Özet
\n
Yakın zamanda Afrika’nın güney kıyıları boyunca yaşayan Cape kürk fokları (Arctocephalus pusillus pusillus) arasında kuduz virüsünün yeni bir salgın olarak ortaya çıktığı tespit edildi. Bu durum, deniz memelilerinde kuduz virüsünün ilk kez büyük ölçekte saptanması anlamına geliyor ve diğer memelilere ve insanlara olası bulaşma konusunda ciddi endişeler yaratıyor. Ayrıca virüsün ulusal ve kıtasal sınırları aşma potansiyeli ve Sub-Antarktika bölgesine bir taşma olayının meydana gelme olasılığı da giderek artan bir endişe kaynağı oluşturuyor. Yaban popülasyonlarının aşılanması, bu salgını kontrol altına almanın temel taşı olacaktır. Bu çalışma, Hong Kong’daki Ocean Park Corporation’da (OPC) barındırılan pinnipedlerin ticari olarak mevcut inaktive kuduz aşısına (Rabisin® ve Nobivac®) karşı bir immün yanıt geliştirip geliştirmediğini araştırdı. Kaliforniya deniz aslanı (Zalophus californianus), Pasifik morsu (Odobenus rosmarus), liman fokları (Phoca vitulina) ve benekli foklar (Phoca largha) dahil olmak üzere üç pinniped ailesinin tamamını temsil eden on altı pinniped, her üç yılda bir 1 mL’lik inaktive parenteral aşı dozu aldı. Rutin sağlık kontrolleri sırasında beş yıl boyunca toplanan geçmiş serum örnekleri, aşının indüklediği immün yanıtın süresini değerlendirmek için analiz edildi. Antikor titreleri, tüm bireylerin aşılamadan sonra serokonversiyon gösterdiğini ve seropozitif kaldığını ortaya koydu. İkinci aşı dozunun üç yıllık aralıkta uygulanmasından önce antikor titreleri düşse de, kaydedilen tüm değerler kuduz aşısına karşı yeterli (koruyucu olduğu varsayılan) bir immün yanıtın göstergesi kabul edilen 0,5 IU/L eşiğinin üzerinde kaldı. Çalışma, parenteral aşının incelenen türlerdeki üç pinniped ailesinin tamamı için güvenli olduğunu ve tek bir dozun yaklaşık üç yıl boyunca koruyucu bağışıklık sağladığını, bu süreden sonra ise hatırlatma aşısının önerildiğini sonucuna vardı.
\n
Giriş
\n
Pinnipedler, dünya genelinde yaklaşık 33 mevcut türü içeren, geniş bir alana yayılmış ve ekolojik olarak önemli bir deniz memelisi grubudur. Bu grup, üç farklı aileye ayrılır: Odobenidae (morslar), Phocidae (gerçek foklar) ve Otariidae (kürk fokları ve deniz aslanları) (Würschig ve diğerleri, 2017). Yüksek trofik seviyedeki deniz avcıları olarak pinnipedler, karmaşık sosyal davranışlar sergiler ve genellikle büyük, yoğun üreme ve dinlenme kolonileri oluşturur; bu kolonilerde üreme mevsimleri de genellikle senkronize olur. Yüksek derecedeki amfibik hareket kabiliyetleri, onların geniş kıyı alanlarında dolaşmalarına ve uzun mesafeler boyunca sık sık kıyı ile açık deniz ortamları arasında geçiş yapmalarına olanak tanır (Carter ve diğerleri, 2016).
\n
Rhabdoviridae ailesinin Lyssavirus cinsine ait olan kuduz virüsü (RABV), 4.000 yıldan daha eski tanımlamalara sahip, en eski bilinen zoonotik patojenlerden biridir (Tarantola, 2017).
\n
Hastalıkla ilgili uzun süreli farkındalığa rağmen kuduz, hala küresel bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmekte ve 150’den fazla ülkede vakalar görülmektedir (Dünya Sağlık Örgütü, 2024). Hastalık, yılda yaklaşık 59.000 insan ölümüne neden olmakta ve bu ölümlerin büyük bir kısmı Afrika ile Asya’da gerçekleşmektedir (Hampson ve diğerleri, 2015). Bulaşma genellikle enfekte bir hayvandan gelen virüs içeren tükürüğün, en sık ısırık yaraları yoluyla duyarlı bir konakçıya girmesiyle gerçekleşir (Swinkels ve diğerleri, 2025). Periferik maruziyetin ardından virüs, periferik sinir sistemi üzerinden merkezi sinir sistemine yükselir ve sonuçta ölümcül ensefalite neden olur. Klinik belirtiler ortaya çıktığında kuduz neredeyse her zaman ölümcüldür (Fooks ve diğerleri, 2017).
\n
Kuduz, Güney Afrika’da önemli bir zoonotik hastalık olmaya devam etmekte olup, bulaşma hem evcil hayvanlarla hem de yaban hayatıyla ilişkili döngüler yoluyla gerçekleşmektedir (Swanepoel, 1995). Yaban hayatı, kuduzun epidemiyolojisinde önemli bir rol oynamakta ve birkaç etobur tür, kuduz virüsünü kendi popülasyonları içinde sürdürebilmekte ve yayabilmektedir. Özellikle siyah sırtlı çakal (Lupulella mesomelas), kuzey ve kuzeybatı Güney Afrika’da köpekgiller kuduz virüsü döngüsünün önemli bir sürdürücü konakçısı olarak kabul edilmektedir (Zulu ve diğerleri, 2009). Kuduzla ilişkili diğer yaban hayatı türleri arasında sarı mangusta (Cynictis penicillata), yarasa kulaklı tilki (Otocyon megalotis), meerkat (Suricata suricatta), aardwolf (Proteles cristatus) (Eze ve Sabeta, 2026; Koeppel ve diğerleri, 2022) ve birkaç antilop türü bulunmaktadır (Claassen ve diğerleri, 2023). Diğer yaban hayatı türlerine taşma kanıtları da zaman zaman rapor edilmekte olup, kuduz enfeksiyonları birincil sürdürücü konakçı olarak kabul edilmeyen türlerde de belgelenmiştir. Bu tür bulaşma olayları epidemiyolojik olarak önemlidir, çünkü kuduz virüsünü yeni konakçı popülasyonlarına sokabilir ve uygun ekolojik koşullar altında yeni bulaşma döngüleri oluşturabilir (Eze ve Sabeta, 2026). Bu durum, Mayıs 2024’te Güney Afrika kıyıları boyunca ilk kez doğrulanmış kuduz virüsü pozitif bir Cape kürk fokunun (Arctocephalus pusillus pusillus) tespit edilmesiyle açıkça görülmüştür; bu vakada bir evcil köpeğin muhtemelen bir fok ısırığı yoluyla enfekte olduğu düşünülmektedir (Hayvan Sağlığı Müdürlüğü 2024; Ngoepe ve diğerleri, 2026). Ardından gelen ek vakaların tespiti, Ağustos 2022’ye kadar uzanan geriye dönük vakalar da dahil olmak üzere (Gridley ve diğerleri, 2026), bölgesel bir salgını doğrulamış ve serbest yaşayan bir deniz memelisi popülasyonunda kuduzun ilk belgelenmiş büyük ölçekli ortaya çıkışını temsil etmiştir. Bu durum, zoonotik taşma, sürdürülen bulaşma ve potansiyel sınır ötesi yayılma konusunda endişeleri artırmıştır.
\n
Salgının, siyah sırtlı çakallardan Cape kürk fokları popülasyonuna bulaşmanın bir sonucu olduğu tahmin edilmektedir (Ngoepe ve diğerleri, 2026). Bu durum şaşırtıcı değildir, çünkü siyah sırtlı çakalların güney Afrika’nın güneybatı kıyısı boyunca yer alan Cape kürk fokları kolonilerinde hem leşçil hem de avcı olarak iyi belgelenmiştir (Nel ve diğerleri, 1997; Oosthuizen ve diğerleri, 1997).
\n
Otariidae ailesinin üyeleri olan Cape kürk fokları, güney Angola, Namibya ve Güney Afrika’nın kıyı bölgelerinde yaşar ve tahmini popülasyonları 1,5–2 milyon bireydir (Butterworth ve diğerleri, 1995; Kirkman ve diğerleri, 2007). Cape kürk foklarının yanı sıra, güney Afrika deniz ekosistemi, güney fil fokları (Mirounga leonina) (Bester ve diğerleri, 2022), Subantarktika kürk fokları (Arctocephalus tropicalis) (Bester, 1989), leopar fokları (Hydrurga leptonyx) (Vinding ve diğerleri, 2013) ve yengeç yiyen foklar (Lobodon carcinophagus) (Shabangu ve diğerleri, 2023) gibi birkaç Subantarktika pinniped türünün de geçici popülasyonlarına ev sahipliği yapmaktadır.
\n
Bu salgından önce, bir pinnipedte yalnızca tek bir doğrulanmış kuduz vakası belgelenmişti. Bu vaka, 1980’lerde Norveç’in Svalbard bölgesinde bir halkalı fokta (Phoca hispida) görülmüş ve bir kutup tilkisinden (Vulpes lagopus) kaynaklanan bir kör noktası bulaşma olarak kabul edilmişti (Odegaard ve Krogsrud, 1981). Kuduz virüsü genellikle çevresel olarak hassas olarak kabul edilir ve kontamine olmuş yüzeyler aracılığıyla dolaylı yoldan yayılma olasılığı düşüktür (ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri 2024). Ancak, pinnipedlerin davranışsal ekolojisi RABV bulaşması için fırsatlar yaratabilir. Yüksek yerel popülasyon yoğunlukları, sık yakın temas etkileşimleri ve sosyal davranışlar (Martin ve diğerleri, 2021), virüs bir pinniped popülasyonuna girerse duyarlı bireyler arasındaki temas oranlarını artırarak bulaşmayı kolaylaştırabilir. Benzer demografik ve davranışsal özelliklerin, karasal konakçılarda kuduzun sürdürülmesini etkilediği gösterilmiştir (Cleaveland ve Dye 1995; Streicker ve diğerleri, 2010). Birçok pinniped türünün tipik büyük koloni boyutlarıyla birleştiğinde, bu faktörler salgının kontrolsüz kalması durumunda tür içi ve türler arası bulaşmanın devam etmesi için önemli bir risk olduğunu göstermektedir.
\n
Aşılanma, özellikle küresel biyolojik çeşitliliği etkileyen artan antropojenik baskılar ve çevresel stresörler karşısında, bulaşıcı hastalık tehditlerini azaltmak için yaban hayatı korumasında önemli bir araç olarak kabul edilmektedir (Gulland ve diğerleri, 2024). Ancak, yaban hayatı popülasyonlarında aşı kullanımının uygulanabilirliği, türün ekolojisi, hayvanların serbest mi yoksa esaret altında mı olduğu ve mevcut aşıların güvenliği ile etkinliği gibi birçok faktöre bağlıdır (Barnett ve Civitello, 2020; Cross ve diğerleri, 2007).
\n
Parenteral aşı uygulaması, veteriner immünizasyonunda en yaygın kullanılan yöntem olmasına ve kontrollü uygulama imkânı sunmasına rağmen, yaban hayatı ortamlarındaki kullanımı, evcil hayvanlara yönelik aşı programlarına kıyasla önemli lojistik zorluklar yaratmaktadır (Gulland ve diğerleri, 2024). Bununla birlikte, çeşitli yaban hayatı türlerinde başarılı aşı girişimleri gösterilmiştir. Tehlike altındaki Hawaii keşiş foklarının (Neomonachus schauinslandi) morbillivirüse karşı hedefli aşılanması, yüksek öncelikli bireylerin bağışıklığının daha geniş bir sürü bağışıklığına katkıda bulunabileceğini ortaya koyarken, hızlı müdahale gerektiren durumlarda genişletilmiş aşılamaların popülasyon düzeyinde korumayı hızlandırdığı görülmüştür (Robinson ve diğerleri, 2018). Benzer şekilde, kızıl tilkiler (Vulpes vulpes), siyah sırtlı çakallar ve rakun köpekleri (Nyctereutes viverrinus) dahil olmak üzere karasal yaban hayvanları için uygulanan oral kuduz aşı kampanyaları, RABV bulaşmasını başarıyla azaltmış ve evcil hayvanlara ve insanlara geçiş riskini sınırlamıştır (Wandeler ve diğerleri, 1988; Moore ve diğerleri, 2017; Barnett ve Civitello, 2020).
\n
Koruma odaklı hastalık yönetimi bağlamında, tehdit altındaki yaban hayatı popülasyonlarını korumak için gereken aşı kapsama oranı, genellikle patojen bulaşmasını önlemek için gereken orandan daha düşüktür. Modelleme çalışmaları, Etiyopya kurtlarında (Canis simensis) kuduz kaynaklı neslin tükenmesini önlemek için %20 ila %40 arasında bir aşı kapsama oranının yeterli olabileceğini göstermektedir (Haydon ve diğerleri, 2006); bu oran küçük ve izole popülasyonlar için uygulanabilir olsa da, Cape kürk fokları gibi geniş alana yayılmış büyük popülasyonlar için önemli ölçüde daha zordur.
\n
Hong Kong şu anda kuduzdan arındırılmış bir bölge olarak kabul edilmektedir. Kuduz Kanunu (Bölüm 421) ve Kuduz Yönetmeliği (Bölüm 421A) uyarınca, Hong Kong’da yasal olarak kuduz aşısı yaptırmak zorunda olan tek hayvanlar köpeklerdir; bu zorunluluk temel olarak aktif hastalık önlemeden ziyade lisanslama gerekliliklerinin bir parçasıdır. Beş aydan büyük köpekler, Dünya Sağlık Örgütü’nün periyodik takviye aşılamalarını öneren mevcut tavsiyelerinden farklı olarak, üç yılda bir tek doz aşı almaktadır. 2012 yılında OPC, hayvanlar ile park ziyaretçileri arasındaki yakın etkileşimler nedeniyle liman fokları (Phoca vitulina) için bir kuduz aşı programı başlatmıştır. Program başlangıçta Hong Kong’un standart köpek kuduz aşı takvimini takip etmiş, 2018’de ise tesisde barındırılan tüm pinniped ve karasal memeli türlerini kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
\n
Bu çalışmanın amacı, ticari olarak mevcut bir inaktive kuduz aşısının kontrollü bakım altındaki pinnipedlerdeki immünojenik süresini retrospektif olarak değerlendirmektir.
\n
Materyaller ve yöntemler
\n
Çalışma popülasyonu ve aşı geçmişi
\n
Bu çalışma, Hong Kong’daki OPC’de barındırılan dört pinniped türünden toplam 16 hayvana ait geçmişte arşivlenmiş serum örneklerini retrospektif olarak kullanmıştır. Bu örnekler arasında altı Kaliforniya deniz aslanı (Zalophus californianus – Otariidae), iki Pasifik morsu (Odobenus rosmarus – Odobenidae), dört liman foku (Phoca vitulina – Phocidae) ve dört benekli fok (Phoca largha – Phocidae) bulunmaktadır. Tür, yaş, cinsiyet ve aşı geçmişiyle ilgili ayrıntılar (Tablo 1)’de özetlenmiştir. OPC’deki 5 aydan büyük tüm pinniped ve karasal memeliler 2018’den beri üç yılda bir uygulanan kuduz aşı programına dahil edilmiştir.
\n
| Tür | Aile | Kimlik | Yaş | Cinsiyet | Aşı Yılı | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2013 | 2015 | 2018 | 2020 | 2021 | 2024 | |||||
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Beamer | 18 yıl | Erkek | X | X | ||||
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | BoyBoy | 19 yıl | Erkek | X | X | ||||
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Terry | 13 yıl | Erkek | X | X | ||||
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Caddy | 18 yıl | Dişi | X | X | ||||
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Tooske | 14 yıl | Dişi | X | X | ||||
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Jumanji | 21 yıl | Dişi | X | X | ||||
| Pasifik Morsu | Odobenidae | Miru | 18 yıl | Dişi | X | X | ||||
| Pasifik Morsu | Odobenidae | Rock | 14 yıl | Erkek | X | X | ||||
| Liman Foku | Phocidae | Ebony | 11 yıl | Dişi | X | X | ||||
| Liman Foku | Phocidae | Peanut | 10 yıl | Erkek | X | X | ||||
| Liman Foku | Phocidae | Peas | 15 yıl | Dişi | X | X | X | |||
| Liman Foku | Phocidae | Steel | 18 yıl | Erkek | X | X | ||||
| Benekli Fok | Phocidae | Orange | 6 ay | Dişi | X | X | ||||
| Benekli Fok | Phocidae | Wrinkle | 6 ay | Erkek | X | X | ||||
| Benekli Fok | Phocidae | Sammy | 8 ay | Erkek | X | X | ||||
| Benekli Fok | Phocidae | Sonny | 9 ay | Erkek | X | X |
\n
2015’ten önce aşılanan tüm hayvanlar Nobivac® (Merck Sharp & Dohme (Asia) Ltd.) ile aşılanmış, 2015 ile 2024 arasında aşılanan hayvanlar ise Rabisin® (Boehringer Ingelheim Animal Health (Hong Kong) Ltd.) almıştır.
\n
Aşı yılı “x” ile belirtilmiştir.
\n
2015’ten önce aşılanan çalışma hayvanları, Nobivac® Kuduz (Merck Sharp & Dohme (Asia) Ltd.) inaktive kuduz aşısı almıştır. 2015 ile 2024 arasında aşılanan çalışma hayvanları ise Rabisin® (Boehringer Ingelheim Animal Health (Hong Kong) Ltd.) almıştır (Tablo 1). Aşılamalar birden fazla veteriner hekim tarafından yapılmış ve enjeksiyon bölgeleri hem hayvanlar arasında hem de aynı hayvanın farklı bölgelerinde değişiklik göstermiştir. Enjeksiyonlar genellikle vücudun kaudal üçte birlik kısmına, çoğunlukla kaudal gluteal kaslar bölgesine yapılmıştır. Hayvanın boyutuna, iğne uzunluğuna ve uygulayıcıya bağlı olarak bu enjeksiyonlar yağ tabakasına, deri altı dokularına veya kas içine yapılmış olabilir. Ne yazık ki, bu ayrıntılar klinik notlarda kaydedilmemiştir. Çalışmanın retrospektif niteliği ve ilk aşılamaların temel araştırma amaçlarından ziyade yasal gereklilikler nedeniyle yapılmış olması nedeniyle bu geçmiş veriler kapsamlı bir şekilde yorumlanamamaktadır. Veteriner sağlık ekibi tarafından her hayvana standart 1 ml doz uygulanmıştır. Her iki aşı da inaktive kuduz aşısıdır; Nobivac® aşısı inaktive Pasteur kuduz suşunu içermekte ve adjuvan olarak alüminyum fosfat kullanmaktadır (Merck Sharp & Dohme (Asia) Ltd.). Rabisin® aşısı ise inaktive G52 kuduz virüsü suşunu alüminyum hidroksit adjuvanıyla birleştirerek içermektedir (Boehringer Ingelheim Animal Health (Hong Kong) Ltd.). İlk aşılamadan üç yıl sonra benzer düzensizliklerle birlikte bir takviye dozu inaktive kuduz aşısı verilmiştir. Aşılamadan sonra tüm hayvanlar bakım ekibi tarafından gün boyu izlenmiş ve standart bakım rutinlerinin bir parçası olarak günde iki kez yakından görsel muayeneden geçirilmiştir. Yerel enjeksiyon bölgesinde herhangi bir olumsuz reaksiyon veya sistemik etki kaydedilmemiştir. İnaktive kuduz aşısı alan hiçbir pinnipedin aşılamadan doğrudan kaynaklanan bir ölüm veya komplikasyon yaşadığı kaydedilmemiştir.
\n
Örnek toplama ve saklama
\n
Kan örnekleri, OPC veteriner personeli tarafından rutin sağlık değerlendirmeleri sırasında toplandı. Numuneler, serum elde etmek amacıyla toplandıkları gün santrifüjlendi ve alikotlar OPC Klinik Laboratuvarında −80 °C’de saklandı. Seçilen serum örnekleri arasında aşı öncesi, birincil aşılama sonrası 3–12 ay, birincil aşılama sonrası 1–3 yıl ve birincil aşılama sonrası 5. yıl örnekleri yer alıyordu; bu örnekler, birincil aşılama serisinden 3 yıl sonra uygulanan hatırlatma aşısının etkilerini göstermek amacıyla kullanıldı (Tablo 2). Aşı sonrası 1. ve 3. yıl örnekleri, Microsoft Excel’deki bir rastgeleleştirme algoritması kullanılarak seçildi; temel kriterlerden biri, analiz için en az 0,5 mL berrak serumun mevcut olmasıydı.
\n
| Tür | Aile | Kimlik | Neutralize edici antikor titresi (IU/ml) | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aşı öncesi | 3 ay | 6 ay | 9 ay | 15 ay | 21 ay | 27 ay | 33 ay | 48 ay | 53 ay | 60 ay | 70 ay |
|||
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Beamer | 0,1 | 41,7 | _ | _ | 10,5 | _ | _ | _ | _ | 31,6 | _ | |
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | BoyBoy | 0 | _ | _ | _ | _ | 4,6 | 4,6 | _ | _ | _ | 10,5 | _ |
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Terry | 0,1 | 31,6 | _ | _ | 13,8 | _ | _ | _ | _ | 31,6 | _ | _ |
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Caddy | 0,2 | 13,8 | _ | _ | _ | _ | 1,5 | _ | 6 | _ | _ | _ |
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Tooske | 0 | _ | _ | 3,5 | _ | 4,6 | _ | _ | _ | _ | 31,6 | _ |
| Kaliforniya Deniz Aslanı | Otariidae | Jumanji | 0 | _ | 41,7 | _ | 13,8 | _ | _ | _ | _ | _ | 55 | _ |
| Pasifik Morsu | Odobenidae | Miru | 0 | 31,6 | _ | _ | 3,5 | _ | _ | _ | _ | _ | 125,9 | |
| Pasifik Morsu | Odobenidae | Rock | 0 | _ | 4,6 | _ | _ | 3,5 | _ | _ | _ | _ | _ | 4,6 |
| Lim Balinası | Phocidae | Ebony | 0 | * ND | _ | _ | _ | _ | 95,5 | _ | 24 | _ | _ | _ |
| Lim Balinası | Phocidae | Peanut | 0 | _ | _ | 41,7 | 6 | _ | _ | _ | 72,4 | _ | _ | _ |
| Lim Balinası | Phocidae | Peas | 0 | _ | _ | _ | 31,6 | 31,6 | _ | _ | _ | _ | _ | 55 |
| Lim Balinası | Phocidae | Steel | 0 | _ | 125,9 | _ | _ | _ | 55 | _ | _ | 125,9 | _ | _ |
| Benekli Fok | Phocidae | Orange | 0,2 | _ | _ | 72,4 | 72,4 | _ | _ | _ | 95,5 | _ | _ | _ |
| Benekli Fok | Phocidae | Wrinkle | 0,1 | ND | _ | _ | _ | _ | ND | _ | _ | _ | 125,9 | _ |
| Benekli Fok | Phocidae | Sammy | 0,1 | _ | _ | 72,4 | _ | _ | _ | 24 | 55 | _ | _ | _ |
| Benekli Fok | Phocidae | Sonny | 0,1 | _ | 72,4 | _ | _ | _ | _ | 10,5 | _ | _ | 18,2 | _ |
\n
(Titrerler IU/mL cinsinden; > 0,5 IU/mL koruyucu olarak kabul edildi).
\n
Zaman noktaları, aşılama sonrası geçen aylar olarak ifade edilmiştir. 15., 21., 27., 33., 48., 53., 60. ve 70. aylar sırasıyla 1 yıl 3 ay, 1 yıl 9 ay, 2 yıl 3 ay, 2 yıl 9 ay, 4 yıl, 4 yıl 5 ay, 5 yıl ve 5 yıl 10 aya karşılık gelmektedir.
\n
*ND, Veri yok.
\n
(–) = Ölçülmedi.
\n
Serolojik analiz
\n
Serum örnekleri Hong Kong’dan Güney Afrika’ya ithal edildi ve Tarımsal Araştırma Konseyi – Onderstepoort Veteriner Araştırmaları’na (ARC-OVR) gönderildi. Serumlar, Kuduz virüsü neutralize edici antikor (RVNA) titrelerini belirlemek için kullanıldı. Serumlar analize kadar −20 °C’de saklandı. Testlerden önce serumlar 56 °C’de 30 dakika ısı ile inaktive edildi. Titrerler, (Cliquet ve diğerleri, 1998) tarafından açıklanan protokole göre floresan antijen virüs neutralizasyon (FAVN) testi ile ölçüldü. Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü’nün (WOAH) 0,5 IU/mL’ye ayarlanmış standart serumu pozitif kontrol olarak kullanıldı (Wasniewski ve diğerleri, 2017). Antikor titreleri uluslararası birim mililitre başına (IU/mL) olarak ifade edildi ve koruyucu seropozitifliği tanımlamak için 0,5 IU/mL eşiği kullanıldı.
\n
Etik beyan
\n
Tüm prosedürler, OPC Hayvan Bakım ve Refah Komitesi kılavuzlarına ve deniz memelilerinin araştırmalarda kullanımını düzenleyen yerel mevzuata uygun olarak gerçekleştirildi. Makale, rutin klinik muayeneler sırasında toplanan tarihsel numuneler üzerine yapılan araştırmayı sunmaktadır. Bu prosedürler, toplama sırasında etik onay gerektirmiyordu ve aşılama yasal bir zorunluluk olarak gerçekleştirildi. Yakın zamandaki kuduz salgını ve insan ile hayvan sağlığı üzerindeki potansiyel küresel etkisi nedeniyle, saklanan serum numuneleri, pinnipedleri kuduz aşılamayı rutin olarak uygulayan az sayıdaki uluslararası tesisten birinden temin edildi. Güney Afrika Tarım, Toprak Reformu ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı tarafından 20. Bölüm araştırma izni verildi (İzin numarası 12/11/1/7/18 (17005 AC), ithalat ve araştırma amaçları için). Etik onay, Two Oceans Aquarium’un Etik Komitesi tarafından onaylandı (TOA-RES 15_24).
\n
Sonuçlar
\n
Çalışmaya dahil edilen tüm hayvanlar, immünizasyon sonrası tespit edilebilir RVNA geliştirdi. 16 aşı öncesi numunenin 7’sinde sitotoksisite gözlemlendi (%43,7) (Tablo 2). Aşı öncesi numunelerin hiçbiri (n = 16) 0,5 IU/mL’nin üzerinde antikor titresi göstermedi (Tablo 2). Buna karşılık, ilk birincil aşılama sonrasında 16 numunenin tamamı (%100) 0,5 IU/mL’nin üzerinde titreler sergiledi ve antikor seviyeleri, üç yıl aralıkla uygulanan hatırlatma aşısından sonra bile beşinci yıla kadar bu eşiğin üzerinde kaldı ve belirgin bir sitotoksisite gözlenmedi. Antikor seviyeleri üç yıllık aralıkla uygulanan hatırlatma aşısından önce düşse de, kaydedilen tüm değerler uluslararası kabul görmüş koruyucu 0,5 IU/mL eşiğinin üzerinde kaldı (McElhinney ve diğerleri, 2026). Bir benekli fok, aşılama sonrası birinci ve üçüncü yıllarda eksik titre verileri nedeniyle nicel analizden çıkarıldı; ancak hayvan, birinci ve beşinci yıllar arasında hatırlatma aşısı ile birlikte güçlü bir immün yanıt gösterdi (Şekil 1– 3). Hatırlatma aşısından sonra, bir lim balinası dışında tüm bireylerde antikor titresi arttı (Şekil 3).
\n
Tartışma
\n
Bu çalışma, ticari olarak mevcut inaktive kuduz aşısının üç yıllık bir aşılama takvimiyle uygulanmasının ardından esaret altındaki pinnipedlerin immünolojik yanıtının retrospektif bir değerlendirmesini sunmaktadır.
\n
Antikor titre analizleri, 16 pinnipedin tamamının ölçülebilir bir humoral immün yanıt oluşturduğunu ve çalışma süresi boyunca seropozitif kaldığını gösterdi (Tablo 2). Hatırlatma aşısından önce gözlenen immünitenin azalma paterni, yaban hayatı türlerinde parenteral aşılama sonrası zamanla beklenen aşılama kaynaklı immünite ile tutarlıdır (Barnett ve Civitello, 2020).
\n
Zaman içinde antikor seviyelerinde gözlemlenen belirgin düşüş, Excel algoritması tarafından seçilen örnekleme noktasına bağlanabilir; bu algoritma muhtemelen aşılamadan üç yıl sonraki zaman noktası yerine birinci yıla daha yakın bir dönemde toplanmış bir örneği tercih etmiştir. Takviye dozundan sonraki bu zayıflamış yanıt, deniz memelilerinde ve diğer yaban hayatı türlerinde belgelenmiş olan bağışıklık yanıtındaki bireysel farklılıkları yansıtabilir ve yaş, fizyolojik stres, vücut durumu veya aşı uygulama tekniğindeki değişkenlik gibi faktörlerden etkilenebilir (Brock ve diğerleri, 2013; Desforges ve diğerleri, 2016). Ancak mevcut retrospektif veri setinden kesin nedenin ne olduğu belirlenememiştir.
\n
Bu çalışmada gözlemlenen genel antikor kinetiği —hızlı serokonversiyon, dolaşımdaki antikorların kademeli olarak azalması ve takviye aşılamasından sonraki güçlü hafıza yanıtı (anamnestik yanıt)— karasal etoburlarda inaktive kuduz aşılarına karşı yerleşik bağışıklık yanıtlarıyla tutarlıdır (Hayvan Sağlığı Dünya Örgütü (WOAH/OIE) 2024). Köpeklerde ve kızıl tilkiler ile rakunlar (Procyon lotor) gibi yaban hayatı türlerinde, başlangıçta yüksek antikor titresinin ardından kademeli bir düşüşün yaşandığına dair benzer bulgular yaygın olarak rapor edilmiştir; buna karşın bağışıklık hafızasının, antikor seviyeleri tespit edilemez hale geldikten sonra bile devam ettiği bilinmektedir (Mähl ve diğerleri, 2014; Minke ve diğerleri, 2009).
\n
Önemli bir nokta olarak, koruyucu eşiklerin üzerinde sürdürülen antikor titresinin, mevcut üç yıllık aşılama protokolünün, yönetilen bakım koşullarında üç pinniped ailesinin tamamında popülasyon düzeyinde bağışıklığı sürdürmek için yeterli olduğunu göstermektedir. Kuduz karşıtı koruyucu bağışıklık genellikle genel bir antikor kesme değeriyle tanımlansa da, ölçülebilir nötralize edici antikorlara rağmen kuduzdan ölüm vakalarının rapor edilmesi, bu eşiğin tüm türlerde aynı şekilde geçerli olmayabileceğini göstermektedir (Moore, 2021). Kedilerde 0,1 IU/mL ve köpeklerde 0,2 IU/mL antikor seviyelerinin koruyucu olduğu bildirilirken (Aubert, 1992), rakunlar, kokarca (Mephitis mephitis) ve mangustlar (Urva auropunctata) gibi yaban hayatı türlerinde yaklaşık 0,25–0,5 IU/mL gibi daha yüksek eşiklerin genellikle koruyucu olduğu kabul edilmektedir (Moore ve diğerleri, 2017).
\n
Güney Afrika kıyıları boyunca Cape kürk foklarında RABV’nin ortaya çıkışı, deniz ekosistemlerinde kuduz denetiminin artan önemini vurgulamaktadır (Gridley ve diğerleri, 2026). Tarihsel olarak karasal bir zoonoz olarak kabul edilen kuduz, artık ekosistemler arası yayılma potansiyeli göstermiş olup, bu durum deniz memelilerindeki bulaşma dinamikleri ve insan-yaban hayatı etkileşim alanları için olası halk sağlığı sonuçları konusunda endişeleri artırmıştır (Fooks ve diğerleri, 2017; Directorate: Animal Health 2024). Ayrıca, özellikle gezgin bireyler aracılığıyla Antarktika’nın kuzeyindeki deneyimsiz pinniped popülasyonlarına olası yayılma riski de giderek daha fazla endişe kaynağı olmaktadır. Bu nedenle, bölgeye gelen pinnipedlerin aşılanması, kuduzun ortaya çıkma ve yerleşme riskini azaltmak için pratik, kısa vadeli bir “geçici çözüm” sağlayabilir. Phocidae dahil olmak üzere üç pinniped ailesinin tamamında tutarlı bir şekilde koruyucu olduğu varsayılan RVNA titresinin gelişmesi, Rabisin®’in çeşitli pinniped türlerinde immünojenik olduğuna dair ön kanıtlar sunmakta ve güney fil fokları (Mirounga leonina) için önleyici bir önlem olarak potansiyel kullanımını desteklemektedir; ancak türlere özgü koruyucu etkinlik henüz doğrulanmamıştır. Bu gelişmeler, pinnipedler gibi geleneksel olmayan konak türlerde aşı performansını anlamanın önemini vurgulamaktadır.
\n
Veteriner önleyici tıp açısından bakıldığında, bu çalışmanın bulguları, karasal etoburlarda kullanılan inaktive kuduz aşılama protokollerinin yönetilen bakım koşullarındaki pinnipedlere etkili bir şekilde uyarlanıp uygulanabileceğini göstermektedir. Ancak, bu bulguların yaban popülasyonlarına genellenmesi dikkatli bir şekilde yapılmalıdır. Uygulama yöntemlerinin garanti edilemediği ve takviye dozlarının verilmesinin zor olabileceği pinnipedlere inaktive bir aşının uygulanması, bağışıklık durumları ve stres faktörleri belirsiz olan yaban in-situ pinnipedleri üzerinde önemli etkilere sahip olabilir.
\n
Bu çalışmanın temel sınırlamalarından biri, çok sayıda farklı tür üzerinde kullanılan örneklem sayısının nispeten küçük (n = 16) olmasıdır; bu durum istatistiksel gücü ve genellenebilirliği sınırlamaktadır. Ayrıca, arşivlenmiş serum örneklerine dayanılması, uygulama zamanlamasındaki farklılıklar nedeniyle örnek kalitesinde potansiyel değişkenlik yaratmaktadır. Antikor titresinin kendisi koruyucu bağışıklığı tam olarak öngöremez, çünkü hücresel bağışıklık yanıtları değerlendirilmemiştir. Bu durum özellikle kuduz için önemlidir, çünkü koruma yalnızca dolaşımdaki antikor seviyelerinden ziyade bağışıklık hafızasıyla yakından ilişkilidir (Overduin ve diğerleri, 2019).
\n
Bu sınırlamalara rağmen, çalışma pinnipedlerde kuduz aşılamasına ilişkin nadir uzun dönemli değerlendirmelerden birini sunmakta ve deniz memelisi sağlığı yönetimi için önemli temel veriler sağlamaktadır. Gelecekteki çalışmalar, pinnipedlerde koruyucu bağışıklık eşiklerini daha iyi tanımlamak için daha büyük örneklem boyutları, prospektif araştırma tasarımları ve hem humoral hem de hücre aracılı bağışıklık yanıtlarının değerlendirilmesini içermelidir; ideal olarak yaban pinnipedleri üzerine yapılan çalışmalar da dahil edilmelidir. Bu çalışma, ticari olarak mevcut bir inaktive kuduz aşısının esaret altındaki pinnipedlerde güvenli ve immünojenik olduğunu, tutarlı serokonversiyon sağladığını ve enjeksiyon yerindeki veya doku katmanındaki potansiyel farklılıklara rağmen aşılamadan yaklaşık üç yıl sonra antikor titresini uluslararası düzeyde tanınan koruyucu eşiğin üzerinde tuttuğunu göstermektedir. Takviye aşılamasından sonra gözlemlenen anamnestik yanıt, incelenen tüm pinniped ailelerinde bağışıklık hafızasının oluştuğunu göstermekte ve yönetilen bakım koşullarında mevcut üç yıllık aşılama takviminin biyolojik etkinliğini desteklemektedir.
\n
Bu bulguların temel değeri, geleneksel inaktive kuduz aşılarının bireysel pinnipedler için değerli bir koruyucu fayda sağlayabileceğini göstermesidir; ancak popülasyon düzeyindeki etkinlikleri veya uygulanabilirlikleri henüz belirsizliğini korumaktadır. Antarktika’nın kuzeyindeki gezgin pinnipedlerin kuduzun Afrika kıtasından Antarktika’nın kuzeyine yayılma riskini azaltmaya yardımcı olmak için önleyici aşılanması düşünülebilir. Ayrıca, balıkçılık atıklarıyla beslenen ve turistler ile liman personeliyle yakın temas kuran Cape kürk fokları gibi sık insan etkileşimi olan bölgelerdeki yarı alışkın hayvanlar için de aşılama faydalı olabilir.
\n
Dahası, bu bulgular, büyük ölçekli aşılama programları için daha uygun olabilecek alternatif aşılar ve uygulama yöntemleri üzerine gelecekteki araştırmalar için değerli bir temel oluşturmaktadır. Koloni düzeyinde aşılamanın uygulanabilirliğini, en uygun stratejisini ve potansiyel faydalarını belirlemek için hastalık modellemesi ve daha fazla saha araştırması gerekmektedir; buna serbest dolaşan popülasyonlardaki olası etkinliği de dahil olmak üzere.
\n
Beyanlar
\n
Veri erişilebilirliği beyanı
\n
Çalışmada sunulan orijinal katkıların tamamı makalede/Ek Materyallerde yer almaktadır. Daha fazla bilgi için ilgili yazar/yazarlarla iletişime geçilebilir.
\n
Etik beyanı
\n
Hayvan çalışması, Oceans Park Corporation Hayvan Bakım ve Refah Komitesi kılavuzları ve Two Oceans Aquarium (TOA) Etik Komitesi (TOA-RES 15_24) tarafından onaylanmıştır. Çalışma, yerel mevzuata ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür.
\n
Yazar katkıları
\n
IJ: Kavramsal tasarım, veri düzenleme, fon sağlama, araştırma, metodoloji, proje yönetimi, kaynaklar, yazılım, doğrulama, görselleştirme, orijinal taslak yazımı, inceleme ve düzenleme. CP: Kavramsal tasarım, veri düzenleme, fon sağlama, metodoloji, proje yönetimi, kaynaklar, inceleme ve düzenleme. DC: Kavramsal tasarım, denetim, inceleme ve düzenleme. MM: Formal analiz, fon sağlama, araştırma, proje yönetimi, kaynaklar, inceleme ve düzenleme. PM: Veri düzenleme, fon sağlama, kaynaklar, inceleme ve düzenleme. BG: Kavramsal tasarım, araştırma, metodoloji, denetim, doğrulama, görselleştirme, inceleme ve düzenleme.
\n
Teşekkür
\n
Doğru ve zamanında gerçekleştirilen kuduz aşılama süreci ile kritik serum örneklerinin toplanıp saklanması konusundaki öngörüleri için Ocean Park Corporation Hong Kong’a ve hayvan sağlığı ekiplerinin tamamına teşekkür ederiz. Tanı testlerini titizlikle yürüten Onderstepoort Kuduz Birimi’nden Ernest Ngoepe ve Munangatire Mparamoto’ya da teşekkürlerimizi sunarız. Verilerin grafiksel temsillerinin oluşturulması ve geliştirilmesindeki yardımları için Ashley Laubscher’e özel bir teşekkür borçluyuz.
\n
Çıkar çatışması
\n
Yazarlardan CP ve PM, Ocean Park Corporation Hong Kong tarafından istihdam ediliyordu.
\n
Diğer yazar(lar), bu çalışmanın potansiyel bir çıkar çatışması olarak yorumlanabilecek herhangi bir ticari veya finansal ilişki olmaksızın yürütüldüğünü beyan etmiştir.
\n
Üretken yapay zeka beyanı
\n
Yazar(lar), bu makalenin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanıldığını beyan etmiştir. Cümle yapısı oluşturmak için zaman zaman Chat GPT kullanılmıştır.
\n
Bu makaledeki şekillerin yanında yer alan alternatif metinlerin (alt metin) tamamı Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuştur. Yazarların mümkün olan her yerde yaptığı inceleme de dahil olmak üzere doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
\n
Yayıncının notu
\n
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
\n
Kısaltmalar
\n
ARC-OVR, Tarım Araştırma Konseyi-Onderstepoort Veteriner Araştırma laboratuvarı; AZA, Hayvanat Bahçeleri ve Akvaryumlar Birliği; DALRRD, Tarım, Toprak Reformu ve Kırsal Kalkınma Departmanı; EAZA, Avrupa Hayvanat Bahçeleri ve Akvaryumlar Birliği; FAVN, Floresan antikor virüs nötralizasyon testi; OPC, Ocean Park Corporation; RABV, Kuduz virüsü; RVNA, Kuduz virüsünü nötralize eden antikor; WHO, Dünya Sağlık Örgütü; WOAH, Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü.
\n
Özet
\n
Anahtar kelimeler
\n
yeni ortaya çıkan patojen, deniz memelileri, okyanus sağlığı, foklar, serum nötralize edici antikor, zoonozlar
\n
Atıf
\n
Jenkinson I, Perkins CM, Claassen D, Miyen M, Martelli P ve Gardner BR (2026) Üç pinniped ailesinin tamamının inaktive kuduz aşısıyla üç aylık periyotlarla aşılanmasının değerlendirilmesi. Front. Mar. Sci. 13:1998517. doi: 10.3389/fmars.2026.1998517
\n
Alındı tarihi
\n
14 Eylül 2026
\n
Gözden geçirildi
\n
15 Ekim 2026
\n
Kabul tarihi
\n
20 Ekim 2026
\n
Yayın tarihi
\n
16 Kasım 2026
\n
13 – 2026
\n
Davide Asnicar, Huntsman Deniz Bilimleri Merkezi, Kanada
\n
Hani Boshra, Liège Üniversitesi, Belçika
\n
Sara Pagliarani, Sydney Üniversitesi, Avustralya
\n
© 2026 Jenkinson, Perkins, Claassen, Miyen, Martelli ve Gardner.
\n
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri) belirtilip bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilmektedir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmemektedir.
\n
*İletişim: Ilse Jenkinson, [email protected]
\n
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
\n


\n
\n


