının ekonomik etkilerini değerlendiren yöntemler: Ike Kasırgası ve Texas Kıyısı vaka çalışması”, in: Coastal Structures and Solutions to Coastal Disasters 2015: Resilient Coastal Communities. (Boston, Massachusetts:
ASCE Library), 88–97. doi: 10.1061/9780784480304- CrossRef
- Google Scholar
- Makalede referansı görüntüle
-
Silva R., Lithgow D., Esteves L. S., Martínez M. L., Moreno-Casasola P., Martell R. ve diğerleri (2017).
Latin Amerika’da yeşil altyapı ile kıyı riskinin azaltılması. Maritime Eng.170, 39–54. doi: 10.1680/JMAEN.2016.13- CrossRef
- Google Scholar
- Kaynak makalede görüntülenir
-
Skidmore T. A., Cohon J. L. (2023).
Kıyı geri çekilme politikası geliştirmek ve değerlendirmek için çoklu kriter karar analiz çerçevesi. Integr. Environ. Assess Manage.19, 83–98. doi: 10.1002/IEAM.4662- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Kaynak makalede görüntülenir
-
Portekil İstatistik Kurumu (2022).
Nüfus sayımı tarihindeki ikametgaha göre yerleşik nüfus (Sayı) [2021] (NUTS – 2013), Cinsiyet ve Yaş Grubu (yaşam döngüleri ile) Censos 2021. Çevrimiçi erişilebilir: https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011609&lang=EN (Erişim tarihi: 25 Temmuz 2024).- Google Scholar
- Kaynak makalede görüntülenir
-
Suckall N., Tompkins E., Stringer L. (2014).
Toplulukların iklim ve sosyo-ekonomik baskılara yanıtlarında uyumlama, azaltma ve gelişim arasındaki ödünleşimleri belirlemek: Tanzanya’daki Zanzibar’dan kanıtlar. Appl. Geogr.46, 111–121. doi: 10.1016/J.APGEOG.2013.11.005- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Kaynak makalede görüntülenir
-
Tadić A., Krvavica N., Benac Č., Ružić I. (2024).
Hırvatistan’ın Primorje-Gorski Kotar ilçesindeki girintili çıkıntılı kıyılar için kıyı hassasiyet indeksi. Reg Stud. Mar. Sci.80, 103862. doi: 10.1016/j.rsma.2024.103862- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Kaynak makalede görüntülenir
-
Tauran A., Lavesque N., Blanchet H., Bujan V., Gouillieux B., Humbert S. ve diğerleri (2025).
Kıyı kazı ve kum doldurma çalışmalarının bentik topluluklar üzerindeki uzun vadeli etkileri. Estuar. Coast. Shelf Sci.313, 109119. doi: 10.1016/j.ecss.2024.109119- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- Kaynak makalede görüntülenir
-
Vaidya O. S.Kumar S. (2006). Analitik hiyerarşi süreci: Uygulamalara bir bakış. Eur. J. Oper. Res.169, 1–29. doi: 10.1016/J.EJOR.2004.04.028
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Valero S.Miranda J. J.Murisic M. (2021). Karayip’te dayanıklılığı artırmak için doğa tabanlı çözümler, 360º Resilience Background Paper (Washington D.C: Dünya Bankası).
- Google Scholar
- View reference in article
-
Vargas L. G.Katz J. M. (1990). Analitik hiyerarşisel süreç ve uygulamalarına bir bakış. Eur. J. Oper. Res.48, 2–8. doi: 10.1016/0377-2217(90)90056-h
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Vasconcelos L. T.Silva F. Z.Ferreira F. G.Martinho G.Pires A.Ferreira J. C. (2022). Atık yönetimi için işbirlikli süreç tasarımı: Paydaşlarla stratejileri birlikte oluşturma. Environ. Dev. Sustain.24, 9243–9259. doi: 10.1007/s10668-021-01822-1
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Veloso-Gomes F.Costa J.Rodrigues A.Taveira-Pinto F.Pais-Barbosa J.Neves L. (2009). Costa da Caparica yapay kum beslemesi ve kıyı dinamiği. J. Coast. Res.56, 678–682.
- Google Scholar
- View reference in article
-
Veloso-Gomes F.Taveira-Pinto F.Pais-Barbosa J.Costa J.Rodrigues A. (2007). Costa da Caparica’daki kıyı savunma çalışmaları – Deniz dalgalarının ve sosyal medyanın tam tepesinde.
- Google Scholar
- View reference in article
-
Visit Portugal (2025). Costa de Caparica. Çevrimiçi erişim: https://www.visitportugal.com/pt-pt/content/costa-de-caparica (Erişim tarihi: 16 Ocak 2025).
- Google Scholar
- View reference in article
-
Vojinovic, Z., Alves, A., Gómez, J. P., Weesakul, S., Keerakamolchai, W., Meesuk, V. ve ark. (2021). Sel azaltımında küçük ve büyük ölçekli doğa tabanlı çözümlerin etkinliği: Tayland’ın Ayutthaya örneği. Sci. Total Environ. 789, 147725. doi: 10.1016/j.scitotenv.2021.147725
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Vu, B. T., My, H. N. T., Xuan, T. N. T., Nguyen-Viet, H. A., Thanh, D. V., Bui, S. ve ark. (2025). Binh Thuan kıyı bölgesinde deniz seviyesi senaryolarıyla erozyon ve birikme hızının hesaplanması ve simülasyonu. J. Appl. Sci. Eng. 28, 1233–1242. doi: 10.6180/jase.202506_28(6).0006
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Walker, I. J., Hilgendorf, Z., Gillies, J. A., Turner, C. M., Furtak-Cole, E., Nikolich, G. (2023). Oceano Dunes, California, ABD’de bir “doja tabanlı” kum seti geri kazanim projesinin değerlendirmesi. Earth Surf Process Landf 48, 143–162. doi: 10.1002/esp.5478
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Wu, F., Salleh, N. H. M., Hassan, S., Radzi, N. A. M., Nor, N. G. M. (2026). Yerleşimcilerin çok boyutlu algılarıyla miras koruma desteği arasındaki bağlantı: Yapısal denklem modellemesi yaklaşımı. Built Heritage 10, 6. doi: 10.1186/s43238-025-00243-7
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Young, A., Runting, R. K., Kujala, H., Konlechner, T. M., Strain, E. M. A., Morris, R. L. (2023). Çok kriterli uygunluk analizi kullanarak yaşayan kıyıların kullanım fırsatlarının belirlenmesi. Reg Stud. Mar. Sci. 61, 102857. doi: 10.1016/j.rsma.2023.102857
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
-
Zagórska K, Krajewski P, Sylla M, Lebedzińska M, Kołodyńska I, Furmankiewicz M ve ark. (2025). Willingness to pay for landscape benefits: Examining variation by landscape type in Lower Silesia, Poland. Ecol. Indic 171, 113129. doi: 10.1016/j.ecolind.2025.113129
- Pubmed Abstract
- CrossRef
- Google Scholar
- View reference in article
Özet
Anahtar Kelimeler
analitik hiyerarşi süreci, kıyı yönetimi, ekosistem temelli yaklaşımlar, katılımcı haritalama, kumlu plajlar, paydaş katılımı
Atıf
Jóia Santos C, Ferreira JC ve Beck MW (2026) Grey infrastructure or nature-based solutions? Stakeholder trade-offs and mapped hotspots in Costa da Caparica, Portugal. Front. Mar. Sci. 13:1973805. doi: 10.3389/fmars.2026.1973805
Müracaat Tarihi
20 Ağustos 2026
Güncelleme Tarihi
05 Ekim 2026
Kabul Tarihi
15 Ekim 2026
Yayın Tarihi
05 Kasım 2026
13 – 2026
Gerardo Miguel Eduardo Perillo, Instituto Argentino de Oceanografía, Argentina
Paulo Pereira, University of Minho, Portugal
Peng Qin, Zhejiang Water Conservancy and Hydropower College, China
© 2026 Jóia Santos, Ferreira ve Beck.
Bu makale, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında açık erişimli olarak dağıtılmıştır. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahibinin(lerin) belirtildiği ve kabul edilen akademik uygulamalar doğrultusunda bu dergideki orijinal yayının atıf edildiği sürece, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.
*İletişim: Catarina Jóia Santos, csj.santos@campus.fct.unl.pt
Bu makalede ifade edilen tüm görüşler yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini zorunlu olarak yansıtmaz. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.




